บาลีอักษรไทย ฉบับสยามรัฐ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
บาลีอักษรไทย ฉบับสยามรัฐ
[๒๑๕] ยถา นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ พฺรหฺมา ปาตุภวิสฺสติ พฺรหฺมุโน เหตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ๑ โอภาโส วิปุโล มหาติ ฯ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@3-3 cha.Ma.,i. dāne parājitoti 4-4 cha.Ma. catujjātiyagandhaṃ pisati. i.
บาลีอักษรไทย ฉบับสยามรัฐ
[๒๑๖] อถ ๒ ภนฺเต เทวา ตาวตึสา ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ โอภาสเมตํ ญสฺสาม ยํ วิปาโก ภวิสฺสติ สจฺฉิกตฺวา ว นํ คมิสฺสามาติ ฯ จตฺตาโรปิ มหาราชาโน ยถาสเกสุ อาสเนสุ นิสีทึสุ โอภาสเมตํ ญสฺสาม ยํ วิปาโก ภวิสฺสติ สจฺฉิกตฺวา ว นํ คมิสฺสามาติ ฯ อิทํ สุตฺวา เทวา ตาวตึสา เอกคฺคา สมาปชฺชึสุ โอภาสเมตํ ญสฺสาม ยํ วิปาโก ภวิสฺสติ สจฺฉิกตฺวา ว นํ คมิสฺสามาติ ฯ ยทา ภนฺเต พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ โอฬาริกํ อตฺตภาวํ อภินิมฺมินิตฺวา ปาตุภวติ ฯ โย โข ปน ภนฺเต พฺรหฺมุโน ปกติวณฺโณ อนภิสมฺภวนีโย โส เทวานํ ตาวตึสานํ จกฺขุปถสฺมึ ฯ ยทา ภนฺเต พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ โส อญฺเญ เทเว อติวิโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ ฯ เสยฺยถาปิ ภนฺเต โสวณฺโณ วิคฺคโห มานุสํ วิคฺคหํ อติวิโรจติ ๓ เอวเมว โข ภนฺเต ยทา พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ โส อญฺเญ เทเว อติวิโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ ฯ ยทา ภนฺเต พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ ปาตุภวติ น ตสฺสํ ปริสายํ โกจิ เทโว อภิวาเทติ วา ปจฺจุฏฺเฐติ วา อาสเนน วา นิมนฺเตติ ฯ สพฺเพ ว ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ปลฺลงฺเก นิสีทนฺติ ยสฺสทานิ เทวสฺส อิจฺฉิสฺสติ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ตสฺส เทวสฺส ปลฺลงฺเก นิสีทิสฺสตีติ ฯ ยสฺส โข ปน ภนฺเต เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ ฯ เสยฺยถาปิ ภนฺเต ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต อธุนาวสิตฺโต ๑ รชฺเชน อุฬารํ โส ลภติ เวทปฏิลาภํ อุฬารํ โส ลภติ โสมนสฺสปฏิลาภํ เอวเมว โข ภนฺเต ยสฺส เทวสฺส พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ปลฺลงฺเก นิสีทติ อุฬารํ โส ลภติ เทโว เวทปฏิลาภํ อุฬารํ โส ลภติ เทโว โสมนสฺสปฏิลาภํ ฯ อถ ภนฺเต พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺปสาทํ วิทิตฺวา อนฺตรหิโต อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@ catujjātigandhaṃ piṃsati 5-5 cha.Ma.,i. ime pāṭhā na dissanti 6 cha.Ma. bījati Udakaṃ parisasāveti, aññā pattato udakaṃ āharati. Bhagavato cattāri anagghāni ahesuṃ. Pādakaṭhalikā ādhārako apassenaphalakaṃ chattapādamaṇīti imāni cattāri anagghāni ahesuṃ. Saṃghanavakassa deyyadhammo satasahassaṃ agghati. Tasmiṃ ca dāne aṅgulimālatthero saṃghanavako ahosi. Tassa āsanasamīpe ānīto ānīto hatthī taṃ upagantuṃ nāsakkhi. Tato rañño ārocesuṃ. Rājā "aññaṃ hatthiṃ ānethā"ti āha. Ānīto ānīto na sakkotiyeva. Rājā "añño hatthī natthī"ti. Duṭṭhahatthī pana atthi, ānetuṃ na sakkāti. Rājā tathāgataṃ pucchi "ko bhante saṃghanavako"ti. Aṅgulimālo mahārājāti. Tena hi taṃ duṭṭhahatthiṃ ānetvā ṭhapetu mahārājāti. Duṭṭhahatthiṃ maṇḍayitvā ānayiṃsu. So therassa tejena nāsāvātasañcaraṇamattaṃpi kātuṃ nāsakkhi. Evaṃ nirantaraṃ satta divasāni dānaṃ dīyittha. Sattame divase rājā dasabalaṃ vanditvā "bhagavā mayhaṃ dhammaṃ desethā"ti āha.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Tassañca parisati kāḷo ca juṇho cāti dve amaccā honti. Kāḷo cintesi "nassati rājakulassa santakaṃ, kiṃ nāmete ettakā janā karissanti, bhuñjitvā vihāraṃ gantvā niddāyissanteva, idaṃ pana eko rājapuriso labhitvā kiṃ nāma na kareyya, aho nassati rañño santakan"ti. Juṇho cintesi "mahantaṃ idaṃ rājattanaṃ nāma, ko añño idaṃ kātuṃ sakkhissati. Kiṃ rājā nāma so, yo rājattane ṭhitopi evarūpaṃ dānaṃ dātuṃ na sakkotī"ti. Bhagavā parisāya ajjhāsayaṃ olokento tesaṃ dvinnaṃ ajjhāsayaṃ viditvā "sace ajja juṇhassa ajjhāsayena dhammaṃ desemi, kāḷassa muddhā sattadhā phalissati. Mayā kho pana sattānudayatāya pāramiyo pūritā. Juṇho aññasmiṃpi divase mayi dhammaṃ kathente maggaphalaṃ paṭivijjhissati, idāni pana kāḷaṃ olokessāmī"ti rañño catuppadikameva gāthaṃ abhāsi:-
