ภาษาไทย ฉบับหลวง
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
ภาษาไทย ฉบับหลวง
[๑๗๙] ดูกรอานนท์ ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหาสุทัสสนะได้ทรงพระดำริว่า นี้เป็นผล แห่งกรรมอะไรของเราหนอ เป็นวิบากแห่งกรรมอะไร ที่เป็นเหตุให้เรา มีฤทธิ์มากอย่างนี้ มี อานุภาพมากอย่างนี้ ในบัดนี้ ดูกรอานนท์ ลำดับนั้น พระเจ้ามหาสุทัสสนะได้ทรงพระดำริว่า นี้เป็นผลแห่งกรรม ๓ ประการของเรา เป็นวิบากแห่งกรรม ๓ ประการ ที่เป็นเหตุให้เรามีฤทธิ์ มากอย่างนี้ มีอานุภาพมาก อย่างนี้ ในบัดนี้ กรรม ๓ ประการ คือ ทาน ทมะ สัญญมะ ดูกรอานนท์ ลำดับนั้น พระเจ้ามหาสุทัสสนะเสด็จเข้าไปยังกุฏาคารหลังใหญ่ ครั้นเสด็จเข้าไป แล้วประทับยืนที่ประตูกุฏาคารหลังใหญ่ ทรงเปล่งพระอุทานว่า กามวิตก จงหยุด พยาบาทวิตก จงหยุด วิหึสาวิตก จงหยุด กามวิตก จงกลับเพียงแค่นี้เถิด พยาบาทวิตกจงกลับเพียงแค่ นี้เถิด วิหึสาวิตก จงกลับเพียงแค่นี้เถิด ดูกรอานนท์ ลำดับนั้น พระเจ้ามหาสุทัสสนะเสด็จ เข้าไปยังกุฏาคารหลังใหญ่ ประทับนั่งบน บัลลังก์แล้วด้วยทอง ทรงสงัดจากกาม สงัดจากอกุศล ธรรม ทรงบรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปิติ และสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ ทรงบรรลุทุติยฌาน มีความผ่องใส แห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร เพราะวิตกวิจาร สงบไป มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ และ เสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติสิ้นไป ทรงบรรลุตติยฌาน ที่พระอริยะทั้งหลาย สรรเสริญว่า ผู้ได้ฌานนี้ เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติอยู่เป็นสุข ทรงบรรลุจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข เพราะละทุกข์ละสุข และดับโทมนัส โสมนัสก่อนๆ ได้ มี อุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่ ฯ
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
@๔ ฉ.ม.,อิ. วยสฺส ๕ ม. อามาเปสิ ๖ ม. กึวมหนฺโต
ภาษาไทย ฉบับหลวง
[๑๘๐] ดูกรอานนท์ ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหาสุทัสสนะเสด็จออกจาก กุฏาคารหลังใหญ่ เสด็จเข้าไปยังกุฏาคารแล้วด้วยทอง ประทับบนบัลลังก์แล้วด้วย เงิน ทรงมีพระทัยประกอบด้วยเมตตา แผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่สองที่สามที่สี่ ก็เหมือนกัน โดยนัยนี้ ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่ว สัตว์ทุกเหล่า ในที่ทุกสถาน ด้วยพระทัยอันประกอบด้วยเมตตา อันไพบูลย์ ถึง ความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ มีพระทัย ประกอบด้วยกรุณา ... มีพระทัยประกอบด้วยมุทิตา ... มีพระทัยประกอบด้วยอุเบกขา แผ่ไปตลอด ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่สองที่สามที่สี่ก็เหมือนกัน โดยนัยนี้ ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกเหล่า ในที่ทุกสถาน ด้วยพระทัย อันประกอบด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ ฯ
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
