@๓ ฉ.ม.,อิ. ปจฺโจกิณฺโณ ๔ ฉ.ม.,อิ. ฐาเน ๕ ฉ.ม.,อิ. กรหจีติ น ทิสฺสติ ตสฺมา เต เทเว วรํ ททมาเน เตมาสํ ปทุมุตฺตรํ ภควนฺตํ อุปฏฺฐาตุํ วรํ คณฺหถา"ติ. โส "ตุเมฺห มยฺหํ กลฺยาณมิตฺตา, น มเมตํ จิตฺตํ อตฺถิ, ตุเมฺหหิ ปน อุปฺปาทิตํ, เอวํ กริสฺสามี"ติ คนฺตฺวา ปิตรํ วนฺทิตฺวา ปิตรา ๑- อาลิงฺคิตฺวา ๒- ตสฺส มตฺถเก จุมฺพิตฺวา "วรํ เต ปุตฺต เทมี"ติ วุตฺโต ๓- "สาธุ มหาราช, อิจฺฉามหํ มหาราช ภควนฺตํ เตมาสํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐหนฺโต ชีวิตํ อวญฺฌํ ๔- กาตุํ, อิมํ เม วรํ เทหี"ติ อาห. "น สกฺกา ตาต, อญฺเญ วเร เทมีติ. "เทว ขตฺติยานํ นาม เทฺว กถา นตฺถิ เอตํ เม เทหิ, น มมญฺเญน อตฺโถ"ติ. ตาต พุทฺธานํ นาม จิตฺตํ ทุชฺชานํ, สเจ ภควา น อิจฺฉิสฺสติ, มยา ทินฺโนปิ กึ ภวิสฺสตีติ. โส "สาธุ เทว อหํ ภควโต จิตฺตํ ชานิสฺสามีติ วิหารํ คโต.

เตน จ สมเยน ภตฺตกิจฺจํ นิฏฺฐเปตฺวา ภควา คนฺธกุฏึ ปวิฏฺโฐ โหติ. โส มณฺฑลมาเล สนฺนิสินฺนานํ ภิกฺขูนํ สนฺติกํ อคมาสิ. เต ตํ อาหํสุ "ราชปุตฺต กสฺมา อาคโตสี"ติ. ภควนฺตํ ทสฺสนาย, ทสฺเสถ เม ภควนฺตนฺติ. น มยํ ราชปุตฺต อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ สตฺถารํ ทฏฺฐุํ ลภามาติ. โก ปน ภนฺเต ลภตีติ. สุมนตฺเถโร นาม ราชปุตฺตาติ. โส "กุหึ ภนฺเต เถโร"ติ เถรสฺส นิสินฺนฏฺฐานํ ปุจฺฉิตฺวา คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา "อิจฺฉามหํ ภนฺเต ภควนฺตํ ปสฺสิตุํ, ทสฺเสถ เม"ติ อาห. เถโร "เอหิ ราชปุตฺตา"ติ ตํ คเหตฺวา ตํ คนฺธกุฏิปริเวเณ ฐเปตฺวา คนฺธกุฏึ อภิรุหิ. อถ นํ ภควา "สุมน กสฺมา อาคโตสี"ติ อาห. ราชปุตฺโต "ภนฺเต ภควนฺตํ ทสฺสนาย อาคโต"ติ. "เตนหิ ภิกฺขุ อาสนํ ปญฺญาเปหี"ติ. เถโร อาสนํ ปญฺญาเปสิ, นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. ราชปุตฺโต ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ปฏิสนฺถารํ อกาสิ. กทา อาคโตสิ ราชปุตฺตาติ. ภนฺเต ตุเมฺหสุ คนฺธกุฏึ ปวิฏฺเฐสุ. ภิกฺขู ปน "น มยํ อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ ภควนฺตํ ทฏฺฐุํ ลภามา"ติ มํ เถรสฺส สนฺติกํ ปาเหสุํ. เถโร ปน เอกวจเนเนว ทสฺเสสิ. เถโร ภนฺเต ตุมฺหากํ สาสเน วลฺลโภ มญฺเญติ. อาม

