Kittisaddaabbuggamanavaṇṇanā

[311] Upasaṅkamiṃsūti "amhākaṃ ayaṃ issariyasampatti na aññassānubhāvena, mahāgovindassānubhāvena nipphannā. Mahāgovindo amhe satta rājāno samagge katvā jambūdīpatale patiṭṭhāpesi, pubbūpakārissa pana na sukarā paṭikiriyā kātuṃ. Amhe sattapi jane esoyeva anusāsatu, etaṃyeva senāpatiṃ ca purohitaṃ ca karoma, evaṃ no vuḍḍhi bhavissatī"ti cintayitvā upasaṅkamiṃsu. Mahāgovindopi "mayā ete samaggā katā, sace etesaṃ añño senāpati ca purohito ca bhavissati, tato attano attano senāpatipurohitānaṃ vacanaṃ gahetvā aññamaññaṃ bhindissanti, adhivāsemi nesaṃ senāpatiṭṭhānaṃ ca purohitaṭṭhānaṃ cā"ti cintetvā "evaṃ bho"ti paccassosi.

Satta ca brāhmaṇamahāsāleti "ahaṃ sabbaṭṭhānesu sammukho bhaveyyaṃ vā na vā, yathāhaṃ sammukho na bhavissāmi, tathete katatabbaṃ karissantī"ti satta anupurohite ṭhapesi. Te sandhāya idaṃ vuttaṃ "satta ca brāhmaṇamahāsāle"ti. Divasassa tikkhattuṃ vā sāyaṃ pāto vā nhāyantīti nhātakā. Vattacariyāpariyosāne vā nhātā, tato paṭṭhāya brāhmaṇā brāhmaṇehi saddhiṃ na khādanti na pivantīti nhātakā.

@4 cha.Ma.,i. dvikkhattuṃ 5 cha.Ma.,i. ayaṃ saddo na dissati

[312] Abbhuggacchīti abhiuggacchi. Tadā kira manussānaṃ "na brahmunā saddhiṃ mantetvā sakkā evaṃ sakalajambūdīpaṃ anusāsitun"ti nisinnanisinnaṭṭhāne ayameva kathā pavattittha. Na kho panāhanti mahāpuriso kira "ayaṃ mayhaṃ abhūto vaṇṇo uppanno, vaṇṇuppatti kho pana na bhāriyā, uppannassa ca vaṇṇassa rakkhanameva bhāriyaṃ, ayaṃ ca me acintetvā amantetvā karontasseva vaṇṇo uppannova, cintetvā mantetvā karontassa pana vitthārikataro bhavissatī"ti brahmadassane upāyaṃ pariyesanto taṃ disvā sutaṃ kho pana me tanti ādimetaṃ parivitakkesi.

[313] Yena reṇu rājā, tenupasaṅkamīti evameva antarā daṭṭhukāmo vā sallapitukāmo vā na bhavissati, tato chinnapalibodho sukhaṃ viharissāmīti palibodhūpacchedanatthaṃ upasaṅkami, esa nayo sabbattha.

[316] Sādisiyoti samavaṇṇā samajātikā.

[317] Navaṃ saṇṭhāgāraṃ kārāpetvāti rattiṭṭhānadivāṭṭhānacaṅkamanasampannaṃ vassike cattāro māse vasanakkhamaṃ bahi naḷaparikkhittaṃ vicittaāvasathaṃ kāretvā. Karuṇaṃ jhānaṃ jhāyīti karuṇāya tikkacatukkacatukkajjhānaṃ jhāyi, karuṇāmukhena panettha avasesāpi tayo brahmavihārā gahitāva. Ukkaṇṭhanā ahu paritassanāti jhānabhūmiyaṃ ṭhitassa anabhiratiukkaṇṭhanā vā bhayaparitassanā vā natthi, brahmuno pana āgamanapaṭṭhanā āgamanataṇhā ahūti attho.

Brahmunāsākacchāvaṇṇanā

[318] Bhayanti cittutrāsabhayameva. Ajānantāti ajānamānā. Kathaṃ jānemu taṃ mayanti mayaṃ kinti taṃ jānāma, ayaṃ kattha vāsiko kiṃnāmo kiṃgottoti ādīnaṃ ākārānaṃ kena ākārena taṃ dhārayāmāti attho.

