เขมิยา ตุสิตา ยามาติ เขมิยา เทวา ตุสิตปุรวาสิโน จ ยามาเทวโลกวาสิโน จ. กถกา จ ยสสฺสิโนติ ยสสมฺปนฺนา กถกา จ เทวา. ปาลิยํ ปน "กฏฺฐกา จา"ติ ลิขนฺติ. ลมฺพิตกา ลามเสฏฺฐาติ ลมฺพิตกเทวา จ ลามเสฏฺฐเทวา จ. โชตินามา จ อาสวาติ ปพฺพตมตฺถเก กตนฬคฺคิกฺขนฺโธ วิย โชตมานา โชติเทวา นาม อตฺถิ, เต จ อาสา จ เทวา อาคตาติ อตฺโถ. ปาลิยํ ปน "โชตินามา"ติ ๑- ลิขนฺติ. อาสา เทวตา ฉนฺทวเสน อาสวาติ วุตฺตา. นิมฺมานรติโน อาคู, อถาคู ปรนิมฺมิตา. ทเสเต ทสธา กายาติ เอเตปิ ทส เทวกายา ทสธาว อาคตา.

สฏฺเฐเต เทวนิกายาติ เอเต จ อาโป จ เทวาติ อาทิกา ฉ ทสกา สฏฺฐี เทวนิกายา สพฺเพ นีลาทิวเสน นานตฺตวณฺณิโน. นามนฺวเยน อาคญฺฉุนฺติ ๒- นามภาเคน นามโกฏฺฐาเสเนว อาคตา. เย จญฺเญ สทิสา สหาติ เย จ อญฺเญปิ เอเตหิ สทิสา วณฺณโตปิ นามโตปิ เอตาทิสาเยว เสสจกฺกวาเฬสุ เทวา, เตปิ อาคตาเยวาติ เอกปเทเนว กลาปํ วิย กตฺวา มุทฺธิกํ ๓- วิย กตฺวา สพฺพา เทวตา นิทฺทิสติ.

เอวํ ทสสุ โลกธาตุสหสฺเสสุ เทวกาเย นิทฺทิสิตฺวา อิทานิ ยทตฺถํ เต อาคตา, ตํ ทสฺเสนฺโต ปวุฏฺฐชาตินฺติ คาถมาห.

ตสฺสตฺโถ:- ปวุฏฺฐา วิคตา ชาติ อสฺสาติ อริยสํโฆ ปวุฏฺฐชาติ นาม, ตํ ปวุฏฺฐชาตึ ราคโทสโมหขีลานํ อภาวา อขีลํ จตฺตาโร โอเฆ ตริตฺวา ฐิตตฺตา โอฆติณฺณํ จตุนฺนํ อาสวานํ อภาเวน อนาสวํ อริยสํฆํ ทกฺเขม ปสฺสิสฺสาม. เตสํเยว โอฆานํ ติณฺณตฺตา โอฆตรํ อาคุํ อกรณโต นาคํ. อสิตาติตนฺติ ๔- กาฬกภาวาตีตํ จนฺทํว สิริยา วิโรจมานํ ทสพลํ จ ทกฺเขม ปสฺสิสามาติ เอตทตฺถํ สพฺเพปิ เต นามนฺวเยน อาคณฺฉุํ, เย จญฺเญ สทิสา สหาติ.

[๓๔๑] อิทานิ พฺรหฺมาโน เทเสนฺโต ๕- สุพฺรหฺมา ปรมตฺโต จาติ อาทิมาห. ตตฺถ สุพฺรหฺมาติ เอโก เสฏฺฐพฺรหฺมา. ๖- ปรมตฺโต จาติ พฺรหฺมา จ. ๗-

@อสิตาติคนฺติ ๕ ฉ.ม.,อิ. ทสฺเสนฺโต ๖ ฉ.ม. เอโก พฺรหฺมา ๗ ฉ.ม. ปรมตฺโตปิ

@พฺรหฺมาว ปุตฺตา อิทฺธิมโต สหาติ เอเต อิทฺธิมโต พุทฺธสฺส ภควโต ปุตฺตา อริยพฺรหฺมาโน สเหว อาคตา. สนงฺกุมาโร ติสฺโส จาติ สนงฺกุโร จ ติสฺสมหาพฺรหฺมา จ. โสปาคาติ โสปิ อาคโต.

