น ปาปิจฺฉาติ เอตฺถ อสนฺตสมฺภาวนอิจฺฉาย สมนฺนาคตา ทุสฺสีลา ปาปิจฺฉา นาม.

น ปาปมิตฺตาทีสุ ปาปา มิตฺตา เอเตสนฺติ ปาปมิตฺตา. จตูสุ อิริยาปเถสุ สห อยนโต ปาปา สหายา เอเตสนฺติ ปาปสหายา. ตํนินฺนตปฺโปณตปฺปพฺภารตาย ปาเปสุ สมฺปวงฺกาติ ปาปสมฺปวงฺกา.

โอรมตฺตเกนาติ อวรมตฺตเกน อปฺปมตฺตเกน. อนฺตราติ อรหตฺตํ อปฺปตฺวาว เอตฺถนฺตเร. โวสานนฺติ ปรินิฏฺฐิตภาวํ ๓- "อลเมตฺตาวตา"ติ โอสกฺกนํ ฐิตกิจฺจตํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ "ยาว สีลปาริสุทฺธิกมตฺเตน วา วิปสฺสนามตฺเตน วา ฌานมตฺเตน วา โสตาปนฺนภาวมตฺเตน วา สกทาคามิภาวมตฺเตน วา อนาคามิภาวมตฺเตน วา โวสานํ น อาปชฺชิสฺสนฺติ, ตาว วุฑฺฒิเยว ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี"ติ.

[๑๓๘] ตติยสตฺตเก สทฺธาติ สทฺธาสมฺปนฺนา. ตตฺถ อาคมนียสทฺธา, อธิคมสทฺธา, ปสาทสทฺธา, โอกปฺปนสทฺธาติ จตุพฺพิธา สทฺธา. ตตฺถ อาคมนียสทฺธา สพฺพญฺญุโพธิสตฺตานํ โหติ. อธิคมสทฺธา อริยปุคฺคลานํ. พุทฺโธ ธมฺโม สํโฆติ วุตฺเต ปน ปสาโท ปสาทสทฺธา. โอกปฺปิตฺวา กปฺเปตฺวา ๔- ปน สทฺธา ๕- โอกปฺปนสทฺธา. สา ทุวิธาปิ อิธาธิปฺเปตา. ตาย หิ สทฺธาย สมนฺนาคโต

@๔ ฉ.ม.,อิ. ปกปฺเปตฺวา. ๕ ฉ.ม.,อิ. สทฺทหนํ. สทฺธาธิมุตฺโต วกฺกลิตฺเถรสทิโส โหติ. ตสฺส หิ เจติยงฺคณวตฺตํ วา, โพธิยงฺคณวตฺตํ วา กตเมว โหติ. อุปชฺฌายวตฺตอาจริยวตฺตาทีนิ สพฺพวตฺตานิ ปูเรติ. หิริมนาติ ปาปชิคุจฺฉนลกฺขณาย หิริยา ยุตฺตจิตฺตา. โอตฺตปฺปีติ ปาปโต ภายนลกฺขเณน โอตฺตปฺเปน สมนฺนาคตา.

พหุสฺสุตาติ เอตฺถ ปน ปริยตฺติพหุสฺสุโต, ปฏิเวธพหุสฺสุโตติ เทฺว พหุสฺสุตา. ปริยตฺตีติ ตีณิ ปิฏกานิ. ปฏิเวโธติ สจฺจปฏิเวโธ. อิมสฺมึ ปน ฐาเน ปริยตฺติ อธิปฺเปตา. สา เยน พหุ สุตา, โส พหุสฺสุโต. โส ปเนส นิสฺสยมุจฺจนโก, ปริสุปฏฺฐาปโก, ๑- ภิกฺขุโนวาทโก, สพฺพตฺถพหุสฺสุโตติ จตุพฺพิโธ โหติ. ตตฺถ ตโย พหุสฺสุตา สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถาย โอวาทวคฺเค วุตฺตนเยน คเหตพฺพา. สพฺพตฺถพหุสฺสุตา ปน อานนฺทตฺเถรสทิสา โหนฺติ. เต อิธ อธิปฺเปตา.

