จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ, นโฬราชา ชโนสโภ. ๓-

อาคู ๔- ปญฺจสิโข เจว, ติมฺพรู สุริยวจฺฉสา"ติ อิเม เทวราชาโน.

ตตฺถ เทวสูโตติ เทวสารถิ. จิตฺตเสโนติ จิตฺโต จ เสโน จ จิตฺตเสโน จ. คนฺธพฺโพติ อยํ จิตฺตเสโน คนฺธพฺพกายิโก เทวปุตฺโต. น เกวลญฺเจส, สพฺเพเปเต ปนาทาทโย คนฺธพฺพาเอว. นโฬราชาติ นฬการเทวปุตฺโต นาม เอโก. ชโนสโภติ ชนวสโภ เทวปุตฺโต. อาคู ปญฺจสิโข เจวาติ ปญฺจสิโข เจว เทวปุตฺโต อาคโต. ติมฺพรูติ ติมฺพรุ นาม คนฺธพฺพเทวราชา. สุริยวจฺฉสาติ ตสฺเสว ธีตา.

เอเต จญฺเญ จ ราชาโน, คนฺธพฺพา สห ราชุภีติ เอเต จ นามวเสน วุตฺตคนฺธพฺพราชาโน อญฺเญ จ เอเตหิ ราชูภิ สทฺธึ พหู คนฺธพฺพา. โมทมานา อภิกฺกามุํ, ภิกฺขูนํ สมิตึ วนนฺติ หฏฺฐตุฏฺฐจิตฺตา ภิกฺขูนํ สมิตึ อิมํ วนํ อาคตาต อตฺโถ.

[๓๓๘] อถาคู นาภสา ๕- นาคา, เวสาลา สหตจฺฉกาติ นภสทหวาสิกา ๖- จ เวสาลิวาสิกา จ นาคา สห ตจฺฉกนาคปริสาย อาคตาติ อตฺโถ. กมฺพลสฺสตราติ กมฺพโล จ อสฺสตโร จ. เอเต กิร สิเนรุปาเท วสนฺติ, สุปณฺเณหิปิ อนุทฺธรณียา มเหสกฺขา นาคา. ปายาคา สห ญาติภีติ ปยาคปฏฺฏนวาสิโน ๗- จ นาคา สห ญาติสงฺเฆน อาคตา.

@ อิ. อาคุ ๕ ฉ.ม. นาคสา ๖ ฉ.ม. นาคสทหวาสิกา, อิ. นาคสเทหวาสิกา

@๗ ฉ.ม. ปยาคติตฺถวาสิโน, อิ. ปายาคปติฏฺฐานวาสิโน

ยามุนา ธตรฏฺฐา จาติ ยมุนวาสิโน จ ธตรฏฺฐกุเล อุปฺปนฺนนาคา จ. เอราวโณ มหานาโคติ เอราวโณ จ เทวปุตฺโต, ชาติยา นาโค น โหติ. นาคโวหาเรน ปเนส โวหริยติ. โสปาคาติ โสปิ อาคโต.

เย นาคราเช สหสา หรนฺตีติ เย อิเม วุตฺตปฺปกาเร นาเค โลภาภิภูตา สาหสิกํ ๑- กตฺวา หรนฺติ คณฺหนฺติ. ทิพฺพา ทิชา ปกฺขิ วิสุทฺธจกฺขูติ ทิพฺพานุภาวโต ทิพฺพา มาตุกุจฺฉิโต อณฺฑโกสโต จาติ เทฺว วาเร ชาตาติ ทิชา ปกฺขยุตฺตตาย ปกฺขี โยชนสตนฺตเรปิ โยชนสหสฺสนฺตเรปิ นาเค ทสฺสนสมตฺถจกฺขุตาย วิสุทฺธจกฺขู. เวหายสา ๒- เต วนมชฺฌปตฺตาติ เต อากาเสเนว อิมํ มหาวนํ สมฺปตฺตา. จิตฺรา สุปณฺณา อิติ เตสํ นามนฺติ เตสํ "จิตฺรสุปณฺณา"ติ นามํ.

