Te tathāgatassa sarīraṃ okirantīti te yamakasālā bhummadevatāhi sañcālitakhandhasākhāviṭapā tathāgatassa sariraṃ avakiranti, sarīrassa upari pupphāni vikirantīti attho. Ajjhokirantīti ajjhottharantā viya kiranti. Abhippakirantīti abhiṇhaṃ punappunaṃ pakirantiyeva.

Dibbānīti devaloke nandapokkharaṇīsambhavāni, tāni honti suvaṇṇavaṇṇāni paṇṇacchattappamāṇapattāni, mahātumbamattaṃ reṇuṃ gaṇhanti. Na kevalañca maṇḍāravapupphāneva, aññānipi dibbāni pāricchattakoviḷārapupphādīni suvaṇṇacaṅkoṭakāni pūretvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃpi tidasapurepi brahmalokepi ṭhitāhi devatāhi paviṭṭhāni antalikkhā papatanti. Tathāgatassa sarīranti antarā avikiṇṇāneva āgantvā pattakiñjakkhareṇucuṇṇehi tathāgatassa sarīrameva okiranti.

Dibbānipi candanacuṇṇānīti devatānaṃ upakappanacandanacuṇṇāni. Na kevalañca devatānaṃyeva, nāgasupaṇṇamanussānaṃpi upakappanacandanacuṇṇāni. Na kevalañca candanacuṇṇāneva, kāḷānusārikalohitacandanādisabbadibbagandhajātacuṇṇāni, haritālaañjanarajatasuvaṇṇacuṇṇāni sabbadibbagandhavāsavikatiyo suvaṇṇarajatādisamugge pūretvā cakkavāḷamukhavaṭṭiādīsu ṭhitāhi devatāhi paviṭṭhāni antarā avippakiritvā tathāgatasseva sarīraṃ okiranti.

@5 cha.Ma.,i. pāricchattakakoviḷārapupphādīni 6 cha.Ma. patanti 7 cha.Ma....dibbagandhajāla..

Dibbānipi turiyānīti devatānaṃ upakappanaturiyāni. Na kevalañca tāniyeva, sabbānipi tantibaddhacammapariyonaddhaghanasusirabhedāni dasasahassacakkavāḷa- devatānāgasupaṇṇamanussānaṃ turiyāni ekacakkavāḷe sannipatitvā antalikkhe vajjantīti veditabbāni.

Dibbānipi saṅgītānīti varuṇavāruṇadevatā kira nāmetā dīghāyukā devatā "mahāpuriso manussapathe nibbattitvā buddho bhavissatī"ti sutvā "paṭisandhidivase naṃ gahetvā gamissāmā"ti mālaṃ ganthituṃ ārabhiṃsu. Tā ganthamānā ca "mahāpuriso mātu kucchiyaṃ nibbatto"ti sutvā "tumhe kassa ganthathā"ti vuttā na tāva niṭṭhanti "kucchito nikkhamanadivase ganthitvā gamissāmā"ti āhaṃsu. "punapi nikkhanto"ti sutvā "mahābhinikkhamanadivase gamissāmā"ti. Ekūnatiṃsa vassāni ghare vasitvā "ajja mahābhinikkhamanaṃ nikkhamanto"tipi sutvā "abhisambodhidivase gamissāmā"ti chabbassāni mahāpadhānaṃ katvā "ajja abhisambuddho"tipi sutvā "dhammacakkappavattanadivase gamissāmā"ti. "sattasattāhāni bodhimaṇḍe vītināmetvā isipatanaṃ gantvā dhammacakkaṃ pavattitan"tipi sutvā "yamakapāṭihāriyadivase gamissāmā"ti. "ajja yamakapāṭihāriyaṃ karī"tipi sutvā "devorohaṇadivase gamissāmā"ti. "ajja devorohaṇaṃ karī"tipi sutvā "āyusaṅkhārossajjane gamissāmā"ti. "ajja āyusaṅkhāraṃ ossajī"tipi sutvā "na tāva niṭṭhanti parinibbānadivase gamissāmā"ti. "ajja bhagavā yamakasālānamantare dakkhiṇena passena sato sampajāno sīhaseyyaṃ upagato balavapaccūsasamaye parinibbāyissati. Tumhe kassa ganthathā"ti sutvā pana "kiṃ nāmetaṃ, `ajjeva mātu kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi, ajjeva mātu kucchito nikkhami, ajjeva mahābhinikkhamanaṃ nikkhami, ajjeva buddho ahosi, ajjeva dhammacakkaṃ pavattayi, ajjeva yamakapāṭihāriyaṃ akāsi, ajjeva devalokā otiṇṇo, ajjeva āyusaṅkhāraṃ ossaji, ajjeva kira parinibbāyissa"tīti. Nanu nāma dutiyadivase yāgupānakālamattampi ṭhātabbaṃ assa. Dasa pāramiyo pūretvā buddhattaṃ pattassa nāma

@4 cha.Ma.,i. niṭṭhāti evamuparipi 5 cha.Ma.,i. nikkhanto"tipi 6 cha.Ma.,i. padhānaṃ

@7 i. parinibbuto Ananucchavikametan"ti apariniṭṭhitāva mālāyo gahetvā āgamma antocakkavāḷe okāsaṃ alabhamānā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ lambitvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyāva ādhāvantiyo hatthena hatthaṃ gīvāya gīvaṃ gahetvā tīṇī ratanāni ārabbha dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni chabbaṇṇarasmiyo dasapāramiyo aḍḍhachaṭṭhāni jātakasatāni cuddasa buddhañāṇāni ārabbha gāyitvā tassa tassa avasāne "pahāyamhe pahāyamhe"ti vadanti. Idametaṃ paṭicca vuttaṃ "dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāyā"ti.