สหสฺสพรหฺมโลกานํ มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐติ

อุปปนฺโน ชุติมนฺโต ภิสฺมากาโย ยสสฺสิโสติ

เอตฺถ สหสฺสพฺรหฺมโลกานนฺติ เอกองฺคุลิยา เอกสหสฺสจกฺกวาเฬ ทสหิ องฺคุลีหิ ทสสหสฺสจกฺกวาเฬ อาโลกกรณสมตฺถานํ ๑- มหาพฺรหฺมานํ สหสฺสํ อาคตํ. มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐตีติ ยตฺถ เอเกโก มหาพฺรหฺมา อญฺเญ พฺรหฺมาโน ๒- อภิภวิตฺวา ติฏฺฐติ, อุปปนฺโนติ พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺโต. ชุติมนฺโตติ อานุภาวสมฺปนฺโน. ภิสฺมากาโยติ มหากาโย, ทฺวีหิ ตีหิ มาคธิเกหิ ๓- คามกฺเขตฺเตหิ สมปฺปมาณอตฺตภาโว. ยสสฺสิโสติ อตฺตภาวสิริสงฺขาเตน ยเสน สมนฺนาคโต.

ทเสตฺถ อิสฺสรา อาคู, ปจฺเจกวสวตฺติโนติ เอตสฺมึ ๔- จ พฺรหฺมสหสฺเสเยว ปาฏิเยกฺกํ ปาฏิเยกฺกํ วสํ วตฺเตนฺติ, เอวรูปา ทส อิสฺสรา มหาพฺรหฺมาโน อาคตา. เตสญฺจ มชฺฌโต อาคา, หาริโต ปริวาริโตติ เตสํ ปน พฺรหฺมานํ มชฺเฌ หาริโต นาม มหาพฺรหฺมา สตสหสฺสพฺรหฺมปริวาโร อาคโต

[๓๔๒] เต จ สพฺเพ อภิกฺกนฺเต, สินฺเท ๕- เทเว สพฺรหฺมเกติ เต สพฺเพปิ สกฺกํ เทวราชานํ เชฏฺฐกํ กตฺวา อาคเต เทวกาเย, หาริตมหาพฺรหฺมานํ เชฏฺฐกํ กตฺวา อาคเต พฺรหฺมกาเย จ.

มารเสนา อภิกฺกามีติ มารเสนา อภิคตา. ปสฺส กณฺหสฺส มนฺทิยนฺติ กาฬกสฺส มารสฺส พาลภาวํ ปสฺสถ.

เอถ คณฺหถ พนฺธถาติ เอวํ อตฺตโน ปริสํ อาณาเปติ. ๖- ราเคน พนฺธมตฺถุ โวติ สพฺพํ โว อิทํ เทวมณฺฑลํ ราเคน พนฺธํ ๗- โหตุ. สมนฺตา

@๔ อิ. เอกสฺมิญฺจิ ๕ ฉ.ม. สอินฺเท ๖ ฉ.ม.,อิ. อาณาเปสิ ๗ ฉ.ม. พทฺธํ ปริวาเรถ, มา โว มุญฺจิตฺถ โกจิ นนฺติ ตุมฺหากํ เอโกปิ เอเตสุ เอกมฺปิ มา มุญฺจิ. "มา โว มุญฺจิถา"ติปิ ปาโฐ, เอเสวตฺโถ.

