บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ

[215] Yathā nimittā dissanti brahmā pātubhavissati brahmuno hetaṃ pubbanimittaṃ obhāso vipulo mahāti.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

@3-3 cha.Ma.,i. dāne parājitoti 4-4 cha.Ma. catujjātiyagandhaṃ pisati. i.

บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ

[216] Atha bhante devā tāvatiṃsā yathāsakesu āsanesu nisīdiṃsu obhāsametaṃ ñassāma yaṃ vipāko bhavissati sacchikatvā va naṃ gamissāmāti . cattāropi mahārājāno yathāsakesu āsanesu nisīdiṃsu obhāsametaṃ ñassāma yaṃ vipāko bhavissati sacchikatvā va naṃ gamissāmāti . idaṃ sutvā devā tāvatiṃsā ekaggā samāpajjiṃsu obhāsametaṃ ñassāma yaṃ vipāko bhavissati sacchikatvā va naṃ gamissāmāti. {216.1} Yadā bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati oḷārikaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā pātubhavati . yo kho pana bhante brahmuno pakativaṇṇo anabhisambhavanīyo so devānaṃ tāvatiṃsānaṃ cakkhupathasmiṃ . yadā bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati so aññe deve ativirocati vaṇṇena ceva yasasā ca . seyyathāpi bhante sovaṇṇo viggaho mānusaṃ viggahaṃ ativirocati evameva kho bhante yadā brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati so aññe deve ativirocati vaṇṇena ceva yasasā ca . yadā bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati na tassaṃ parisāyaṃ koci devo abhivādeti vā paccuṭṭheti Vā āsanena vā nimanteti . sabbe va tuṇhībhūtā pañjalikā pallaṅke nisīdanti yassadāni devassa icchissati brahmā sanaṅkumāro tassa devassa pallaṅke nisīdissatīti . yassa kho pana bhante devassa brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati uḷāraṃ so labhati devo vedapaṭilābhaṃ uḷāraṃ so labhati devo somanassapaṭilābhaṃ. {216.2} Seyyathāpi bhante rājā khattiyo muddhāvasitto adhunāvasitto rajjena uḷāraṃ so labhati vedapaṭilābhaṃ uḷāraṃ so labhati somanassapaṭilābhaṃ evameva kho bhante yassa devassa brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati uḷāraṃ so labhati devo vedapaṭilābhaṃ uḷāraṃ so labhati devo somanassapaṭilābhaṃ . atha bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sampasādaṃ viditvā antarahito imāhi gāthāhi anumodi

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

@ catujjātigandhaṃ piṃsati 5-5 cha.Ma.,i. ime pāṭhā na dissanti 6 cha.Ma. bījati Udakaṃ parisasāveti, aññā pattato udakaṃ āharati. Bhagavato cattāri anagghāni ahesuṃ. Pādakaṭhalikā ādhārako apassenaphalakaṃ chattapādamaṇīti imāni cattāri anagghāni ahesuṃ. Saṃghanavakassa deyyadhammo satasahassaṃ agghati. Tasmiṃ ca dāne aṅgulimālatthero saṃghanavako ahosi. Tassa āsanasamīpe ānīto ānīto hatthī taṃ upagantuṃ nāsakkhi. Tato rañño ārocesuṃ. Rājā "aññaṃ hatthiṃ ānethā"ti āha. Ānīto ānīto na sakkotiyeva. Rājā "añño hatthī natthī"ti. Duṭṭhahatthī pana atthi, ānetuṃ na sakkāti. Rājā tathāgataṃ pucchi "ko bhante saṃghanavako"ti. Aṅgulimālo mahārājāti. Tena hi taṃ duṭṭhahatthiṃ ānetvā ṭhapetu mahārājāti. Duṭṭhahatthiṃ maṇḍayitvā ānayiṃsu. So therassa tejena nāsāvātasañcaraṇamattaṃpi kātuṃ nāsakkhi. Evaṃ nirantaraṃ satta divasāni dānaṃ dīyittha. Sattame divase rājā dasabalaṃ vanditvā "bhagavā mayhaṃ dhammaṃ desethā"ti āha.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Tassañca parisati kāḷo ca juṇho cāti dve amaccā honti. Kāḷo cintesi "nassati rājakulassa santakaṃ, kiṃ nāmete ettakā janā karissanti, bhuñjitvā vihāraṃ gantvā niddāyissanteva, idaṃ pana eko rājapuriso labhitvā kiṃ nāma na kareyya, aho nassati rañño santakan"ti. Juṇho cintesi "mahantaṃ idaṃ rājattanaṃ nāma, ko añño idaṃ kātuṃ sakkhissati. Kiṃ rājā nāma so, yo rājattane ṭhitopi evarūpaṃ dānaṃ dātuṃ na sakkotī"ti. Bhagavā parisāya ajjhāsayaṃ olokento tesaṃ dvinnaṃ ajjhāsayaṃ viditvā "sace ajja juṇhassa ajjhāsayena dhammaṃ desemi, kāḷassa muddhā sattadhā phalissati. Mayā kho pana sattānudayatāya pāramiyo pūritā. Juṇho aññasmiṃpi divase mayi dhammaṃ kathente maggaphalaṃ paṭivijjhissati, idāni pana kāḷaṃ olokessāmī"ti rañño catuppadikameva gāthaṃ abhāsi:-

