บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[221] Dantapuraṃ kāliṅgānaṃ assakānañca potanaṃ māhissati avantīnaṃ socirānañca rorukaṃ mithilā ca videhānaṃ campā aṅgesu māpitā bārāṇasī ca kāsīnaṃ ete govindamāpitāti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
[301] Sādhu mahābrahmeti ettha sampasādane sādhusaddo. Saṅkhāya modāmāti jānitvā modāma.
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[222] Athakho bho te cha khattiyā yathāsakena lābhena attamanā ahesuṃ paripuṇṇasaṅkappā yaṃ vata no ahosi icchitaṃ yaṃ ākaṅkhitaṃ [7]- adhippetaṃ yaṃ abhipatthitaṃ taṃ no laddhanti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Govindabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[223] Sattabhū brahmadatto ca vessabhū bharato saha reṇu dve dhataraṭṭhā ca tadāsuṃ satta bhāravāti . Paṭhamabhāṇavāraṃ niṭṭhitaṃ.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
[304] Yāva dīgharattaṃ mahāpaññova so bhagavāti ettakanti paricchinditvā na sakkā vattuṃ, athakho yāva dīgharattaṃ aticirarattaṃ mahāpaññova so bhagavā. Noti kathaṃ tumhe maññathāti. Atha sayameva taṃ pañhaṃ byākātukāmo "anacchariyametaṃ mārisā, yaṃ idāni pāramiyo pūretvā bodhipallaṅke tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ bhinditvā paṭividdhaasādhāraṇañāṇo so bhagavā mahāpañño bhaveyya, kimettha acchariyaṃ, aparipakkāya pana bodhiyā padesañāṇe ṭhitassa
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[224] Athakho bho te cha khattiyā yena mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ yathā kho bhavaṃ bho govindo reṇussa rañño sahāyo piyo manāpo appaṭikūlo evameva kho bhavaṃ govindo brāhmaṇo amhākaṃpi sahāyo piyo manāpo appaṭikūlo anusāsatu no bhavaṃ govindo brāhmaṇo mā no bhavaṃ govindo brāhmaṇo anusāsaniyā paccabyāhāsīti . evaṃ bhoti kho bho mahāgovindo brāhmaṇo tesaṃ channaṃ khattiyānaṃ muddhābhisittānaṃ paccassosi. {224.1} Athakho bho mahāgovindo brāhmaṇo anusāsaniyā satta ca rājāno khattiye muddhābhisitte rajjena anusāsi satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni mante vācesi. Athakho bho mahāgovindassa brāhmaṇassa aparena samayena evaṃkalyāṇo kittisaddo abbhuggacchi sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti . Athakho bho mahāgovindassa brāhmaṇassa etadahosi mayhaṃ kho evaṃkalyāṇo kittisaddo abbhuggato sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā Sākaccheti sallapati mantetīti na kho panāhaṃ brahmānaṃ passāmi na brahmunā sākacchemi na brahmunā sallapemi na brahmunā mantemi sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ yo vassike cattāro māse paṭisallīyati karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati so brahmānaṃ passati brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti yannūnāhaṃ vassike cattāro māse paṭisallīyeyyaṃ karuṇaṃ jhānaṃ jhāyeyyanti. {224.2} Athakho [2]- mahāgovindo brāhmaṇo yena reṇu rājā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā reṇuṃ rājānaṃ etadavoca mayhaṃ kho bho evaṃkalyāṇo kittisaddo abbhuggato sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti na kho panāhaṃ bho brahmānaṃ passāmi na brahmunā sākacchemi na brahmunā sallapemi na brahmunā mantemi sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ yo vassike cattāro māse paṭisallīyati karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati so brahmānaṃ passati brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti icchāmahaṃ bho vassike cattāro māse paṭisallīyituṃ karuṇaṃ jhānaṃ jhāyituṃ namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattāhārenāti . yassadāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatīti. Yassadāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatīti. {224.4} Athakho bho mahāgovindo brāhmaṇo yena satta ca brāhmaṇamahāsālā satta ca nhātakasatāni tenupasaṅkami upasaṅkamitvā satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni etadavoca mayhaṃ kho bho evaṃkalyāṇo kittisaddo abbhuggato sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti na kho panāhaṃ bho brahmānaṃ passāmi na brahmunā sākacchemi na brahmunā sallapemi na brahmunā mantemi sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ Vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ yo vassike cattāro māse paṭisallīyati karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati so brahmānaṃ passati brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti tenahi bho yathāsute yathāpariyatte mante vitthārena sajjhāyaṃ karotha aññamaññañca mante vācetha icchāmahaṃ bho vassike cattāro māse paṭisallīyituṃ karuṇaṃ jhānaṃ jhāyituṃ namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattāhārenāti . yassadāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatīti. {224.5} Athakho bho mahāgovindo brāhmaṇo yena cattārīsā bhariyā sādisiyo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā cattārīsā bhariyā sādisiyo etadavoca mayhaṃ kho bhoti evaṃkalyāṇo kittisaddo abbhuggato sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti na kho panāhaṃ bhoti brahmānaṃ passāmi na brahmunā sākacchemi na brahmunā sallapemi na brahmunā mantemi sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ yo vassike cattāro māse paṭisallīyati karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati so brahmānaṃ passati brahmunā sākaccheti [1]- sallapati [2]- mantetīti icchāmahaṃ bhoti vassike cattāro māse paṭisallīyituṃ karuṇaṃ jhānaṃ jhāyituṃ namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattāhārenāti . yassadāni bhavaṃ govindo Kālaṃ maññatīti. {224.6} Athakho bho mahāgovindo brāhmaṇo puratthimena nagarasseva navaṃ saṇṭhāgāraṃ kārāpetvā vassike cattāro māse paṭisallīyi karuṇaṃ jhānaṃ jhāyi . nāssa koci upasaṅkamati aññatra ekena bhattāhārenāti . athakho bho mahāgovindassa brāhmaṇassa catunnaṃ māsānaṃ accayena ahudeva ukkaṇṭhanā ahu paritassanā sutaṃ kho panetaṃ brāhmaṇānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ yo vassike cattāro māse paṭisallīyati karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati so brahmānaṃ passati brahmunā sākaccheti sallapati mantetīti na kho panāhaṃ brahmānaṃ passāmi na brahmunā sākacchemi na brahmunā sallapemi na brahmunā mantemīti. {224.7} Athakho bho brahmā sanaṅkumāro mahāgovindassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ sammiñjeyya evameva brahmaloke antarahito mahāgovindassa brāhmaṇassa sammukhe pāturahosi . athakho bho mahāgovindassa brāhmaṇassa ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ ahu lomahaṃso yathātaṃ adiṭṭhapubbaṃ rūpaṃ disvā . athakho bho mahāgovindo brāhmaṇo bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto brahmānaṃ sanaṅkumāraṃ gāthāya ajjhabhāsi
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@3 Ma. upari. 14/201/170 acchariyabbhūtadhammasutta 4 cha.Ma., i. pavāraṇasaṅgahaṇatthena Sarāgādikālepi mahāpaññabhāvameva vo mārisā kathessāmī"ti bhavapaṭicchannaṃ kāraṇaṃ āharitvā dassento bhūtapubbaṃ bhoti ādimāha.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Purohitoti sabbakiccāni anusāsanapurohito. Govindoti govindiyābhisekena abhisitto, pakatiyā panassa aññadeva nāmaṃ, abhisittakālato paṭṭhāya "govindo"ti saṅkhyaṃ gato. Jotipāloti jotanato ca pālanato ca jotipālo.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Tassa kira jātadivase sabbāvudhāni pajjaliṃsu, rājāpi paccūsasamaye attano maṅgalāvudhaṃ pajjalitaṃ disvā bhīto aṭṭhāsi. Govindo pātova rājūpaṭṭhānaṃ gantvā sukhaseyyaṃ pucchi, rājā "kuto me ācariya sukhaseyyā"ti vatvā taṃ kāraṇaṃ ārocesi. Mā bhāyi mahārāja, mayhaṃ putto jāto, tassānubhāvena sakalanagare āvudhāni pajjaliṃsūti. Rājā "kiṃ nukho me kumāro paccatthiko bhaveyyā"ti cintetvā suṭṭhutaraṃ bhāyi. "kiṃ vitakkesi mahārājā"ti ca puṭṭho tamatthaṃ ārocesi. Atha naṃ govindo "mā bhāyi mahārāja, neso kumāro tumhākaṃ dubbhissati, sakalajambūdīpe pana tena samo paññāya na bhavissati, mama puttassa vacanena mahājanassa kaṅkhā chijjissati, tumhākaṃ ca sabbakiccāni anusāsissatī"ti samassāsesi. Rājā tuṭṭho "kumārassa khīramūlaṃ hotū"ti sahassaṃ datvā "kumāraṃ mahallakakāle mama dassethā"ti āha. Kumāro anupubbena vuḍḍhiṃ anuppatto. Jotitatāya panassa pālanasamatthatāya ca jotipālotveva nāmaṃ akaṃsu. Tena vuttaṃ "jotanato ca pālanato ca jotipālo"ti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Sammavossajjitvāti sammā vossajjitvā. Ayameva vā pāṭho. Alamatthadasataroti samattho paṭibalo atthadaso alamatthadaso, taṃ alamatthadasaṃ tiretīti alamatthadasataro. Jotipālasseva māṇavassa anusāsaniyāti sopi jotipālaṃyeva pucchitvā anusāsatīti dasseti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Mahāgovindavatathuvaṇṇanā
