อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ด้วยประการฉะนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงวัฏฏะด้วยกถามรรคเพียงเท่านี้แก่ผู้มีทิฐิหลงในปัจจยาการแล้ว บัดนี้ เมื่อจะตรัสถึงพระนิพพาน จึงตรัสคำมีอาทิว่า ยโต โข อานนฺท ภิกฺขุ ดังนี้.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ก็และพระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะพระองค์เป็นผู้ฉลาดในเทศนา ไม่ทรงแตะต้องวิวัฏฏกถา (เรื่องนิพพาน) กะบุคคลผู้ฟุ้งซ่านด้วยสามารถนวกรรมเป็นต้น ผู้ทอดทิ้งกรรมฐานแล้ว เมื่อจะทรงปรารภด้วยสามารถบุคคลผู้มีปกติอยู่ด้วยสติปัฏฐาน ผู้เป็นการกบุคคล จึงตรัสคำเป็นอาทิว่า ภิกษุย่อมไม่พิจารณาเห็นเวทนาว่าเป็นอัตตา ดังนี้.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

@3 i. aviseseneva 4 i. na kho panesa Vā asmīti evaṃ ahaṃkāro uppajjeyyāti attho. Tasmātihānandāti yasmā suddharūpakkhandho uṭṭhāya asmīti na vadati, tasmā etenapi etaṃ nakkhamatīti attho.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

จริงอยู่ ภิกษุเห็นปานนี้ย่อมไม่พิจารณาเห็นเวทนาว่าเป็นอัตตา ย่อมไม่พิจารณาเห็นธรรมเหล่าอื่น เพราะความที่เป็นไปในธรรมทั้งปวงด้วยสามารถแห่งสัมมสนญาณที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วโดยนัยมีอาทิว่า

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

[125] Api nukho tattha ayamahamasmīti siyāti api nukho tesu vedanādhammesu tīsu khandhesu ekakkhandhopi ayaṃ nāma ahamasmīti evaṃ vattabbo siyā. Athavā vedanānirodhā saheva vedanāya niruddhesu tesu tīsu khandhesu api nukho ayamahamasmīti vā ahamasmīti vā uppajjeyyāti attho. Athāyasmā ānando sasavisāṇassa tikhiṇabhāvaṃ viya taṃ asampaṭicchanto no hetaṃ bhanteti āha.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ในภายในหรือในภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ ภิกษุย่อมกำหนดรูปทั้งปวงโดยความเป็นของไม่เที่ยง พิจารณาครั้ง ๑ ย่อมกำหนดโดยความเป็นทุกข์ พิจารณาครั้ง ๑ ย่อมกำหนดโดยความเป็นอนัตตา พิจารณาครั้ง ๑ ดังนี้ ภิกษุนั้นเมื่อไม่พิจารณาอยู่เสมออย่างนี้ว่า อะไรๆ ในโลกไม่น่ายึดมั่นดังนี้ อะไรๆ แม้ธรรมข้อหนึ่งในธรรมทั้งหลายมีรูปเป็นต้นในโลก อันต่างด้วยขันธโลกเป็นต้น ไม่น่ายึดมั่นว่าเป็นอัตตาหรือเกิดในอัตตา ดังนี้.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Ettāvatā kiṃ kathitaṃ hoti? vaṭṭakathā kathitā hoti. Bhagavā hi Vaṭṭakathaṃ kathento katthaci avijjāsīsena kathesi, katthaci taṇhāsīsena, katthaci diṭṭhisīsena. Tattha "purimā bhikkhave koṭi na paññāyati avijjāya `ito pubbe avijjā nāhosi, atha pacchā sambhavī'ti, evañcidaṃ bhikkhave vuccati. Atha ca pana paññāyati idappaccayā avijjā"ti evaṃ avijjāsīsena kathitā. "purimā bhikkhave koṭi na paññāyati bhavatañhāya `ito pubbe bhavataṇhā nāhosi, atha pacchā sambhavī'ti, evañcidaṃ bhikkhave vuccati. Atha ca pana paññāyati idappaccayā bhavatañhāti evaṃ taṇhāsīsena kathitā. "purimā bhikkhave koṭi na paññāyati bhavadiṭṭhiyā `ito pubbe bhavadiṭṭhi nāhosi, atha pacchā sambhavī'ti, evañcidaṃ bhikkhave vuccati. Atha ca pana paññāyati idappaccayā bhavadiṭṭhī"ti evaṃ diṭṭhisīsena kathitā. Idhāpi diṭṭhisīseneva kathitā. Diṭṭhigatiko hi sukhādivedanaṃ attāti gahetvā ahaṃkāramamaṃkāraparāmāsavasena sabbabhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu tato tato cavitvā tattha tattha upapajjanto mahāsamudde vātukkhittanāvā viya sattaṃ samitaṃ paribbhamati, vaṭṭato sīsaṃ ukkhipituṃyeva na sakkoti.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๒๔๙

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. มหานิทานสูตร”