Kahaṃ nukho bhagavā etarahi viharatīti katarasmiṃ janapade kataraṃ nagaraṃ upanissāya kassa paccaye paribhuñjanto kassa amataṃ dhammaṃ desayamāno viharatīti. Addasā khoti addakkhi paṭivijjhi. Mārisāti piyavacanametaṃ, devatānaṃ pāṭiyekko vohāro. Niddukkhātipi vuttaṃ hoti. Kasmā panesa deve āmantesi? sahāyatthāya. Pubbe Kiresa bhagavati salaḷaghare viharante ekakova dassanāya agamāsi. Satthā "aparipakkaṃ tāvassa ñāṇaṃ, katipāhaṃ pana atikkamitvā mayi indasālaguhāyaṃ viharante pañca pubbanimittāni disvā maraṇabhayabhīto dvīsu devalokesu devatāhi saddhiṃ upasaṅkamitvā cuddasa pañhe pucchitvā upekkhāpañhāvisajjanāvasāne asītiyā devatāsahassehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhahissatī"ti cintetvā okāsaṃ na akāsi. So "mama pubbepi ekakassa gatattā satthārā okāso na kato, addhā me natthi maggaphalassa upanissayo, ekakassa pana upanissaye sati cakkavāḷapariyantāyapi parisāya bhagavā dhammaṃ desetiyeva. Avassaṃ

@4 cha.Ma. etaṃ 5 cha.Ma. lokapitāmaho 6 i. yo Kho pana dvīsu devalokesu kassacideva upanissayo bhavissati, taṃ sandhāya satthā dhammaṃ desessati. Taṃ sutvā ahaṃpi attano domanassaṃ vūpasamessāmī"ti cintetvā sahāyatthāya āmantesi.

Evaṃ bhaddantavāti kho devā tāvatiṃsāti evaṃ hotu mahārāja, gacchāma bhagavantaṃ dassanāya, dullabho buddhuppādo, bhaddaṃ tava, yo tvaṃ "pabbatakīḷaṃ nadīkīḷaṃ gacchāmā"ti avatvā amhe evarūpesu ṭhānesu niyojesīti. Paccassosunti tassa vacanaṃ sirasā sampaṭicchiṃsu.

[345] Pañcasikhaṃ gandhabbaputtaṃ āmantesīti tā devatā ca āmantetvā imaṃ kasmā visuṃ āmantesi, okāsakaraṇatthaṃ. Evaṃ kirassa ahosi "dvīsu devalokesu devatā gahetvā dhurena paharantassa viya satthāraṃ upasaṅkamituṃ na yuttaṃ, ayaṃ pana pañcasikho dasabalassa upaṭṭhāko vallabho icchiticchitakkhaṇe gantvā pañhaṃ pucchitvā dhammaṃ suṇāti, imaṃ purato pesetvā okāsaṃ kāretvā iminā katokāse upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissāmā"ti okāsakaraṇatthaṃ āmantesi.

Evaṃ bhaddantavāti sopi "evaṃ mahārāja hotu, bhaddaṃ tava, yo tvaṃ maṃ `ehi mārisa uyyānakīḷādīni vā naṭasamajjādīni vā dassanāya gacchāmā'ti avatvā `buddhaṃ passissāma dhammaṃ sossāmā'ti vadasī"ti daḷhataraṃ upatthambhento devānamindassa vacanaṃ paṭissutvā anucariyaṃ sahacariyaṃ ekato gamanaṃ upāgami.

Tattha veḷuvapaṇḍuvīṇanti veḷuvapakkaṃ viya paṇḍuvīṇaṃ. Tassā kira sovaṇṇamayaṃ pokkharaṃ, indanīlamayo daṇḍo, rajatamayā tantiyo pavāḷamayā vedakā vīṇāpattakaṃ gāvutaṃ, tantibandhanaṭṭhānaṃ gāvutaṃ, upari daṇḍako gāvutanti tigāvutappamāṇā vīṇā. Iti so taṃ vīṇaṃ ādāya samapaññāsamucchanāya muñcitvā agganakhehi paharitvā madhuraṃ gītassaraṃ nicchāretvā sesadeve sakkassa gamanakālaṃ jānāpento ekamantaṃ aṭṭhāsi. Evantassa gītavāditasaññāya sannipatite devagaṇe athakho sakko devānamindo .pe. Vediyake pabbate paccuṭṭhāsi.

@4 cha.Ma.,i. veṭhakā 5 cha.Ma. samapaññāsamucchanā, i. samapaññāsamucchanāhi

[346] Atiriva obhāsajātoti aññesupi divasesu ekasseva devassa vā mārassa vā brahmuno vā obhāsena obhāsajāto hoti, taṃdivasaṃ pana dvīsu devalokesu devatānaṃ obhāsena atiriva obhāsajāto ekapajjoto sahassacandasuriyuggatakālasadiso ahosi.