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

@3-3 cha.Ma., i. sammāsambuddho saṃghanavako kataro mahārājāti. aṅgulimāratthero bhagavāti.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

@4 cha.Ma., i. hatthiṃ 5 cha.Ma., i. dhammakathaṃ kathemi

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Na ve kadariyā devalokaṃ vajanti

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

bālā have nappasaṃsanti dānaṃ

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

dhīro ca dānaṃ anumodamāno

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

teneva so hoti sukhī paratthāti.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Rājā anattamano hutvā "mayā mahādānaṃ dinnaṃ, satthā ca me mandameva dhammaṃ katheti, nāsakkhiṃ maññe dasabalassa cittaṃ gahetun"ti. So bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā pucchi "mayā bhante mahantaṃ dānaṃ dinnaṃ, anumodanā ca me na mahatī katā, ko nu kho me bhante doso"ti. Natthi mahārāja tava doso, parisā pana aparisuddhā, tasmā dhammaṃ na desemīti. Kasmā pana bhagavā parisā na parisuddhāti. Satthā dvinnaṃ amaccānaṃ parivitakkaṃ ārocesi. Rājā kāḷaṃ pucchi "evaṃ tāta kāḷā"ti. Evaṃ mahārājāti. Mayi mama santakaṃ dadamāne tava kataraṃ ṭhānaṃ rujjati, na taṃ sakkomi passituṃ, pabbājetha naṃ mama raṭṭhatoti āha. Tato juṇhaṃ pakkosāpetvā pucchi "evaṃ kira tāta cintesī"ti. Āma mahārājāti. Tava cittānurūpameva hotūti tasmiṃyeva maṇḍape evaṃ paññattesuyeva āsanesu pañca bhikkhusatāni nisīdāpetvā tāyeva khattiyadhītaro parivārāpetvā rājagehato dhanaṃ gahetvā mayā dinnasadisameva satta divasāni dānaṃ dehīti so tathā adāsi. Datvā sattame divase "dhammaṃ me bhagavā desethā"ti āha.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Satthā dvinnaṃpi dānānaṃ anumodanaṃ ekato katvā dve mahānadiyo ekoghapuṇṇā kurumāno viya mahādhammadesanaṃ desesi. Desanāparinosāne juṇho sotāpanno ahosi. Rājā pasīditvā dasabalassa pāvāyavatthaṃ nāma adāsi. Evaṃ abhinipphanno kho pana tassa bhagavato lābhoti veditabbo.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Abhinipphanno silokoti vaṇṇaguṇakittanaṃ. Sopi bhagavato dhammacakkappavattanato paṭṭhāya abhinipphanno. Tato paṭṭhāya hi bhagavato khattiyāpi vaṇṇaṃ kathenti. Brāhmaṇāpi gahapatayopi nāgā supaṇṇā gandhabbā devatā

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

@4 cha.Ma., i. suddhāti 5 Ma. dussati 6 cha.Ma., i.bāhiravatthuṃ Brahmānopi kittiṃ vatvā "itipi so bhagavā"ti ādinā. Aññatitthiyāpi vararojassa sahassaṃ datvā samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ kathehīti uyyojesuṃ. So sahassaṃ gahetvā dasabalaṃ pādatalato paṭṭhāya yāva kesaggā avalokayamāno likkhāmattaṃpi vajjaṃ adisvā "vippakiṇṇadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇe asītianubyañjanavibhūsite byāmappabhāparikkhitte suphullitapāricchattaka tārakagaṇasamujjalitaanta- likkhavicittakusumasassirīkanandavanasadise evaṃ anavajje attabhāve avaṇṇaṃ vadantassa mukhaṃpi viparivatteyya, muddhāpi sattadhā phaleyya, avaṇṇaṃ vattuṃ upāyo natthi, vaṇṇameva vadissāmī"ti pādatalato paṭṭhāya yāva kesaggā atirekapadasahassena vaṇṇameva kathesi. Yamakapāṭihāriye panesa vaṇṇo nāma matthakaṃ patto. Evaṃ abhinipphanno silokoti.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๑๑๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๖. มหาโควินทสูตร”