Maṃ ve kumāraṃ jānantīti maṃ "ve kumāro"ti "daharo"ti jānanti. Brahmaloketi seṭṭhaloke. Sanantananti ciratanaṃ porāṇakaṃ. Ahaṃ so porāṇakumāro

Evaṃ govinda jānāhīti govinda paṇḍita tvaṃ evaṃ maṃ jānāhi evaṃ dhārehi.

Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ madhupākañca brahmuno

agghe bhavantaṃ pucchāma agghaṃ kurutu no bhavanti.

Ettha agghanti atithino upanāmetabbaṃ vuccati. Teneva idamāsanaṃ paññattaṃ, ettha nisīdatha, idamudakaṃ parisuddhaṃ, ito pānīyaṃ pivatha, pāde dhovatha, idaṃ pajjaṃ pādānaṃ hitatthāya abhisaṅkhatatelaṃ, ito pāde makkhetha, idaṃ madhupākanti. Bodhisattassa brahmacariyaṃ na aññesaṃ brahmacariyasadisaṃ hoti, na so "idaṃ sve, idaṃ tatiyadivase bhavissatī"ti sannidhiṃ nāma karoti. Madhupākaṃ pana aloṇaṃ adhūpanaṃ atakkaṃ udakena seditasākaṃ, taṃ sandhāyesa "idaṃ gahetvā paribhuñjathā"ti vadanto "agghe bhavantaṃ pucchāmā"ti ādimāha. Ime sabbepi agghā brahmunopi atthi, te agghe bhavantaṃ pucchāma. Evaṃ pucchantānaṃ agghaṃ kurutu no bhavaṃ, paṭiggaṇhātu no bhavaṃ idamagghanti vuttaṃ hoti.

Kiṃ panesa "ito ekaṃpi brahmā na bhuñjatī"ti idaṃ na jānātīti. No na jānāti, jānantopi attano santike āgato atithi pucchitabboti vattasīsena pucchati.

Athakho brahmā "kiṃ nukho paṇḍito mama paribhogakaraṇābhāvaṃ ñatvā pucchati, udāhu kohaññe ṭhatvā pucchatī"ti samannāharanto "vattasīse ṭhito pucchatī"ti ñatvā paṭiggaṇhituṃdāni me vaṭṭatīti paṭiggaṇhāma te agghaṃ, yaṃ tvaṃ govinda bhāsasīti āha. Yaṃ tvaṃ govinda bhāsasi "idamāsanaṃ paññattaṃ, ettha nisīdathā"ti ādi, tatra te mayaṃ āsane nisinnā nāma homa, pānīyaṃ pītā nāma homa, pādāpi me dhotā nāma hontu, telenapi makkhittā nāma hontu, udakasākaṃpi paribhuttaṃ nāma hotu, tayā dinnaṃ adhivāsitakālato paṭṭhāya yaṃ yaṃ tvaṃ bhāsasi, taṃ taṃ mayā paṭiggahitameva hoti. Tena vuttaṃ "paṭiggaṇhāma te

Evaṃ pana agghaṃ paṭiggaṇhitvā pañhassa okāsaṃ karonto diṭṭhe dhamme hitatthāyāti ādimāha.

[319] Kaṅkhī akaṅkhiṃ paravediyesūti ahaṃ savicikiccho bhavantaṃ parena sayaṃ abhisaṅkhatattā parassa pākaṭesu paravediyesu pañhesu nibbicikicchaṃ. Hitvā mamattanti idaṃ mama, idaṃ mamāti upakaraṇataṇhaṃ cajitvā. Manujesūti sattesu, manujesu yokoci manujo mamattaṃ hitvāti attho. Ekodibhūtoti ekībhūto, eko tiṭṭhanto eko nisīdantoti attho. Vacanaṭṭho panettha eko udeti pavattatīti ekodi, tādiso bhūtoti ekodibhūto. Karuṇādhimuttoti karuṇājhāne adhimutto, taṃ jhānaṃ nibbattetvāti attho. Nirāmagandhoti vissagandhavirahito. Etthaṭṭhitoti etesu dhammesu ṭhito. Ettha ca sikkhamānoti etesu dhammesu sikkhamāno. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana upari mahāgovindena ca brahmunā ca vuttoyeva.

