บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ

[219] Tena sudaṃ bhante brahmā sanaṅkumāro attamano hoti pamudito pītisomanassajāto bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sutvā . atha bhante brahmā sanaṅkumāro oḷārikaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā kumāravaṇṇo hutvā pañcasikho devānaṃ tāvatiṃsānaṃ Pāturahosi . so vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīdi . seyyathāpi bhante balavā puriso supaccatthate vā pallaṅke same vā bhūmibhāge pallaṅkena nisīdeyya evameva kho bhante brahmā sanaṅkumāro vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā deve tāvatiṃse āmantesi {219.1} taṃ kiṃ maññanti bhonto devā tāvatiṃsā yāva dīgharattaṃ mahāpañño va so bhagavā ahosi . bhūtapubbaṃ bho rājā disampati nāma ahosi . disampatissa rañño govindo nāma brāhmaṇo purohito ahosi . disampatissa rañño reṇu nāma kumāro putto ahosi . govindassa brāhmaṇassa jotipālo nāma māṇavo putto ahosi . iti reṇu ca rājaputto jotipālo ca māṇavo aññe ca cha khattiyā iccete aṭṭha sahāyā ahesuṃ. {219.2} Athakho bho ahorattānaṃ accayena govindo brāhmaṇo kālamakāsi . govinde brāhmaṇe kālakate rājā disampati paridevesi yasmiṃ vata bho mayaṃ samaye govinde brāhmaṇe sabbakiccāni sammavossajjitvā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgibhūtā paricārema tasmiṃ kho pana samaye govindo brāhmaṇo kālakatoti . Evaṃ vutte bho reṇu rājaputto rājānaṃ disampatiṃ etadavoca mā kho tvaṃ deva govinde brāhmaṇe kālakate atibāḷhaṃ paridevesi atthi deva govindassa brāhmaṇassa jotipālo nāma Māṇavo putto paṇḍitataro ceva pitarā alamatthadasataro ceva pitarā yepi tassa pitā atthe anusāsi tepi jotipālasseva māṇavassa anusāsanīyāti. Evaṃ kumārāti. Evaṃ devāti. {219.3} Athakho bho rājā disampati aññataraṃ purisaṃ āmantesi ehi tvaṃ ambho purisa yena jotipālo nāma māṇavo tenupasaṅkama upasaṅkamitvā jotipālaṃ māṇavaṃ evaṃ vadehi bhavamatthu bhavantaṃ jotipālaṃ māṇavaṃ rājā disampati bhavantaṃ jotipālaṃ māṇavaṃ āmantayati rājā disampati bhoto jotipālassa māṇavassa dassanakāmoti . evaṃ devāti kho bho so puriso disampatissa rañño paṭissutvā yena jotipālo māṇavo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā jotipālaṃ māṇavaṃ etadavoca bhavamatthu bhavantaṃ jotipālaṃ māṇavaṃ rājā disampati bhavantaṃ jotipālaṃ māṇavaṃ āmantayati rājā disampati bhoto jotipālassa māṇavassa dassanakāmoti. {219.4} Evaṃ bhoti kho bho jotipālo māṇavo tassa purisassa paṭissutvā yena rājā disampati tenupasaṅkami upasaṅkamitvā disampatinā raññā saddhiṃ sammodi sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi . ekamantaṃ nisinnaṃ kho bho jotipālaṃ māṇavaṃ rājā disampati etadavoca anusāsatu no bhavaṃ jotipālo māṇavo mā no bhavaṃ jotipālo māṇavo anusāsanīyā paccabyāhāsi pettike taṃ ṭhānaṃ ṭhapessāmi Govindiye abhisiñcissāmīti . evaṃ bhoti kho [1]- jotipālo māṇavo disampatissa rañño paccassosi . athakho bho rājā disampati jotipālaṃ māṇavaṃ govindiye abhisiñci [2]- pettike ṭhāne ṭhapesi. Abhisitto jotipālo māṇavo govindiye pettike ṭhāne ṭhapito yepissa pitā atthe anusāsi tepi atthe anusāsati yepissa pitā atthe nānusāsi tepi atthe nānusāsati yepissa pitā kammante abhisambhosi tepi kammante abhisambhoti yepissa pitā kammante nābhisambhosi tepi kammante nābhisambhoti . Tamenaṃ manussā evamāhaṃsu govindo vata bho brāhmaṇo mahāgovindo vata bho brāhmaṇoti . iminā kho evaṃ bho pariyāyena jotipālassa māṇavassa [6]- mahāgovindotveva samaññā udapādi.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Tiṇṇā taritā vicikicchā assāti tiṇṇavicikiccho. "kathamidaṃ kathamidan"ti evarūpā vigatā kathaṃkathā assāti vigatakathaṃkatho. Yathā hi mahājano "ayaṃ rukkho kiṃ rukkho nāma, ayaṃ gāmo, ayaṃ janapado, idaṃ raṭṭhaṃ kiṃ raṭṭhaṃ nāma, kasmā nukho ayaṃ rukkho ujukkhandho, ayaṃ vaṅkakkhandho, kasmā kaṇṭako koci ujuko hoti, koci vaṅko, pupphaṃ kiñci sugandhaṃ, kiñci duggandhaṃ, phalaṃ kiñci madhuraṃ, kiñci amadhuran"ti sakaṅkhova hoti, na evaṃ satthā. Satthā hi "imesaṃ nāma dhātūnaṃ ussannattā idaṃ evaṃ hotī"ti vigatakathaṃkathova. Yathā ca paṭhamajajhānādilābhīnaṃ dutiyajjhānādīsu kaṅkhā hoti. Paccekabuddhānaṃpi hi sabbaññutañāṇena yāthāvasanniṭṭhānābhāvato vohāravasena kaṅkhā nāma hotiyeva, na evaṃ buddhassa. So hi bhagavā sabbattha vigatakathaṃkathoti dasseti.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