Parito gāmesu manussāti samantā gāmesu manussā. Pakatisāyamāsakāleyeva kira gāmamajjhe dārakesu kīḷantesu tattha sakko agamāsi, tasmā manussā passitvā evamāhaṃsu. Nanu ca majjhimayāme devatā bhagavantaṃ upasaṅkamanti, ayaṃ kasmā paṭhamayāmassāpi purimabhāgeyeva āgatoti. Maraṇabhayeneva santajjitattā. Kiṃsu nāmāti kiṃsu nāma bho etaṃ, ko nu kho ajja mahesakkho devo vā brahmā vā bhagavantaṃ pañhaṃ pucchituṃ dhammaṃ sotuṃ upasaṅkamanto, kathaṃsu nāma bho bhagavā pañhaṃ visajjessati dhammaṃ desessati, lābhā amhākaṃ, yesaṃ no evaṃ devatānaṃ kaṅkhāvinodako satthā avidūre vihāre vasati, ye labhāma thālakabhikkhaṃpi kaṭacchubhikkhaṃpi dātunti saṃviggā lomahaṭṭhajātā uddhaggalomā hutvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā namassamānā aṭṭhaṃsu.

[347] Durupasaṅkamāti duppayirupāsiyā. Ahaṃ sarāgo sadoso samoho. Satthā vītarāgo vītadoso vītamoho, tasmā duppayirupāsiyā tathāgatā mādisena. Jhāyīti lakkhaṇūpanijjhānena ca ārammaṇūpanijjhānena ca jhāyī. Tasmiṃyeva jhāne ratāti jhānaratā. Tadanantaraṃ paṭisallīnāti tadanantaraṃ paṭisallīnā sampati paṭisallīnā vā. Tasmā na kevalaṃ jhāyī jhānaratāti durupasaṅkamā, idānimeva paṭisallīnātipi durupasaṅkamā. Pasādeyyāsīti ārādheyyāsi, okāsaṃ me kāretvāva dadeyyāsīti vadati. Veḷuvapaṇḍuvīṇaṃ ādāyāti nanu pubbe ca ādinnāti. Āma ādinnā, maggagamanavasena pana aṃsakūṭe laggitā, idāni naṃ vāmahatthe ṭhapetvā vādanasajjaṃ katvā ādiyi. Tena vuttaṃ "ādāyā"ti.

Pañcasikhagītagāthāvaṇṇanā

[348] Assāvesīti sāvesi. Buddhūpasañhitāti budadhaṃ ārabbha buddhaṃ nissayaṃ katvā pavattāti attho. Sesapadesupi eseva nayo.

Vande te pitaraṃ bhadde timbaruṃ suriyavacchaseti ettha suriyavacchasāti suriyasamānasarīRā. Tassā kira devadhītāya pādante rasmi uṭṭhahitvā kesantaṃ ārohati, tasmā bālasuriyamaṇḍalasadisā khāyati, iti naṃ "suriyavacchasā"ti sañjānanti. Taṃ sandhāyāha "bhadde suriyavacchase "tava pitaraṃ timbaruṃ gandhabbadevarājānaṃ vandāmī"ti. Yena jātāsi kalyāṇīti yena kāraṇabhūtena yaṃ timbarudevarājānaṃ nissāya tvaṃ jātā kalyāṇī sabbaṅgasobhanī. Ānandajananī mamāti mayhaṃ pītisomanassavaḍḍhanī.

Vātova sedataṃ kantoti yathā sañjātasedānaṃ sedaharaṇatthaṃ vāto iṭṭho hoti kanto manāpo, evanti attho. Pānīyaṃva pipāsatoti pātumicchantassa pipāsato pipāsābhibhūtassa. Aṅgiraṃsīti aṅgirasmiyo assāti aṅgiraṃsī, tameva ārabbha ālapanto vadati. Dhammo arahataṃ ivāti arahantānaṃ navalokuttaradhammo viya.

Jighacchatoti bhuñjitukāmassa khuddābhibhūtassa. Jalantamiva vārināti yathā koci jalantaṃ jātavedaṃ udakakumbhena nibbāpeyya, evaṃ tava kāraṇā uppannaṃ mama rāgapariḷāhaṃ nibbāpehīti vadati.

Yuttaṃ kiñjakkhareṇunāti padumakesarareṇunā yuttaṃ. Nāgo ghammābhitattovāti ghammābhitattahatthī viya. Ogāhe te thanūdaranti yathā so nāgo pokkharaṇiṃ ogāhitvā pivitvā aggasoṇḍamattaṃ paññāyamānaṃ katvā nimuggo sukhasātaṃ vindati, evaṃ kadā nu kho te thanūdaraṃ thanavemajjhaṃ ca udarañca otaritvā ahaṃ sukhasātaṃ paṭilabhissāmīti vadati.