อิติ ตตฺถ มหาเสโน, กณฺหเสนํ ๑- อเปสยีติ เอวํ ตตฺถ มหาสมูเห ๒- มหาเสโน มาโร มารเสนํ อเปสยิ. ปาณินา ตลมาหจฺจาติ หตฺเถน ปฐวีตลํ ปหริตฺวา. สรํ กตฺวาน เภรวนฺติ มารวิภึสกทสฺสนตฺถํ ภยานกํ สรํ จ กตฺวา.

ยถา ปาวุสฺสโก เมโฆ, ถนยนฺโต สวิชฺชุโกติ สวิชฺชุโก ปาวุสฺสกเมโฆ วิย มหาคชฺชิตํ คชฺชนฺโต. ตทา โส ปจฺจุทาวตฺตีติ ตสฺมึ สมเย โส มาโร ตํ วิภึสนกํ ทสฺเสตฺวา ปฏินิวตฺโต. สํกุทฺโธ อสยํวเสติ ๓- สุฏฺฐ กุทฺโธ กุปิโต กญฺจิ วเส วตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต อสยํวเส อสยํวสี อตฺตโน วเสน อกามโก หุตฺวา นิวตฺโต.

ภควา กิร "อยํ มาโร อิทํ มหาสมาคมํ ทิสฺวา `อภิสมยนฺตรายํ กริสฺสามี'ติ อนฺตรนฺตเรน ๔- มารเสนํ เปเสตฺวา มารวิภึสนกํ ทสฺเสตี"ติ อญฺญาสิ. ปกติ เจสา ภควโต, ยตฺถ อภิสมโย น ภวิสฺสติ, ตตฺถ มารวิภึสนกํ ทสฺเสนฺตํ น นิวาเรติ. ยตฺถ ปน อภิสมโย โหติ, ตตฺถ ยถา ปริสา เนว มารสฺส รูปํ ปสฺสติ, น สทฺทํ สุณาติ, เอวํ อธิฏฺฐาสีติ. ๕- อิมสฺมึ จ สมเย ๖- มหาภิสมโย ภวิสฺสติ, ตสฺมา ยถา เทวตา เนว ตสฺส รูปํ ปสฺสนฺติ, น สทฺทํ สุณนฺติ, เอวํ อธิฏฺฐาสิ. เตน วุตฺตํ "ตทา โส ปจฺจุทาวตฺติ, สํกุทฺโธ อสยํวเส"ติ.

[๓๔๓] ตญฺจ สพฺพํ อภิญฺญาย, ววตฺถิตฺวาน จกฺขุมาติ ตํ สพฺพํ ภควา ชานิตฺวา จ ววตฺถเปตฺวา จ.

มารเสนา อภิกฺกนฺตา, เต วิชานาถ ภิกฺขโวติ ภิกฺขเว มารเสนา อภิคตา, ๗- เต ตุเมฺห อตฺตโน อนุรูปํ วิชานาถ, ผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชถาติ วทติ. อาตปฺปมกรุนฺติ ผลสมาปตฺติปวิสนตฺถาย วิริยํ อารภึสุ. วีตราเคหิ ปกฺกามุนฺติ มาโร จ มารานุจรา ๘- จ วีตราเคหิ อริเยหิ ทูรโตว อปกฺกมุํ. เนสํ โลมมฺปิ ๙-

@๕ ฉ.ม. อธิฏฺฐาตีติ ๖ ฉ.ม.,อิ. สมาคเม ๗ ฉ.ม. อภิกฺกนฺตา ๘ ฉ.ม. มารเสนา

@๙ ฉ.ม. โลมาปิ อิญฺชยุนฺติ เตสํ วีตราคานํ โลมานิปิ น จาลยึสุ. อถ มาโร ภิกฺขุสํฆํ อารพฺภ อิมํ คาถมภาสิ.

สพฺเพ วิชิตสงฺคามา ภยาตีตา ยสสฺสิโน