อภยนฺตทา นาคราชานมาสิ, สุปณฺณโต เขมมกาสิ พุทฺโธติ ตสฺมา สพฺเพปิ เต อญฺญมญฺญํ สณฺหาหิ วาจาหิ อุปวฺหยนฺตา มิตฺตา วิย พนฺธวา วิย จ สมุลฺลปนฺตา สมฺโมทมานา อาลิงฺคนฺตา หตฺเถ คณฺหนฺตา อํสกูเฏ หตฺถํ ฐเปนฺตา หฏฺฐตุฏฺฐจิตฺตา. นาคา สุปณฺณา สรณมกํสุ พุทฺธนฺติ พุทฺธํเยว เต สรณํ คตา.

[๓๓๙] เยปิ ปุพฺเพ ชิตา วชิรหตฺเถนาติ อินฺเทน เทวรญฺญา ชิตา. สมุทฺทํ อสุรา สิตาติ มหาสมุทฺทวาสิโน ๓- สุชาตาย อสุรกญฺญาย การณา สพฺเพปิ ภาตโร วาสวสฺเสเต, อิทฺธิมนฺโต ยสสฺสิโน.

เตสุ กาลกญฺชา ๔- มหาภิสฺมาติ ๕- กาลกญฺชา จ มหนฺเต ภึสเน อตฺตภาเว มาเปตฺวา อาคมึสุ. อสุรา ทานเวฆสาติ ทานเวฆสา นาม อญฺเญ ธนุคฺคหอสุรา. เวปจิตฺติ สุจิตฺติ จ, ปหาราโท นมุจี สหาติ เวปจิตฺติ อสุโร, สุจิตฺติ อสุโร จาติ เอเต จ อสุรา. นมุจี สหาติ นมุจิ จ มาโร เทวปุตฺโต เอเตหิ สเหว อาคโต. อิเม อสุรา มหาสมุทฺทวาสิโน, อยํ ปรนิมฺมิตเทวโลกวาสี, กสฺมา

@๔ ฉ.ม. กาลกญฺจา ๕ สี.,อิ. มหาภึสาติ เอเตหิ สหาคโตติ? อจฺฉนฺทิกตฺตา. เตปิ หิ อจฺฉนฺทิกา อภพฺพา, อยํปิ ตาทิโสเยว. ตสฺมา ธาตุโส สํสนฺทมาโน อาคโต.

สตญฺจ พลิปุตฺตานนฺติ พลิโน มหาอสุรสฺส ปุตฺตสตํ. สพฺเพ เวโรจนามกาติ สพฺเพ อตฺตโน มาตุลสฺส ราหุสฺเสว นามธรา. สนฺนยฺหิตฺวา พลึ เสนนฺติ อตฺตโน พลิเสนํ สนฺนาหิตฺวา ๑- สพฺเพ กตสนฺนาหาว หุตฺวา. ราหุภทฺทมุปาคมุนฺติ ราหุํ อสุรินฺทํ อุปสงฺกมึสุ. สมโยทานิ ภทฺทนฺเตติ ภทฺทํ ตว โหตุ, สมโย เต ภิกฺขูนํ สมิตึ วนํ อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุสํฆทสฺสนายาติ อตฺโถ.

[๓๔๐] อาโป จ เทวา ปฐวี จ เตโช วาโย ตทาคมุนฺติ อาโปกสิณาทีสุ ปริกมฺมํ กตฺวา นิพฺพตฺตา อาโปติ อาทินามกา เทวา ตทา อาคมุํ. วรุณา วารุณา ๒- เทวา, โสโม จ ยสสา สหาติ วรุณเทวตา, วารุณเทวตา, โสมเทวตาติ เอวํนามกา จ เทวา ยสสา นาม เทเวน สหาคตาติ อตฺโถ. เมตฺตากรุณากายิกาติ เมตฺตาฌาเน จ กรุณาฌาเน จ ปริกมฺมํ กตฺวา นิพฺพตฺตา เทวตา. อาคู เทวา ยสสฺสิโนติ เอเตปิ มหายสา เทวา อาคตา.

