[๓๖๗] เอชาติ จลนฏฺเฐน ตณฺหา วุจฺจติ. สา ปีฬนฏฺเฐน โรโค, อนฺโต ปทุสฺสนฏฺเฐน คณฺโฑ, อนุวิชฺฌนฏฺเฐน สลฺลํ. ตสฺมา อยํ ปุริโสติ ยสฺมา เอชา อตฺตนา กตกมฺมานุรูเปน ปุริสํ ตตฺถ ตตฺถ อภินิพฺพตฺตนตฺถาย กฑฺฒติ, ตสฺมา อยํ ปุริโส เตสํ เตสํ ภวานํ วเสน อุจฺจาวจํ อาปชฺชติ. พฺรหฺมโลเก อุจฺโจ โหติ, เทวโลเก อวโจ. เทวโลเก อุจฺโจ, มนุสฺสโลเก อวโจ. มนุสฺสโลเก อุจฺโจ, อปาเย อวโจ. ๑- เยสาหํ ภนฺเตติ เยสํ อหํ ภนฺเต. สนฺธิวเสน ปเนตฺถ "เยสาหนฺ"ติ โหติ. ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตนฺติ ยถา มยา สุโต เจว อุคฺคหิโต จ, เอวํ. ธมฺมํ เทเสมีติ สตฺตวตฺตปทธมฺมํ เทเสมิ. น จาหํ เตสนฺติ อหํ ปน เตสํ สาวโก น สมฺปชฺชามิ. อหํ โข ปน ภนฺเตติ อาทินา อตฺตโน โสตาปนฺนภาวํ ชานาเปติ.

โสมนสฺสปฏิลาภกถาวณฺณนา

[๓๖๘] เวทปฏิลาภนฺติ ตุฏฺฐิปฏิลาภํ. เทวาสุรสงฺคาโมติ เทวานํ จ อสุรานํ จ สงฺคาโม. สมุปพฺยูโฬฺหติ สโมสณฺโณ นลาเฏน นลาฏํ ปหรณาการปฺปตฺโต วิย. เอเตสํ กิร กทาจิ มหาสมุทฺทปิฏฺเฐ สงฺคาโม โหติ, ตตฺถ

เปฯ อปาโย นีโจ ปน เฉทนวิชฺฌนาทีหิ อญฺญมญฺญฆาโต นาม นตฺถิ, ทารุเมณฺฑกยุทฺธํ วิย ชยปราชยมตฺตเมว โหติ. กทาจิ เทวา ชินนฺติ, กทาจิ อสุรา. ตตฺถ ยสฺมึ สงฺคาเม เทวา ปุน อปจฺจาคมนาย อสุเร ชินึสุ. ตํ สนฺธาย ตสฺมึ โข ปน ภนฺเตติ อาทิมาห. อุภยเมตฺถาติ ๑- อุภยํ เอตํ, ทุวิธํปิ โอชํ เอตฺถ เทวโลเก เทวาเยว ปริภุญฺชิสฺสนฺตีติ เอวมสฺส อาวชฺเชนฺตสฺส พลวปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ. สทณฺฑาวจโรติ สทณฺโฑ อวจรโก, ทณฺฑคฺคหเณน สตฺถคฺคหเณน สทฺธึ อโหสิ, น นิกฺขิตฺตทณฺฑสตฺโถติ ทสฺเสติ. เอกนฺตนิพฺพิทายาติ เอกนฺเตเนว วฏฺเฏ นิพฺพินฺทนตฺถาย. ๒- สพฺพํ มหาโควินฺเท ๓- วุตฺตเมว.

[๓๖๙] ปเวเทสีติ กเถสิ ทีเปสิ. อิเธวาติ อิมสฺมึเยว โอกาเส. เทวภูตสฺส เม สโตติ เทวสฺส เม สโต. ปุเนวายุ ๔- จ เม ลทฺโธติ ปุน อญฺเญน กมฺมวิปาเกน เม ชีวิตํ ลทฺธนฺติ, อิมินา อตฺตโน จุติภาวญฺเจว อุปปนฺนภาวํ จ อาวิกโรติ.

ทิวิยา กายาติ ทิพฺพา อตฺตภาวา. อายุํ หิตฺวา อมานุสนฺติ ทิพฺพํ อายุํ ชหิตฺวา. อมุโฬฺห คพฺภเมสฺสามีติ นิยตคติกตฺตา อมุโฬฺห หุตฺวา. ยตฺถ เม รมตี มโนติ ยตฺถ เม มโน รมิสฺสติ ตตฺเถว ขตฺติยกุลาทีสุ คพฺภํ อุปคจฺฉิสฺสามีติ สตฺตกฺขตฺตุํ เทเว จ มานุเส จาติ อิมมตฺถํ ทีเปติ.