อารทฺธวิริยาติ เยสํ กายิกญฺจ เจตสิกญฺจ วิริยํ อารทฺธํ โหติ. ตตฺถ เย กายสงฺคณิกํ วิโนเทตฺวา จตูสุ อิริยาปเถสุ อฏฺฐอารมฺภวตฺถุวเสน เอกกา โหนฺติ, เตสํ กายิกวิริยํ อารทฺธํ นาม โหติ. เย จิตฺตสงฺคณิกํ วิโนเทตฺวา อฏฺฐสมาปตฺติวเสน เอกกา โหนฺติ, คมเน อุปฺปนฺนกิเลสสฺส ฐานํ ปาปุณิตุํ น เทนฺติ, ฐาเน อุปฺปนฺนกิเลสสฺส นิสชฺชํ, นิสชฺชาย อุปฺปนฺนกิเลสสฺส สยนํ วา ปาปุณิตุํ น เทนฺติ, อุปฺปนฺนุปฺปนฺนฏฺฐาเนเยว กิเลเส นิคฺคณฺหนฺติ, เตสํ เจตสิกํ วิริยํ อารทฺธํ นาม โหติ.

อุปฏฺฐิตสฺสตีติ จิรกตาทีนํ สริตา อนุสฺสริตา มหาคติมฺพอภยตฺเถร- ทีฆภาณกอภยตฺเถรติปิฏกจูฬาภยตฺเถรา ๒- วิย. มหาคติมฺพอภยตฺเถโร กิร ชาตปญฺจมทิวเส มงฺคลปายาเส ตุณฺฑํ ปสาเรนฺตํ วายสํ ทิสฺวา หุํหุนฺติ สทฺทมกาสิ. อถ โส เถรกาเล "กทา ปฏฺฐาย ภนฺเต สรถา"ติ ภิกฺขูหิ ปุจฺฉิโต "ชาตปญฺจมทิวเส กตสทฺทโต ปฏฺฐาย อาวุโส"ติ อาห.

ทีฆภาณกอภยตฺเถรสฺส ชาตนวมทิวเส มาตา จุมฺพิสฺสามีติ โอนตา ตสฺสา โมลิ มุจฺจิ. ๑- ตโต ตุมฺพมตฺตานิ สุมนปุปฺผานิ ทารกสฺส อุเร ปติตฺวา ทุกฺขํ ชนยึสุ. โส เถรกาเล "กทา ปฏฺฐาย ภนฺเต สรถา"ติ ปุจฺฉิโต "ชาตนวมทิวสโต ปฏฺฐายา"ติ อาห.

ติปิฏกจูฬาภยตฺเถโร "อนุราธปุเร ตีณิ ทฺวารานิ ปิทหาเปตฺวา มนุสฺสานํ เอเกน ทฺวาเรน นิกฺขมนํ กตฺวา `ตฺวํ กึนาโม, ตฺวํ กึนาโม'ติ ปุจฺฉิตฺวาว สายํ ปุน อปุจฺฉิตฺวาว เตสํ นามานิ ปฏิจฺฉาเปตุํ ๒- สกฺกา อาวุโส"ติ อาห. เอวรูเป ภิกฺขู สนฺธาย จ "อุปฏฺฐิตสฺสตี"ติ วุตฺตํ.

ปญฺญวนฺโตติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ อุทยวยปริคฺคหิกาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา. อปิจ ทฺวีหิ เอเตหิ ปเทหิ วิปสฺสกานํ ภิกฺขูนํ วิปสฺสนา- สมฺภารเหตุภูตา ๓- สมฺมาสติ เจว วิปสฺสนาปญฺญา จ กถิตา.