[320] Tattha ete avidvāti ete āmagandhe ahaṃ aviddhā, na jānāmīti attho. Idha brūhi dhīrāti tena me tvaṃ idha dhīra paṇḍita brūhi vada. Kenānuṭā vāti pajā kururūti katamena kilesāvaraṇena āvuṭā pajā pūtikā vāyati. Āpāyikāti apāyūpagā. Nivutabrahmalokāti nivuto pihito brahmaloko assāti nivutabrahmaloko. Katamena kilesena pajāya brahmalokamaggo nivuto pihito paṭicchannoti pucchati.

Kodho mosavajjaṃ nikati ca dobbhoti kujjhanalakkhaṇo kodho ca, paravisaṃvādanalakkhaṇo musāvādo ca, sadisaṃ dassetvā vañcanalakkhaṇā nikati ca, mittadubbhanalakkhaṇo dobbho ca. Kadariyatā atimāno usuyāti thaddhamacchariyalakkhaṇā kadariyatā ca, atikkamitvā maññanalakkhaṇo atimāno ca, parasampattikhīyanalakkhaṇā usuyā ca. Icchā vivicchā paraheṭhanā cāti taṇhālakkhaṇā icchā ca, macchariyalakkhaṇā vivicchā ca, vihiṃsālakkhaṇā paraheṭhanā ca. Lobho ca doso ca mado ca mohoti

@5 cha.Ma. Sī. kenāvaṭā 6 cha.Ma. kurutūti 7 cha.Ma.,i. āvaritā 8 cha.Ma.,i.

@ brahmalokūpago maggo 9 cha.Ma.,i. dubbhoti 10 Ma. paraviheṭhanā Yattha katthaci lubbhanalakkhaṇo lobho ca, dussanalakkhaṇo doso ca, majjanalakkhaṇo mado ca, muyhanalakkhaṇo moho ca. Etesu yuttā anirāmagandhāti etesu cuddasasu kilesesu yuttā pajā nirāmagandhā na hoti, āmagandhā sakuṇapagandhā pūtigandhāyevāti vadati. Apāyikā nīvutabrahmalokāti esā pana āpāyikā ceva hoti paṭicchannabrahmalokamaggā cāti dasseti. Idaṃ pana suttaṃ kathentena āmagandhasuttena dīpetvā kathetabbaṃ, āmagandhasuttampi iminā dīpetvā kathetabbaṃ.

Te na sunimmadayāti te āmagandhā sunimmadayā sukhena nimmadetabbā pahātabbā na honti, duppajahā dujjahāti attho. Yassa dāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatīti "yassā pabbajjāya bhavaṃ govindo kālaṃ maññati, ayameva hotu, evaṃ sati mayhaṃpi tava santike āgamanaṃ svāgamanaṃ bhavissati, kathitadhammakathā sukathitā bhavissati, tvaṃ tāta sakalajambūdīpe aggapuriso daharo paṭhamavaye ṭhito, evaṃ mahantaṃ nāma sampattisirivilāsaṃ pahāya tava pabbajjanaṃ nāma gandhahatthino ayabandhanaṃ chinditvā gamanaṃ viya atiuḷāraṃ, buddhatanti nāmesā"ti mahāpurisassa daḷhīkammaṃ katvā brahmā sanaṅkumāro brahmalokameva gato.

Reṇurājaāmantanāvaṇṇanā

[321] Mahāpurisopi "mama itova nikkhamitvā pabbajjanaṃ nāma na yuttaṃ, ahaṃ rājakulassa atthaṃ anusāsāmi. Tasmā rañño ārocessāmi. Sace sopi pabbajissati, sundarameva. No ce pabbajissati, purohitaṭṭhānaṃ niyyādetvā ahaṃ pabbajissāmī"ti cintetvā rājānaṃ upasaṅkami, tena vuttaṃ "athakho bho mahāgovindo .pe. Nāhaṃ porohacce rame"ti.

Tattha tvaṃ pajānassu rajjenāti tava rajjena tvameva paṭijānāhi. Nāhaṃ porohicce rameti ahaṃ purohitabhāve na ramāmi, ukkaṇṭhitosmi, aññaṃ anusāsakaṃ jānāhi, nāhaṃ porohicce rameti.