[199] Bhagavā pana yamakasālānaṃ antare dakkhiṇena passena nipannoyeva paṭhavītalato yāva cakkavāḷamukhavaṭṭiyā, cakkavāḷamukhavaṭṭito ca yāva brahmalokā sannipatitāya parisāya mahantaṃ ussāhaṃ disvā āyasmato ānandassa ārocesi. Tena vuttaṃ "athakho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ .pe. Tathāgatassa pūjāyā"ti. Evaṃ mahāsakkāraṃ dassetvā tenāpi attano asakkatabhāvameva dassento na kho ānanda ettāvatāti ādimāha.

Idaṃ vuttaṃ hoti:- "ānanda mayā dīpaṅkarapādamūle nipannena aṭṭha dhamme samodhānetvā abhinīhāraṃ karontena na mālāgandhaturiyasaṅgītānaṃ atthāya abhinīhāro kato, na etadatthāya pāramiyo pūritā. Tasmā na kho ahaṃ etāya pūjāya pūjito nāma homī"ti.

Kasmā pana bhagavā aññattha ekaṃ ummāpupphamattaṃpi gahetvā buddhaguṇe āvajjitvā katāya pūjāya buddhañāṇenapi aparicchinnaṃ vipākaṃ vaṇ- ṇetvā idha evaṃ mahatiṃ pūjaṃ paṭikkhipatīti. Parisānuggahena ceva sāsanassa ca ciraṭṭhitikāmatāya. Sace hi bhagavā evaṃ na paṭikkhipeyya, anāgate sīlassa āgataṭ- ṭhāne sīlaṃ na paripūressanti, samādhissa āgataṭṭhāne samādhiṃ na paripūressanti, vipassanāya āgataṭṭhāne vipassanaṃ gabbhaṃ na gāhāpessanti. Upaṭṭhāke samāda- petvā samādapetvā pūjaṃyeva karontā viharissanti. Āmisapūjā ca nāmesā sāsanaṃ ekadivasaṃpi ekayāgupānakālamattampi sandhāretuṃ na sakkoti.

@3 cha.Ma.,i. vattanti 4 cha.Ma.,i. antarā 5 i. ussavaṃ 6 i. pūrito

@7 cha.Ma. umāpupphamattampi Mahāvihārasadisañhi vihārasahassaṃ mahācetiyasadisañca cetiyasahassaṃpi sānaṃ dhāretuṃ na sakkonti. Yena kataṃ, tasseva hoti. Sammāpaṭipatti pana tathāgatassa anucchavikā pūjā. Sā hi tena paṭṭhitā ceva, sakkoti sāsanaṃ ca sandhāretuṃ, tasmā taṃ dassento yo kho ānandāti ādimāha.

Tattha dhammānudhammapaṭipannoti navavidhassa lokuttaradhammassa anudhammaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ paṭipanno. Sāyeva pana paṭipadā anucchavikattā "sāmīcī"ti vuccati, taṃ sāmīciṃ paṭipannoti sāmīcipaṭipanno. Tameva pubbabhāgapaṭipadāsaṅkhātaṃ anudhammaṃ carati pūretīti anudhammacārī.

Pubbabhāgapaṭipadāti ca sīlaṃ ācārapaṇṇatti dhutaṅgasamādānaṃ yāva gotrabhūto sammāpaṭipadā veditabbā. Tasmā yo bhikkhu chasu agāravesu patiṭṭhāya paññattiṃ atikkamati, anesanāya jīvitaṃ kappeti, ayaṃ na dhammānudhammapaṭipanno. Yo pana sabbaṃ attano paññattasikkhāpadaṃ jinavelaṃ jinamariyādaṃ jinakāḷasuttaṃ anumattaṃpi na vītikkamati, ayaṃ dhammānudhammapaṭipanno nāma. Bhikkhuniyāpi eseva nayo. Yo pana upāsako pañca verāni dasa akusalakammapathe samādāya vattati appeti, ayaṃ na dhammānudhammapaṭipanno. Yo pana tīsu saraṇesu pañcasu sīlesu dasasu sīlesu paripūrīkārī hoti, māsassa aṭṭha uposathe karoti, dānaṃ deti, gandhapūjaṃ mālāpūjaṃ karoti, mātaraṃ upaṭṭhāti, pitaraṃ upaṭṭhāti, dhammike samaṇabrāhmaṇe upaṭṭhāti, ayaṃ dhammānudhammapaṭipanno nāma hoti. Upāsikāyapi eseva nayo.

Paramāya pūjāyāti uttamāya pūjāya, ayaṃ hi nirāmisapūjā nāma sakkoti mama sāsanaṃ sandhāretuṃ. Yāva hi imā catasso parisā maṃ imāya pūjāya pūjessanti, tāva mama sāsanaṃ majjhe nabhassa puṇṇacando viya virocissatīti dasseti.

@4 i. appetīti ayaṃ na dissati 5 cha.Ma. paripūrakārī