ทเสเต ทสธา กายา, สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโนติ เต ทสธา ฐิตา ทส เทวกายา สพฺเพ นีลาทิวเสน นานตฺตวณฺณา อาคตาติ อตฺโถ.

เวณฺฑู จ เทวาติ เวณฺฑุ เทวตา จ. สหลี จาติ สหลี เทวตา จ. อสมา จ ทุเว ยมาติ อสมเทวตา จ เทฺว จ ยมกเทวา. จนฺทสฺสูปนิสา เทวา, จนฺทมาคู ปุรกฺขิตาติ ๓- จนฺทนิสฺสิตกา เทวตา จนฺทํ ปุรโต กตฺวา อาคตา. ตถา สุริยนิสฺสิตกา เทวตา สุริยมาคู ปุรกฺขิตา. ๔- นกฺขตฺตานิ ปุรกฺขิตฺวาติ นกฺขตฺตนิสฺสิตาปิ เทวตา นกฺขตฺตานิ ปุรโต กตฺวา อาคตา. อาคู มนฺทวลาหกาติ วาตวลาหกา, อพฺภวลาหกา, อุณฺหวลาหกา, เอเต สพฺเพปิ วลาหกายิกา มนฺทวลาหกา นาม วุจฺจนฺติ, เตปิ อาคตาติ อตฺโถ. วสูนํ วาสโว เสฏฺโฐ, สกฺโกปาค ปุรินฺทโทติ วสูนํ เทวตานํ เสฏฺโฐ วาสโว โย สกฺโกติ จ, ปุรินฺทโทติ จ วุจฺจติ, โสปิ อาคโต. ทเสเต ทสธา กายาติ เอเตปิ ทส เทวกายา ทสธาว อาคตา. สพฺเพ นานตฺตวณฺณิโนติ นีลาทิวเสน นานตฺตวณฺณา.

@๓ ฉ.ม. ปุรกฺขตฺวาติ ๔ ฉ.ม. สูริยํ ปุรกฺขตฺวา

อถาคู สหภู เทวาติ อถ สหภู นาม เทวา อาคตา. ชลมคฺคิสิขาริวาติ อคฺคิสิขา วิย ชลนฺตา. ชลมคฺคิ จ สิขาริวาติ อิมานิ เตสํ นามานีติปิ วุตฺตํ. อริฏฺฐกา จ โรชา จาติ อริฏฺฐกเทวา จ โรชเทวา จ. อุมฺมาปุปฺผนิภาสิโนติ อุมฺมาปุปฺผเทวา นาม เอเต เทวา. อุมฺมาปุปฺผสทิสา หิ เตสํ สรีราภา, ตสฺมา "อุมฺมาปุปฺผนิภาสิโน"ติ วุจฺจติ.

วรุณา สหธมฺมา จาติ เอเต จ เทฺว ชนา. อจฺจุตา จ อเนชกาติ อจฺจุตเทวตา จ อเนชกเทวตา จ. สุเลยฺยรุจิรา อาคูติ สุเลยฺยา จ รุจิรา จ อาคตา. อาคู วาสวเนสิโนติ วาสวเนสีเทวา นาม อาคตา. ทเสเต ทสธา กายาติ เอเตปิ ทส เทวกายา ทสธาว อาคตา.

สมานา มหาสมานาติ สมานา จ มหาสมานา จ. มานุสา มานุสุตฺตมาติ มานุสา จ มานุสุตฺตมา จ. ขิฑฺฑาปทูสิกา อาคู, อาคู มโนปทูสิกาติ ขิฑฺฑาปทูสิกา มโนปทูสิกา จ เทวา อาคตา.