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
[305] Bhavamatthu bhavantaṃ jotipālanti bhoto jotipālassa bhavo vuḍḍhi visesādhigamo sabbaṃ kalyāṇaṃ ceva mahāmaṅgalañca hotūti attho.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Sammodanīyaṃ kathanti "alaṃ mahārāja mā cintayi, dhuvadhammo esa sabbasattānan"ti ādinā nayena maraṇapaṭisaṃyuttaṃ sokavinodanaṃ paṭisanthārakathaṃ pariyosāpetvā. Māno bhavaṃ jotipālo māṇavo anusāsaniyā paccabyāhāsīti mā paṭibyāhāsi, "anusāsā"ti vutto "nāhaṃ anusāsāmī"ti evaṃ no mā anusāsaniyā paccakkhāsīti attho. Abhisambhosīti saṃvidahi paṭṭhapesi.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Manussā evamāhaṃsūti taṃ pitarā mahāpaññataraṃ sabbakiccāni anusāsantaṃ sabbakammante abhisambhavantaṃ disvā tuṭṭhacittā govindo vata bho brāhmaṇo, mahāgovindo vata bho brāhmaṇoti evaṃ āhaṃsu. Idaṃ vuttaṃ hoti "govindo vata bho brāhmaṇo ahosi etassa pitā, ayaṃ pana mahāgovindo vata bho brāhmaṇo"ti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Rajjasaṃvibhajanavaṇṇanā
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
[306] Yena te cha khattiyāti ye te "sahāyā"ti vuttā cha khattiyā, te kira reṇussa ekapitikā kaniṭṭhabhātaro, tasmā mahāgovindo "ayaṃ abhisitto etesaṃ rajjasaṃvibhāgaṃ kareyya vā na vā, yannūnāhaṃ te paṭikacceva reṇussa santikaṃ pesetvā paṭiññaṃ paṭiggaṇhāpeyyan"ti cintetvā yena te cha khattiyā tenupasaṅkami. Rājakattāroti rājakārakā amaccā.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
[307] Madanīyā kāmāti madakarā pamādakarā kāmā. Gacchante gacchante kāle esa anussarituṃpi na sakkuṇeyya, tasmā āyantu bhonto, āgacchantūti attho.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@4 cha.Ma. i. cintento
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
[308] Sarāmahaṃ bhoti tadā kira manussānaṃ saccavādikālo hoti, tasmā "kadā mayā vuttaṃ, kena diṭṭhaṃ, kena sutan"ti abhūtaṃ avatvā "sarāmahaṃ bho"ti āha.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Sammodanīyaṃ kathanti kiṃ mahārāja, devattaṃ gate raññe mā cintayittha, dhuvadhammo esa sabbasattānaṃ, evaṃbhāvino saṅkhārāti evarūpaṃ paṭisanthārakathaṃ. Sabbāni sakaṭamukhāni paṭṭhapesīti sabbāni cha rajjāni sakaṭamukhāni paṭṭhapesi. Ekekassa rañño rajjaṃ tiyojanasataṃ hoti, reṇussa rañño rajjosaraṇappadeso dasagāvutaṃ, majjhe pana reṇussa rajjaṃ vitānasadisaṃ ahosi. Kasmā evaṃ paṭṭhapesīti. Kālena kālaṃ rājānaṃ passituṃ āgacchantā aññassa rajjaṃ apīḷetvā attano attano rajjappadeseneva āgamissanti ceva gamissanti ca. Pararajjaṃ otiṇṇassa hi "bhattaṃ detha, goṇaṃ dethā"ti vadato manussā ujjhāyanti "ime rājāno attano attano vijitena na gacchanti, amhākaṃ pīḷaṃ karontī"ti. Attano vijitena pana gacchantassa "amhākaṃ santikā iminā idañcidañca laddhabbamevā"ti manussā pīḷaṃ na maññanti. Idamatthaṃ cintayitvā mahāgovindo "sammodamānā rājāno ciraṃ rajjamanusāsantū"ti evaṃ paṭṭhapesi.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Dantapūraṃ kaliṅgānaṃ assakānañca potanaṃ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
māhissati avantīnaṃ socirānañca rorukaṃ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
mithilā ca videhānaṃ campā aṅge sumāpitā
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
bārāṇasī ca kāsīnaṃ ete govindamāpitāti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Etāni satta nagarāni mahāgovindeneva tesaṃ rājūnaṃ atthāya māpitāni.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Sattabhū barahmadatto ca vessabhū bharato saha
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
reṇu dve ca dhataraṭṭhā tadāsuṃ satta bhāravāti-
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@ i. bhārathāti
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Imāni tesaṃ sattannaṃpi nāmāni. Tesu hi eko sattabhū nāma ahosi, eko brahmadatto nāma, eko vessabhū nāma, eko teneva saha bharato nāma, eko reṇu nāma, dve pana dhataraṭṭhāti ime satta bhāravāti satta jambūdīpatale bhāravā mahārājāno ahesuṃ.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.