ทส มาเส มาตุ กุจฺฉิยํ วสิตฺวา ลุมฺพินีวเน มาตุ กุจฺฉิโต นิกฺขมนฺโตปิ, เอกูนตึส วสฺสานิ อคารํ อชฺฌาวสิตฺวา มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตฺวา อโนมานทีตีเร ปพฺพชนฺโตปิ, ฉ ๑- วสฺสานิ มหาปธาเนน ๑- อตฺตานํ กิลเมตฺวา โพธิปลฺลงฺกํ อารุยฺห สพฺพญฺญุตญาณํ ปฏิวิชฺฌนฺโตปิ, สตฺตสตฺตาหํ โพธิมณฺเฑ ยาเปนฺโตปิ, อิสิปตนํ อาคมฺม อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺโตปิ, ยมกปาฏิหาริยํ กโรนฺโตปิ, เทโวโรหณํ โอโรหนฺโตปิ, พุทฺโธ หุตฺวา ปญฺจจตฺตาลีสวสฺสานิ ติฏฺฐนฺโตปิ, อายุสงฺขารํ โอสฺสชฺเชนฺโตปิ, ๒- ยมกสาลานํ อนฺตเร อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายนฺโตปิ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน. ยาวสฺส สาสปมตฺตาปิ ธาตุโย ธรนฺติ, ตาว พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโนติ เวทิตพฺโพ เสสปทานิ เอตสฺเสว เววจนานิ, ตตฺถ ปจฺฉิมํ ปจฺฉิมํ ปุริมสฺส ปุริมสฺส อตฺโถ.

เนว อตีตํเส สมนุปสฺสาม. น ปเนตรหีติ อตีเตปิ พุทฺธโต อญฺญํ น สมนุปสฺสาม, อนาคเตปิ น สมนุปสฺสาม, เอตรหิ ปน อญฺญสฺส สตฺถุโน อภาวโตเยว อญฺญตฺร เตน ภควตา น สมนุปสฺสามาติ อยเมตฺถ อตฺโถ. อฏฺฐกถายํปิ หิ "อตีตานาคตา พุทฺธา อมฺหากํ สตฺถารา สทิสาเยว, กึ สกฺโก กเถตี"ติ วิจาเรตฺวา "เอตรหิ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน สตฺถา อมฺหากํ สตฺถารํ มุญฺจิตฺวา อญฺโญ โกจิ นตฺถิ, ตสฺมา น ปสฺสามาติ กเถตี"ติ วุตฺตํ. ยถา จ เอตฺถ, เอวํ อิโต ปเรสุปิ ปเทสุ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ. สฺวากฺขาตาทีนิ ๓- จ อิทํ กุสลนฺติ ๓- อาทีนิ จ ๓- วุตฺตตฺถาเนว.