อถาคู หรโย เทวาติ หริเทวา นาม อาคตา. เย จ โลหิตวาสิโนติ โลหิตวาสิโน จ อาคตา. ปารคา มหาปารคาติ เอเต จ ทุวิธา อาคตา. ทเสเต ทสธา กายาติ เอเตปิ ทส เทวกายา ทสธาว อาคตา.

สุกฺกา กรุมฺหา ๑- อรุณา, อาคู เวฆนสา สหาติ เอเต สุกฺกาทโย ตโย, เตหิ สห เวฆนสา จ อาคตา. โอทาตคยฺหา ปาโมกฺขาติ โอทาตคยฺหา นาม ปาโมกฺขเทวา อาคตา. อาคู เทวา วิจกฺขณาติ วิจกฺขณา นาม เทวา อาคตา.

สทามตฺตา ทารคชาติ สทามตฺตา จ หารคชา จ. มิสฺสกา จ ยสสฺสิโนติ ยสสมฺปนฺนา มิสฺสกเทวา นาม. ๒- ถนยํ อาคา ปชฺชุนฺโนติ ปชุนฺโน จ เทวราชา ถนยนฺโต อาคโต. โย ทิสา อภิวสฺสตีติ โย ยํ ยํ ทิสํ ยาติ, ตตฺถ ตตฺถ เทโว วสฺสติ. ทเสเต ทสธา กายาติ เอเตปิ ทส เทวกายา ทสธาว อาคตา.

เขมิยา ตุสิตา ยามาติ เขมิยา เทวา ตุสิตปุรวาสิโน จ ยามาเทวโลกวาสิโน จ. กถกา จ ยสสฺสิโนติ ยสสมฺปนฺนา กถกา จ เทวา. ปาลิยํ ปน "กฏฺฐกา จา"ติ ลิขนฺติ. ลมฺพิตกา ลามเสฏฺฐาติ ลมฺพิตกเทวา จ ลามเสฏฺฐเทวา จ. โชตินามา จ อาสวาติ ปพฺพตมตฺถเก กตนฬคฺคิกฺขนฺโธ วิย โชตมานา โชติเทวา นาม อตฺถิ, เต จ อาสา จ เทวา อาคตาติ อตฺโถ. ปาลิยํ ปน "โชตินามา"ติ ๑- ลิขนฺติ. อาสา เทวตา ฉนฺทวเสน อาสวาติ วุตฺตา. นิมฺมานรติโน อาคู, อถาคู ปรนิมฺมิตา. ทเสเต ทสธา กายาติ เอเตปิ ทส เทวกายา ทสธาว อาคตา.

สฏฺเฐเต เทวนิกายาติ เอเต จ อาโป จ เทวาติ อาทิกา ฉ ทสกา สฏฺฐี เทวนิกายา สพฺเพ นีลาทิวเสน นานตฺตวณฺณิโน. นามนฺวเยน อาคญฺฉุนฺติ ๒- นามภาเคน นามโกฏฺฐาเสเนว อาคตา. เย จญฺเญ สทิสา สหาติ เย จ อญฺเญปิ เอเตหิ สทิสา วณฺณโตปิ นามโตปิ เอตาทิสาเยว เสสจกฺกวาเฬสุ เทวา, เตปิ อาคตาเยวาติ เอกปเทเนว กลาปํ วิย กตฺวา มุทฺธิกํ ๓- วิย กตฺวา สพฺพา เทวตา นิทฺทิสติ.

เอวํ ทสสุ โลกธาตุสหสฺเสสุ เทวกาเย นิทฺทิสิตฺวา อิทานิ ยทตฺถํ เต อาคตา, ตํ ทสฺเสนฺโต ปวุฏฺฐชาตินฺติ คาถมาห.