@4 cha.Ma.,i. khādittha 5 cha.Ma.,i. ussannussannattā 6 cha.Ma.,i. sabbaññutañāṇe

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Pariyositasaṅkappoti yathā keci sīlamattena, keci vipassanāmattena, keci paṭhamajjhānena .pe. Keci nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā, keci sotāpannabhāvamattena .pe. Keci arahattamaggena, keci sāvakapāramīñāṇena, keci paccekabodhiñāṇena pariyositasaṅkappā paripuṇṇamanorathā honti, na evaṃ mama satthā. Mama pana satthā sabbaññutañāṇena pariyositasaṅkappoti dasseti.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyanti karaṇaṭṭhe paccattavacanaṃ, adhikāsayena uttamanissayabhūtena ādibrahmacariyena porāṇabrahmacariyabhūtena ca ariyamaggena tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho pariyositasaṅkappoti attho. "pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto, balesu ca vasībhāvan"tipi vacanato pariyositasaṅkappatāpi bhagavato ariyamaggeneva nipphannāti.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

[297] Yathariva bhagavāti yathā bhagavā eva, ekasmiṃ jambūdīpatale catūsu disāsu cārikaṃ caramānā aho vata cattāro jinā dhammaṃ deseyyunti paccāsiṃsamānā vadanti. Athāpare tīsu maṇḍalesu ekato vicaraṇabhāvaṃ ākaṅkhamānā tayo sammāsambuddhāti āhaṃsu. Apare "dasapāramiyo nāma pūretvā catunnaṃ tiṇṇaṃ vā uppatti dullabhā, sace pana eko nibaddhavāsaṃ vasanto dhammaṃ deseyya, eko cārikaṃ caranto. Evaṃpi jambūdīpo sobheyya ceva, bahuñca hitasukhamadhigaccheyyā"ti cintayantā aho vata mārisāti āhaṃsu.

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

[298] Aṭṭhānaṃ kho panetaṃ mārisā anavakāso, yanti ettha ṭhānaṃ avakāsoti ubhayametaṃ kāraṇādhivacanameva. Kāraṇaṃ hi tiṭṭhati ettha tadāyattavuttitāya phalanti ṭhānaṃ. Okāso viya cassa taṃ tena vinā aññattha abhāvatoti avakāso. Yanti karaṇaṭṭhe paccattavacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti "yena kāraṇena ekissā lokadhātuyā dve buddhā ekato uppajjeyyuṃ, taṃ kāraṇaṃ natthī"ti ettha ca

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

"yāvatā candimasuriyā pariharanti disā bhanti virocanā

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๑๑๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๖. มหาโควินทสูตร”