[๑๗๑] ยํ มหาวาตาติ เยน สมเยน ยสฺมึ วา สมเย มหาวาตา วายนฺติ. มหาวาตา วายนฺตาติ ๑- อุกฺเขปกวาตา นาม อุฏฺฐหนฺติ, เต วายนฺตา สฏฺฐิสหสฺสาธิกนวโยชนสตสหสฺสพหลํ อุทกสนฺธารกวาตํ อุปจฺฉินฺทนฺติ, ตโต อากาเส อุทกํ ภสฺสติ, ตสฺมึ อุทเก ภสฺสนฺเต ปฐวี ภสฺสติ. ปุน วาโต อตฺตโน พเลน อนฺโตธมฺมกรเก ๒- วิย อุทกํ อาพนฺธิตฺวา คณฺหาติ, ตโต อุทกํ อุคฺคจฺฉติ, ตสฺมึ อุคฺคจฺฉนฺเต ปฐวี อุคฺคจฺฉติ. เอวํ อุทกํ กมฺปิตํ ปฐวึ กมฺเปติ. เอวญจ ๓- กมฺปนํ ยาว อชฺชกาลาปิ โหติเยว, พลหภาเวน ๔- ปน โอคฺคจฺฉนุคฺคจฺฉนํ น ปญฺญายติ.

มหิทฺธิโก มหานุภาโวติ อิชฺฌนสฺส มหนฺตตาย มหิทฺธิโก อนุภวิตพฺพสฺส มหนฺตตาย มหานุภาโว. ปริตฺตาติ ทุพฺพลา. อปฺปมาณาติ พลวา. โส อิมํ ปฐวึ กมฺเปตีติ โส อิทฺธึ นิพฺพตฺเตตฺวา สํเวเชนฺโต วา มหาโมคฺคลฺลาโน วิย, วีมํสนฺโต วา มหานาคตฺเถรสฺส ภาคิเนยฺโย สํฆรกฺขิตสามเณโร วิย ปฐวึ กมฺเปติ. โส กิรายสฺมา ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปตฺโต ๕- จินฺเตสิ "อตฺถิ นุโข เกนจิ ภิกฺขุนา ๖- ปพฺพชิตทิวเสเยว อรหตฺตํ ปตฺวา เวชยนฺโต ปาสาโท กมฺปิตปุพฺโพ"ติ. ตโต "นตฺถิ โกจี"ติ ญตฺวา "อหํ กมฺเปสฺสามี"ติ อภิญฺญาพเลน เวชยนฺตมตฺถเก ฐตฺวา ปาเทน ปหริตฺวา กมฺเปตุํ นาสกฺขิ. อถ นํ สกฺกสฺส นาฏกิตฺถิโย อาหํสุ "ปุตฺต สํฆรกฺขิต ตฺวํ ปูติคนฺเธเนว สีเสน เวชยนฺตํ กมฺเปตุํ อิจฺฉสิ, สุปติฏฺฐิโตกาโส ๗- ตาต ปาสาโท, กถํ กมฺเปตุํ สกฺขิสฺสสี"ติ.

สามเณโร "อิมา เทวตา มยา สทฺธึ เกฬึ กโรนฺติ, อหํ โข ปน อาจริยํ นาลตฺถํ, กหํ นุ โข เม อาจริโย สามุทฺทิกมหานาคตฺเถโร"ติ อาวชฺเชนฺโต มหาสมุทฺเท อุทกเลณํ มาเปตฺวา ทิวาวิหารํ นิสินฺโนติ ญตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา เถรํ วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. ตโต นํ เถโร "กินฺตาต สํฆรกฺขิต

@๔ ม. พหุลภาเวน ๕ ฉ.ม. อิ. ปตฺวา ๖ ฉ.ม.,อิ. โกจิ ภิกฺขุ, เยน

@๗ ฉ.ม., อิ. สุปติฏฺฐิโต อสิกฺขิตฺวาว ยุทฺธํ ปวิฏฺโฐสี"ติ วตฺวา "นาสกฺขิ ตาต เวชยนฺตํ กมฺเปตุนฺ"ติ ปุจฺฉิ. อาจริยํ ภนฺเต นาลตฺถนฺติ. อถ นํ เถโร "ตาต ตุมฺหาทิเส อกมฺเปนฺเต โก อญฺโญ กมฺเปสฺสติ, ทิฏฺฐปุพฺพนฺเต ตาต อุทกปิฏฺเฐ โคมยปิณฺฑํ ปลฺลวตนฺติ ๑- วตฺวา ตาต กปลฺลปูวํ ๒- ปจนฺตา อนฺเต ๓- น ๓- ปริจฺฉินฺทนฺติ, อิมินา โอปมฺเมน ชานาหี"ติ อาห. โส "วฏฺฏิสฺสติ ภนฺเต เอตฺตเกนา"ติ วตฺวา ปาสาเทน ปติฏฺฐิโตกาสํ อุทกํ โหตูติ อธิฏฺฐาย เวชยนฺตาภิมุโข อคมาสิ.

เทวธีตโร ตํ ทิสฺวา "เอกวารํ ลชฺชิตฺวา คโต, ปุนปิ สามเณโร เอติ, ปุนปิ เอตี"ติ วทึสุ. สกฺโก เทวราชา "มา มยฺหํ ปุตฺเตน สทฺธึ กถยิตฺถ, อิทานิ เตน อาจริโย ลทฺโธ, ขเณน ปาสาทํ กมฺเปสฺสตี"ติ อาห. สามเณโร ๔- ปาทงฺคุฏฺเฐน ปาสาทถูปิกมฺปหริ. ปาสาโท จตูหิ ทิสาหิ โอนมติ. เทวตา "เทหิ ตาต ปาสาทสฺส ปติฏฺฐาตุํ, เทหิ ตาต ปาสาทสฺส ปติฏฺฐาตุนฺ"ติ วิรวึสุ. สามเณโร ปาสาทํ ยถาฐาเน ฐเปตฺวา ปาสาทมตฺถเก ฐตฺวา อุทานํ อุทาเนสิ:-

อชฺเชวาหํ ปพฺพชิโต อชฺชปตฺตาสวกฺขยํ

อชฺช กมฺเปมิ ปาสาทํ อโห พุทฺธสฺสุฬารตา.