@๓ ฉ.ม. วุตฺเต ๔ ม. อวชฺฌํ. ราชกุมาร, วลฺลโภ เอส ภิกฺขุ มยฺหํ สาสเนติ. ภนฺเต พุทฺธานํ สาสเน กึ กตฺวา วลฺลภา โหนฺตีติ. ๑- ทานํ ทตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ราชกุมาราติ. ๒- ภควา อหํ เถโร วิย พุทฺธสาสเน วลฺลโภ โหตุกาโม, เตเมาสํ เม วสฺสาวาสํ อธิวาเสถาติ. ภควา "อตฺถิ นุ โข ตตฺถ คเตน อตฺโถ"ติ โอโลเกตฺวา ๓- อตฺถีติ ทิสฺวา "สุญฺญาคาเร โข ราชกุมาร ตถาคตา อภิรมนฺตี"ติ อาห. กุมาโร "อญฺญาตํ ภควา อญฺญาตํ สุคตา"ติ วตฺวา "อหํ ภนฺเต ปุริมตรํ คนฺตฺวา วิหารํ กาเรมิ, มยา เปสิเต ภิกฺขุสตสหสฺเสน สทฺธึ อาคจฺฉถา"ติ ปฏิญฺญํ คเหคฺวา ปิตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา "ทินฺนา เม เทว ภควตา ปฏิญฺญา, มยา ปหิเต ภควนฺตํ เปเสยฺยาถา"ติ ปิตรํ วนฺทิตฺวา นิกฺขมิตฺวา โยชเน โยชเน วิหารํ กาเรตฺวา ๔- วีสติโยชนสตํ อทฺธานํ คนฺตฺวา อตฺตโน นคเร วิหารฏฺฐานํ วิจินนฺโต โสภนํ ๕- นาม กุฏุมฺพิกฺสฺส อุยฺยานํ ทิสฺวา สตสหสฺเสน กีณิตฺวา สตสหสฺสํ วิสชฺเชตฺวา วิหารํ กาเรสิ. ตตฺถ ภควโต คนฺธกุฏึ เสสภิกฺขูนญฺจ รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานตฺถาย กุฏิเลณมณฺฑเป กาเรตฺวา ๖- ปาการปริกฺเขปํ ๗- กตฺวา ทฺวารโกฏฺฐกญฺจ นิฏฺฐเปตฺวา ปิตุ สนฺติกํ เปเสสิ "นิฏฺฐิตํ มยฺหํ กิจฺจํ, สตฺถารํ ปหิณถา"ติ.

ราชา ภควนฺตํ โภเชตฺวา "ภควา สุมนสฺส กิจฺจํ นิฏฺฐิตํ, ตุมฺหากํ คมนํ ปจฺจาสึสตี"ติ อาห. ภควา สตสหสฺสภิกฺขุปริวาโร โยชเน โยชเน วิหาเรสุ วสมาโน อคมาสิ. กุมาโร "สตฺถา อาคจฺฉตี"ติ ๘- สุตฺวา โยชนํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ๙- ปูชยมาโน วิหารํ ปเวเสตฺวา:-

สตสหสฺเสน เม กีตํ สตสหสฺเสน มาปิตํ

โสภนํ นาม อุยฺยานํ ปฏิคฺคณฺห มหามุนีติ วิหารํ นิยฺยาเทสิ.

โส วสฺสูปนายิกทิวเส ทานํ ทตฺวา อตฺตโน ปุตฺตทาเร จ อมจฺเจ จ ปกฺโกสาเปตฺวา อาห:- "อยํ สตฺถา อมฺหากํ สนฺติกํ ทูรโตว อาคโต,

@๔ อิ. กาเรนฺโต. ๕ ก. อิ. โสภสฺส ๖ ฉ.ม., อิ. การาเปตฺวา

@๗ ฉ.ม., อิ. ปาการปริกฺเขเป. ๘ ฉ.ม. อาคโตติ. ๙ ฉ.ม. มาลาทีหิ พุทฺธา จ นาม ธมฺมครุโน น อามิสจกฺขุกา. ตสฺมา อหํ อิมํ เตมาสํ เทฺว สาฏฺเก นิวาเสตฺวา ทส สีลานิ สมาทิยิตฺวา อิเธว วสิสฺสามิ, ตุเมฺห ขีณาสวสตสหสฺสสฺส อิมินาว นีหาเรน เตมาสํ ทานํ ทเทยฺยาถา"ติ.

โส สุมนตฺเถรสฺส วสนฏฺฐานสภาเคเยว ฐาเน วสนฺโต ยํ เถโร ภควโต วตฺตํ กโรติ, ตํ สพฺพํ ทิสฺวา "อิมสฺมึ ฐาเน เอกนฺตวลฺลโภ เอส เถโร เอตสฺเสว เม ฐานนฺตรํ ปตฺเถตุํ วฏฺฏตี"ติ จินฺเตตฺวา อุปกฏฺฐาย ๑- ปวารณาย คามํ ปวิสิตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ ทตฺวา สตฺตเม ทิวเส ภิกฺขุสตสหสฺสสฺส ปาทมูเล ติจีวรํ ฐเปตฺวา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา "ภนฺเต ยเทตํ มยา มคฺเค โยชนนฺตริกํ โยชนนฺตริกํ วิหารํ การาปนโต ปฏฺฐาย ปุญฺญํ กตํ, ตํ เนว สคฺคสมฺปตฺตึ น มารสมฺปตฺตึ, น พฺรหฺมสมฺปตฺตึ ปตฺถยนฺเตน, พุทฺธสฺส ปน อุปฏฺฐากภาวํ ปตฺถยนฺเตน กตํ. ตสฺมา อหํปิ ภควา อนาคเต สุมนตฺเถโร วิย พุทฺธสฺส อุปฏฺฐาโก ภเวยฺยนฺ"ติ ปญฺจปติฏฺฐิเตน นิปติตฺวา วนฺทิ.