ญาเยน วิหริสฺสามีติ มนุสฺเสสุ อุปปนฺโนปิ มาตรํ ชีวิตา โวโรปนาทีนํ อภพฺพตฺตา ญาเยน การเณน สเมน วิหริสฺสามีติ อตฺโถ.

สมฺโพธิ เจ ภวิสฺสตีติ อิทํ สกทาคามิมคฺคํ สนฺธาย วทติ, สเจ สกทาคามี ภวิสฺสามีติ ทีเปติ. อญฺญาตา วิหริสฺสามีติ อญฺญาตา อาชานิตุกาโม หุตฺวา วิหริสฺสามิ. เสฺวว อนฺโต ภวิสฺสตีติ โสเอว เม มนุสฺสโลเก อนฺโต ภวิสฺสตีติ.

ปุน เทโว ภวิสฺสามิ, เทวโลกสฺมิมุตฺตโมติ ปุน เทวโลกสฺมึ อุตฺตโม สกฺโก เทวานมินฺโท ภวิสฺสามีติ วทติ.

@๓ ฉ.ม. มหาโควินฺทสุตฺเต ๔ ฉ.ม., อิ. ปุนรายุ

อนฺติเม วตฺตมานมฺหีติ อนฺติเม ภเว วตฺตมาเน. โส นิวาโส ภวิสฺสตีติ เย เต อายุนา จ ปญฺญาย จ อกนิฏฺฐา เชฏฺฐกา สพฺพเทเวหิ ปณีตตรา เทวา, อวสาเน เม โส นิวาโส ภวิสฺสติ. อยํ กิร ตโต สกฺกตฺตภาวโต จุโต ตสฺมึ อตฺตภาเว อนาคามิมคฺคสฺส ปฏิลทฺธตฺตา อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี หุตฺวา อวิหาทีสุ นิพฺพตฺตนฺโต อวสาเน ปน ๑- อกนิฏฺฐคามี ภวิสฺสติ. ๑- ตํ สนฺธาย เอวมาห.

เอส กิร อวิเหสุ กปฺปสหสฺสํ วสิสฺสติ, อตปฺเปสุปิ เทฺว กปฺปสหสฺสานิ, สุทสฺเสสุ จตฺตาริ กปฺปสหสฺสานิ, สุทสฺสีสุ อฏฺฐ, อกนิฏฺเฐสุ โสฬสาติ เอกตฺตึส กปฺปสหสฺสานิ พฺรหฺมอายุํ อนุภวิสฺสติ. สกฺโก เทวราชา อนาถปิณฺฑิโก คหปติ วิสาขา มหาอุปาสิกาติ ตโยปิ หิ อิเม เอกปฺปมาณายุกาเอว, วฏฺฏาภิรตสตฺตา นาม. เอเตหิ สทิสา สุขภาคิโน นาม นตฺถิ.

[๓๗๐] อปริโยสิตสงฺกปฺโปติ อนิฏฺฐิตมโนรโถ. ยสฺสุ มญฺญามิ สมเณติ เย สมเณ ปวิวิตฺตวิหาริโนติ มญฺญามิ. อาราธนาติ สมฺปาทนา. วิราธนาติ อสมฺปาทนา. น สมฺโภนฺตีติ ๒- สมฺปาเทตฺวา กเถตุํ น สกฺโกนฺติ. อาทิจฺจพนฺธุนนฺติ อาทิจฺโจปิ โคตมโคตฺโต, ภควาปิ โคตมโคตฺโตเอว, ตสฺมา เอวมาห. ยํ กโรมเสติ ๓- ยํ ปุพฺเพ พฺรหฺมุโน นมการํ กโรม. สมํ เทเวหีติ สทฺธึ เทเวหิ, อิโต ปฏฺฐาย อิทานิ อมฺหากํ พฺรหฺมุโน นมการกรณํ นตฺถีติ ทสฺเสติ. สามํ กโรมาติ นมการํ กโรม.

[๓๗๑] ปรามสิตฺวาติ ตุฏฺฐจิตฺโต สหายํ หตฺเถน หตฺถมฺหิ ปรามสนฺโต ๔- วิย ปฐวึ ปหริตฺวา, สกฺขิภาวตฺถาย วา ปหริตฺวา "ยถา ตฺวํ นิจฺจลา, ๕- เอวมหํ ภวามี"ติ. ๖- อชฺฌิฏฺฐปญฺหาติ อชฺเฌสิตปญฺหา ปุฏฺฐปญฺหาติ ๗- อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

สกฺกปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@กโรมสิ. ๔ ฉ.ม. ปหรนฺโต ๕ ฉ.ม.,อิ. นิจฺจโล, ๖ ฉ.ม.,อิ. เอวมหํ ภควตีติ.

@๗ ฉ.ม.,อิ. ปตฺถิตปญฺหา.