ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

@๑ กิเลสในที่นี้หมายถึงราคะ โทสะ โมหะ มานะ ทิฏฐิ กิเลส ตัณหาที่ปิดกั้นกุศลธรรม (ที.ม.อ. ๓๔/๓๙) พื้นฝ่าพระบาททั้งสองของพระราชกุมารนี้ มีจักรซึ่งมีกำข้างละ ๑,๐๐๐ ซี่ มีกง มีดุม และมีส่วนประกอบครบทุกอย่างนี้ เป็น ลักษณะมหาบุรุษของมหาบุรุษนั้น

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

@๔ ฉ.ม. กณฺฏโก, อิ. กนฺถโก ๕ ฉ.ม. นิธิกุมฺโภ, อิ. นิธิกุมฺภิ.

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

๓. มีส้นพระบาทยื่นยาวออกไป ข้อที่พระราชกุมารมีส้นพระบาทยื่น ยาวออกไปนี้ เป็นลักษณะมหาบุรุษของมหาบุรุษนั้น

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

@๖ ฉ.ม. อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเตเนว. ๗ ฉ.ม., อิ. มาตุกุจฺฉึ นิกฺขมิ, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ, ยมกปาฏิหาริยํ อกาสิ. วิสาขนกฺขตฺเตน ชาโต จ อภิสมฺพุทฺโธ จ ปรินิพฺพุโต จ. มาฆนกฺขตฺเตนสฺส สาวกสนฺนิปาโต จ อโหสิ อายุสงฺขาโรสฺสชฺชนญฺจ. อสฺสยุชนกฺขตฺเตน เทโวโรหณนฺติ เอตฺตกํ อาหริตฺวา ทีเปตพฺพํ. อยํ สมฺพหุลวารปริจฺเฉโท นาม.

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

๔. มีพระองคุลียาว ข้อที่พระราชกุมารมีพระองคุลียาวนี้ เป็นลักษณะ มหาบุรุษของมหาบุรุษนั้น

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

[๑๓] อิทานิ อถ โข เตสํ ภิกฺขูนนฺติอาทีสุ เต ภิกฺขู "อาวุโส ปุพฺเพนิวาสสฺส นาม อยํ คติ, ยํ ปนีทํ ๑- จุติโต ปฏฺฐาย ปฏิสนฺธิอาโรหณํ. ยํ ปน อิทํ ปฏิสนฺธิโต ปฏฺฐาย ปจฺฉามุขํ ญาณํ เปเสตฺวา จุตึ คนฺตพฺพํ, อิทํ อติครุกํ. อากาเส ปทํ ทสฺเสนโต วิย ภควา กเถตี"ติ ๒- อติวิมฺหยชาตา หุตฺวา "อจฺฉริยํ อาวุโส"ติอาทีนิ วตฺวา ปุน อปรํปิ การณํ ทสฺเสนฺตา ๓- "ยตฺร หิ นาม ตถาคโต"ติอาทิมาหํสุ.

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

๕. มีพระหัตถ์และพระบาทอ่อนนุ่ม ข้อที่พระราชกุมารมีพระหัตถ์ และพระบาทอ่อนนุ่มนี้ เป็นลักษณะมหาบุรุษของมหาบุรุษนั้น

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

ตตฺถ ยตฺร หิ นามาติ อจฺฉริยฏฺเฐ นิปาโต, โย นาม ตถาคโตติ อตฺโถ. ฉินฺนปปญฺเจติ เอตฺถ ปปญฺจา นาม ตณฺหา มาโน ทิฏฺฐีติ อิเม ตโย กิเลสา. ฉินฺนวฏุเมติ เอตฺถ วฏุมนฺติ กุสลากุสลกมฺมวฏฺฏํ วุจฺจติ. ปริยาทินฺนวฏฺเฏติ ตสฺเสว เววจนํ, ปริยาทินฺนสพฺพกมฺมวฏฺเฏติ อตฺโถ. สพฺพทุกฺขวีติวตฺเตติ สพฺพํ วิปากวฏฺฏสงฺขาตํ ทุกฺขํ วีติวตฺเต. อนุสฺสริสฺสตีติ อิทํ ยตฺร หีติ นิปาตวเสน อนาคตวจนํ, อตฺโถ ปเนตฺถ อตีตวเสน เวทิตพฺโพ. ภควา หิ เต พุทฺเธ อนุสฺสริ, น อิทานิ อนุสฺสริสฺสตีติ. เอวํสีลาติ มคฺคสีเลน ผลสีเลน โลกิยโลกุตฺตรสีเลน เอวํสีลา. เอวํธมฺมาติ เอตฺถ สมาธิปกฺขาว ธมฺมา อธิปฺเปตา, มคฺคสมาธินา ผลสมาธินา โลกิยโลกุตฺตรสมาธินา เอวํสมาธิโนติ อตฺโถ. เอวํปญฺญาติ มคฺคปญฺญาทิวเสเนว เอวํปญฺญา. เอวํวิหารีติ เอตฺถ ปน เหฏฺฐา สมาธิปกฺขานํ ธมฺมานํ คหิตตฺตา วิหาโร คหิโตว, ปุน กสฺมา คหิตเมว คณฺหาตีติ เจ. น อิทํ คหิตเมว, อิทํ หิ นิโรธสมาปตฺติปริทีปนตฺถํ วุตฺตํ. ตสฺมา เอวํ นิโรธสมาปตฺติวิหารี เต ภควนฺโต อเหสุนฺติ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๓๖

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เป็นงานของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. มหาปทานสูตร”