ภควา "มหนฺตํ กุลปุตฺตสฺส จิตฺตํ อิชฺฌิสฺสติ ๒- นุ โข โน"ติ โอโลเกนฺโต "อนาคเต อิโต สตสหสฺสิเม กปฺเป โคตโม นาม พุทฺโธ อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺเสว ๓- อุปฏฺฐาโก ภวิสฺสตี"ติ ญตฺวา:-

อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ สพฺพเมว สมิชฺฌตุ

สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา จนฺโท ปณฺณรโส ๔- ยถาติ อาห.

กุมาโร ตํ สุตฺวา "พุทธา นาม อเทฺวชฺฌกถา โหนฺตี"ติ ทุติยทิวเสเยว ตสฺส ภควโต ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา ปิฏฺฐิโต ปฏฺฐิโต คจฺฉนฺโต วิย อโหสิ. โส ตสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท วสฺสสตสหสฺสํ ทานํ ทตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติตฺวา กสฺสปพุทฺธกาเลปิ ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส ๕- เถรสฺส ปตฺตคฺคหณตฺถํ อุตฺตริสาฏกํ ทตฺวา ปูชํ อกาสิ. ปุน สคฺเค นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จุโต พาราณสีราชา หุตฺวา อฏฺฐนฺนํ ปจฺเจกพุทฺธานํ ปณฺณสาลาโย กาเรตฺวา มณิอาธารเก อุปฏฺฐเปตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ ทสวสฺสสหสฺสานิ อุปฏฺฐานํ อกาสิ. เอตานิ ปากฏฏฺฐานานิ.

@๔ อิ. ปณฺณรเส ๕ ฉ.ม., อิ. จรโต

กปฺปสตสหสฺสํ ปน ทานํ ททมาโนว อมฺหากํ โพธิสตฺเตน สทฺธึ ตุสิตปุเร นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จุโต อมิโตทนสกฺกสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อนุปุพฺเพน กตาภินิกฺขมเน ๑- สมฺมมาสมฺโพธึ ปตฺวา ปฐมคมเนน กปิลวตฺถุํ อาคนฺตฺวา ตโต นิกฺขมนฺเต ๒- ภควติ ภควโต ปริวารตฺถํ ราชกุมาเรสุ ปพฺพชิเตสุ ๓- ภทฺทิยาทีหิ สทฺธึ นิกฺขมิตฺวา ภควโต สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา น จิรสฺเสว อายสฺมโต ปุณฺณสฺส มนฺตาณีปุตฺตสฺส สนฺติเก ธมฺมกถํ สุตฺวา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ๔- เอวเมส อายสฺมา ปุพฺพูปนิสฺสยสมฺปนฺโน, ตสฺสีมาย ปุพฺพูปนิสฺสยสมฺปตฺติยา คมฺภีโรปิ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท อุตฺตานโก วิย อุปฏฺฐาสิ.

ติตฺถวาสาทิวณฺณนา

ติตฺถวาโสติ ปุนปฺปุนํ ครูนํ สนฺติเก อุคฺคหณสวนปริปุจฺฉนธารณานิ วุจฺจนฺติ. โส เถรสฺส อติวิย ปริสุทฺโธ, เตนาปิสฺสายํ คมฺภีโรปิ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท อุตฺตานโก วิย อุปฏฺฐาสิ.

โสตาปนฺนานญฺจ นาม ปจฺจยากาโร อุตฺตานโกว หุตฺวา อุปฏฺฐาสิ, ๕- อยญฺจ อายสฺมา โสตาปนฺโน.

พหุสฺสุตานญฺจ จตุหตฺเถ โอวรเก ปทีเป ชลมาเน มญฺจปีฐํ วิย นามรูปปริจฺเฉโท ปากโฏ โหติ, อยญฺจ อายสฺมา พหุสฺสุตานํ อคฺโค โหติ อิติ ๖- พาหุสจฺจานุภาเวนปิสฺส คมฺภีโรปิ ปจฺจยากาโร อุตฺตานโก วิย อุปฏฺฐาสิ.

ปฏิจฺจสมุปฺปาทคมฺภีรตา