@๗ ฉ.ม.,อิ. ตว ๘ ฉ.ม.,อิ. อถ สทฺโท น ทิสฺสติ ธมฺมราชานํ สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา มาเปสิ. ตตฺถ เอวํ ภทฺทํ ตวาติ โข อานนฺทาติ เอวํ ภทฺทํ ตว อิติ โข อานนฺท. ปฏิสฺสุณิตฺวาติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา, วตฺวาติ อตฺโถ. ตุณฺหีภาเวนาติ สมณธมฺมปฏิปตฺติกรโณกาโส เม ภวิสฺสตีติ อิจฺฉนฺโต ตุณฺหีภาเวน อธิวาเสสิ. สารมโยติ จนฺทนสารมโย.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
[๒๕๗] ทฺวีหิ เวทิกาหีติ เอตฺถ เอกา เวทิกา ปนสฺส อุณฺหีสมตฺถเก อโหสิ, เอกา เหฏฺฐา ปริจฺเฉทมตฺถเก.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
[๒๕๘] ทุทฺทิกฺโข อโหสิติ ทุทฺทิกฺโข, ปภาสมฺปตฺติยา ทุทฺทโสติ อตฺโถ. มุสตีติ หรติ ผนฺทาเปติ นิจฺจลภาเวน ปติฏฺฐาตุํ น เทติ. อุปวิทฺเธติ ๑- อุพฺพิทฺเธ, เมฆวิคเมน ทูรีภูเตติ อตฺโถ. เทเวติ อากาเส.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
[๒๕๙] มาเปสิ โขติ อหํ อิมสฺมึ ฐาเน โปกฺขรณึ มาเปมิ, ตุมฺหากํ ฆรานิ ภินฺทถาติ น เอวํ กาเรตฺวา มาเปสิ. จิตฺตุปฺปาทวเสเนว ปนสฺส ภูมึ ภินฺทิตฺวา ตถารูปา โปกฺขรณี อโหสิ. เต สพฺพกาเมหีติ สพฺเพหิ อิจฺฉิติจฺฉิตวตฺถูหิ, สมเณ สมณปริกฺขาเรหิ, พฺราหฺมเณ พฺราหฺมณปริกฺขาเรหิ สนฺตปฺเปสีติ.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
ปฐมภาณวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
ฌานสมฺปตฺติวณฺณนา
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
[๒๖๐] มหิทฺธิโกติ จิตฺตุปฺปาทวเสเนว จตุราสีติโปกฺขรณีสหสฺสานํ นิปฺผตฺติสงฺขาตาย มหติยา อิทฺธิยา สมนฺนาคโต. มหานุภาโวติ เตสํเยว อนุภวิตพฺพานํ มหนฺตตาย มหตานุภาเวน ๒- สมนฺนาคโต. เสยฺยถีทนฺติ นิปาโต, ตสฺส "กตเมสํ ติณฺณนฺ"ติ อตฺโถ. ทานสฺสาติ สมฺปตฺติปริจฺจาคสฺส. ทมสฺสาติ อาฬวกสุตฺเต ๓- ปญฺญา ทโมติ อาคตา. อิธ อตฺตานํ ทเมนฺเตน กตํ อุโปสถกมฺมํ. สญฺญมสฺสาติ สีลสฺส.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
@ขุ.สุ. ๒๕/๑๘๓/๓๖๘ อาฬวกสุตฺต
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
โพธิสตฺตปุพฺพโยควณฺณนา
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
อิธ ฐตฺวา ปนสฺส ปุพฺพโยโค เวทิตพฺโพ:-
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
ราชา กิร ปุพฺเพ คหปติกุเล นิพฺพตฺติ. เตน จ สมเยน ธรมานกกสฺสปพุทฺธสฺส สาสเน เอโก เถโร อรญฺญวาสํ วสติ, โพธิสตฺโต อตฺตโน กมฺเมน อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ เถรํ ทิสฺวา อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เถรสฺส นิสชฺชนฏฺฐานจงฺกมนฏฺฐานาทีนิ โอโลเกตฺวา ปุจฺฉิ "อิเธว ภนฺเต อยฺโย วสตี"ติ. อาม อุปาสกาติ สุตฺวา "อิเธว อยฺยสฺส ปณฺณสาลํ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ จินฺเตตฺวา อตฺตโน กมฺมํ ปหาย ทพฺพสมฺภารํ โกฏฺเฏตฺวา ปณฺณสาลํ กตฺวา ฉาเทตฺวา ภิตฺติโย มตฺติกาย ลิมฺปิตฺวา ทฺวารํ โยเชตฺวา กฏฺฐตฺถรํ ๑- กตฺวา "กริสฺสติ นุ โข ปริโภคํ, น กริสฺสตี"ติ เอกมนฺตํ นิสีทิ.