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@3-3 cha.Ma., i. sammāsambuddho saṃghanavako kataro mahārājāti. aṅgulimāratthero bhagavāti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@4 cha.Ma., i. hatthiṃ 5 cha.Ma., i. dhammakathaṃ kathemi
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Na ve kadariyā devalokaṃ vajanti
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
bālā have nappasaṃsanti dānaṃ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
dhīro ca dānaṃ anumodamāno
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
teneva so hoti sukhī paratthāti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Rājā anattamano hutvā "mayā mahādānaṃ dinnaṃ, satthā ca me mandameva dhammaṃ katheti, nāsakkhiṃ maññe dasabalassa cittaṃ gahetun"ti. So bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā pucchi "mayā bhante mahantaṃ dānaṃ dinnaṃ, anumodanā ca me na mahatī katā, ko nu kho me bhante doso"ti. Natthi mahārāja tava doso, parisā pana aparisuddhā, tasmā dhammaṃ na desemīti. Kasmā pana bhagavā parisā na parisuddhāti. Satthā dvinnaṃ amaccānaṃ parivitakkaṃ ārocesi. Rājā kāḷaṃ pucchi "evaṃ tāta kāḷā"ti. Evaṃ mahārājāti. Mayi mama santakaṃ dadamāne tava kataraṃ ṭhānaṃ rujjati, na taṃ sakkomi passituṃ, pabbājetha naṃ mama raṭṭhatoti āha. Tato juṇhaṃ pakkosāpetvā pucchi "evaṃ kira tāta cintesī"ti. Āma mahārājāti. Tava cittānurūpameva hotūti tasmiṃyeva maṇḍape evaṃ paññattesuyeva āsanesu pañca bhikkhusatāni nisīdāpetvā tāyeva khattiyadhītaro parivārāpetvā rājagehato dhanaṃ gahetvā mayā dinnasadisameva satta divasāni dānaṃ dehīti so tathā adāsi. Datvā sattame divase "dhammaṃ me bhagavā desethā"ti āha.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Satthā dvinnaṃpi dānānaṃ anumodanaṃ ekato katvā dve mahānadiyo ekoghapuṇṇā kurumāno viya mahādhammadesanaṃ desesi. Desanāparinosāne juṇho sotāpanno ahosi. Rājā pasīditvā dasabalassa pāvāyavatthaṃ nāma adāsi. Evaṃ abhinipphanno kho pana tassa bhagavato lābhoti veditabbo.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Abhinipphanno silokoti vaṇṇaguṇakittanaṃ. Sopi bhagavato dhammacakkappavattanato paṭṭhāya abhinipphanno. Tato paṭṭhāya hi bhagavato khattiyāpi vaṇṇaṃ kathenti. Brāhmaṇāpi gahapatayopi nāgā supaṇṇā gandhabbā devatā
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@4 cha.Ma., i. suddhāti 5 Ma. dussati 6 cha.Ma., i.bāhiravatthuṃ Brahmānopi kittiṃ vatvā "itipi so bhagavā"ti ādinā. Aññatitthiyāpi vararojassa sahassaṃ datvā samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ kathehīti uyyojesuṃ. So sahassaṃ gahetvā dasabalaṃ pādatalato paṭṭhāya yāva kesaggā avalokayamāno likkhāmattaṃpi vajjaṃ adisvā "vippakiṇṇadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇe asītianubyañjanavibhūsite byāmappabhāparikkhitte suphullitapāricchattaka tārakagaṇasamujjalitaanta- likkhavicittakusumasassirīkanandavanasadise evaṃ anavajje attabhāve avaṇṇaṃ vadantassa mukhaṃpi viparivatteyya, muddhāpi sattadhā phaleyya, avaṇṇaṃ vattuṃ upāyo natthi, vaṇṇameva vadissāmī"ti pādatalato paṭṭhāya yāva kesaggā atirekapadasahassena vaṇṇameva kathesi. Yamakapāṭihāriye panesa vaṇṇo nāma matthakaṃ patto. Evaṃ abhinipphanno silokoti.