อชฺเชวาหํ ปพฺพชิโต อชฺช ปตฺตาสวกฺขยํ

อชฺช กมฺเปมิ ปาสาทํ อโห ธมฺมสฺสุฬารตา.

อชฺเชวาหํ ปพฺพชิโต อชฺช ปตฺตาสวกฺขยํ

อชฺช กมฺเปมิ ปพฺพชิโต อโห สํฆสฺสุฬารตาติ.

อิโต ปเรสุ ฉสุ ปฐวีกมฺเปสุ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ มหาปทาเน วุตฺตเมว.

อิติ อิเมสุ อฏฺฐสุ ปฐวีกมฺเปสุ ปฐโม ธาตุโกเปน, ๕- ทุติโย อิทฺธานุภาเวน, ตติยจตุตฺถา ปุญฺญเตเชน, ปญฺจโม ญาณเตเชน, ฉฏฺโฐ สาธุการทานวเสน, สตฺตโม การุญฺญภาเวน, อฏฺฐโม อาโรทเนน. มาตุ กุจฺฉึ จ โอกฺกมนฺเต จ ตโต นิกฺขมนฺเต จ มหาสตฺเต ตสฺส ปุญฺญเตเชน ปฐวี อกมฺปิตฺถ. อภิสมฺโพธิยํ ญาณเตเชน อภิหตา หุตฺวา อกมฺปิตฺถ. ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน

@๔ ฉ.ม. สามเณโรปิ ๕ ม. อิ. ธาตุกฺโขเภน สาธุการภาวสณฺฐิตา สาธุการํ ททมานา อกมฺปิตฺถ. อายุสงฺขาโรสฺสชฺชเน การุญฺญภาวสณฺฐิตา จิตฺตสงฺโขภํ อสหมานา อกมฺปิตฺถ. ปรินิพฺพาเน อาโรทนเวคตุนฺนา หุตฺวา อกมฺปิตฺถ. อยํ ปนตฺโถ ปฐวีเทวตาย วเสน เวทิตพฺโพ, มหาภูตปฐวิยา ปเนตํ นตฺถิ อเจตนตฺตาติ.

อิเม โข อานนฺท อฏฺฐ เหตูติ เอตฺถ อิเมติ นิทฺทิฏฺฐนิทสฺสนํ. เอตฺตาวตา จ ปนายสฺมา อานนฺโท "อทฺธา อชฺช ภควตา อายุสงฺขาโร โอสฺสฏฺโฐ"ติ สลฺลกฺเขสิ. ภควา ปน สลฺลกฺขิตภาวํ ชานนฺโตปิ โอกาสํ อทตฺวาว อญฺญานิปิ อฏฺฐกานิ สมฺปิณฺฑนฺโต "อฏฺฐ โข อิมา"ติ อาทิมาห.

อฏฺฐปริสวณฺณนา

[๑๗๒] ตตฺถ อเนกสตํ ขตฺติยปริสนฺติ พิมฺพิสารสมาคมญาติ- สมาคมลิจฺฉวิสมาคมาทิสทิสํ, สา ปน อญฺเญสุ จกฺกวาเฬสุปิ ลพฺภติเยว. สลฺลปิตปุพฺพนฺติ อลลฺลาปสลฺลาโป ๑- กตปุพฺโพ. สากจฺฉาติ ธมฺมสากจฺฉาปิ สมาปชฺชิตปุพฺพา. ยาทิสโก เตสํ วณฺโณติ เต โอทาตาปิ โหนฺติ กาฬาปิ มงฺคุรจฺฉวีปิ, สตฺถา สุวณฺณวณฺโณว. อิทํ ปน สณฺฐานํ ปฏิจฺจ กถิตํ. สณฺฐานํปิ จ เกวลํ เตสํ ปญฺญายติเยว, น ปน ภควา มิลกฺขสทิโส ๒- โหติ นาปิ อามุตฺตมณิกุณฺฑโล, พุทฺธเวเสเนว นิสีทติ. เต ปน อตฺตนา ๓- สมานสณฺฐานเมว ปสฺสนฺติ. ยาทิสโก เตสํ สโรติ เต ฉินฺนสฺสราปิ โหนฺติ คคฺครสฺสราปิ กากสฺสราปิ โหนฺติ, สตฺถา พฺรหฺมสฺสโรว. อิทํ ปน ภาสนฺตรํ สนฺธาย กถิตํ. สเจปิ หิ ตตฺถ สตฺถา ราชาสเน นิสินฺโน กเถติ, "อชฺช ราชา มธุเรน สเรน กเถตี"ติ เตสํ โหติ. กเถตฺวา ปกฺกนฺเต ปน ภควติ ปุน ราชานํ อาคตํ ทิสฺวา "โก นุโข อยนฺ"ติ วีมํสา อุปฺปชฺชติ. ตตฺถ "โก นุ โข อยนฺ"ติ อิมสฺมึ ฐาเน อิทาเนว มคธภาสาย ๔- สีหลภาสาย มธุเรนากาเรน กเถนฺโต โก นุ โข อยํ อนฺตรหิโต, กึ เทโว, อุทาหุ มนุสฺโสติ เอวํ วิมํสนฺตาปิ น ชานนฺตีติ อตฺโถ.