ตสฺสตฺโถ:- ปวุฏฺฐา วิคตา ชาติ อสฺสาติ อริยสํโฆ ปวุฏฺฐชาติ นาม, ตํ ปวุฏฺฐชาตึ ราคโทสโมหขีลานํ อภาวา อขีลํ จตฺตาโร โอเฆ ตริตฺวา ฐิตตฺตา โอฆติณฺณํ จตุนฺนํ อาสวานํ อภาเวน อนาสวํ อริยสํฆํ ทกฺเขม ปสฺสิสฺสาม. เตสํเยว โอฆานํ ติณฺณตฺตา โอฆตรํ อาคุํ อกรณโต นาคํ. อสิตาติตนฺติ ๔- กาฬกภาวาตีตํ จนฺทํว สิริยา วิโรจมานํ ทสพลํ จ ทกฺเขม ปสฺสิสามาติ เอตทตฺถํ สพฺเพปิ เต นามนฺวเยน อาคณฺฉุํ, เย จญฺเญ สทิสา สหาติ.

[๓๔๑] อิทานิ พฺรหฺมาโน เทเสนฺโต ๕- สุพฺรหฺมา ปรมตฺโต จาติ อาทิมาห. ตตฺถ สุพฺรหฺมาติ เอโก เสฏฺฐพฺรหฺมา. ๖- ปรมตฺโต จาติ พฺรหฺมา จ. ๗-

@อสิตาติคนฺติ ๕ ฉ.ม.,อิ. ทสฺเสนฺโต ๖ ฉ.ม. เอโก พฺรหฺมา ๗ ฉ.ม. ปรมตฺโตปิ

@พฺรหฺมาว ปุตฺตา อิทฺธิมโต สหาติ เอเต อิทฺธิมโต พุทฺธสฺส ภควโต ปุตฺตา อริยพฺรหฺมาโน สเหว อาคตา. สนงฺกุมาโร ติสฺโส จาติ สนงฺกุโร จ ติสฺสมหาพฺรหฺมา จ. โสปาคาติ โสปิ อาคโต.

สหสฺสพรหฺมโลกานํ มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐติ

อุปปนฺโน ชุติมนฺโต ภิสฺมากาโย ยสสฺสิโสติ

เอตฺถ สหสฺสพฺรหฺมโลกานนฺติ เอกองฺคุลิยา เอกสหสฺสจกฺกวาเฬ ทสหิ องฺคุลีหิ ทสสหสฺสจกฺกวาเฬ อาโลกกรณสมตฺถานํ ๑- มหาพฺรหฺมานํ สหสฺสํ อาคตํ. มหาพฺรหฺมาภิติฏฺฐตีติ ยตฺถ เอเกโก มหาพฺรหฺมา อญฺเญ พฺรหฺมาโน ๒- อภิภวิตฺวา ติฏฺฐติ, อุปปนฺโนติ พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺโต. ชุติมนฺโตติ อานุภาวสมฺปนฺโน. ภิสฺมากาโยติ มหากาโย, ทฺวีหิ ตีหิ มาคธิเกหิ ๓- คามกฺเขตฺเตหิ สมปฺปมาณอตฺตภาโว. ยสสฺสิโสติ อตฺตภาวสิริสงฺขาเตน ยเสน สมนฺนาคโต.

ทเสตฺถ อิสฺสรา อาคู, ปจฺเจกวสวตฺติโนติ เอตสฺมึ ๔- จ พฺรหฺมสหสฺเสเยว ปาฏิเยกฺกํ ปาฏิเยกฺกํ วสํ วตฺเตนฺติ, เอวรูปา ทส อิสฺสรา มหาพฺรหฺมาโน อาคตา. เตสญฺจ มชฺฌโต อาคา, หาริโต ปริวาริโตติ เตสํ ปน พฺรหฺมานํ มชฺเฌ หาริโต นาม มหาพฺรหฺมา สตสหสฺสพฺรหฺมปริวาโร อาคโต