Ettāvatā khoti viññāṇe nāmarūpassa paccaye honte, nāmarūpe viññāṇassa paccaye honte, dvīsu aññamaññapaccayavasena pavattesu ettakena jāyetha vā .pe. Upapajjetha vā, jātiādayo paññayeyyuṃ aparāparaṃ vā cutipaṭisandhiyoti.

Adhivacanapathoti "sirivaḍḍhako dhanavaḍḍhako"ti ādikassa atthaṃ adisvā nāmavacanamattameva adhikicca pavattassa vohārassa patho. Niruttipathoti saratīti sato, sampajānātīti sampajānoti ādikassa kāraṇāpadesavasena pavattassa vohārassa patho. Paññattipathoti "paṇḍito byatto medhāvī nipuṇo kataparappavādo"ti ādikassa nānappakārato viññāpanavasena pavattassa vohārassa patho. Iti tīhi padehi adhivacanādīnaṃ vatthubhūtā khandhāpi kathitā. Paññāvacaranti paññāya avacaritabbaṃ jānitabbaṃ. Vaṭṭaṃ vattatīti saṃsāravaṭṭaṃ vattati, itthattanti itthabhāvo, khandhapañcakassetaṃ nāmaṃ. Paññāpanāyāti nāmapaññattatthāya. "vedanā saññā"ti ādinā nāmapaññattatthāya, khandhapañcakaṃpi ettāvatā paññāyatīti attho. Yadidaṃ nāmarūpaṃ saha viññāṇenāti yaṃ idaṃ nāmarūpaṃ saha viññāṇena aññamaññapaccayatāya pavattati, ettāvatāti vuttaṃ hoti. Idaṃ hettha niyyātavacanaṃ 9-.

Attapaññattivaṇṇanā

[117] Iti bhagavā "gambhīro cāyaṃ ānanda paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso cā"ti padassa anusandhiṃ dassetvā idāni "tantākulakajātā"ti

@4 cha.Ma.,i. ñāpanavasena 5 i. tīhipi imehi. 6 cha.Ma. khandhāva 7 ka. vaṭṭatīti...

@ vaṭṭati 8 cha.Ma.,i. itthaṃbhāvo 9 cha.Ma. niyyātitavacanaṃ, i. niyyātanavacanaṃ Padassa anusandhiṃ dassento "kittāvatā cā"ti ādikaṃ desanaṃ ārabhi. Tattha rūpiṃ vā hi ānanda parittaṃ attānanti ādīsu yo avaḍḍhitaṃ kasiṇanimittaṃ attāti gaṇhāti, so rūpiṃ parittaṃ paññapeti. Yo pana nānākasiṇalābhī hoti, so taṃ kadāci nīlo, kadāci pītakoti paññapeti. Yo vaḍḍhitaṃ kasiṇanimittaṃ attāti gaṇhāti, so rūpiṃ anantaṃ paññapeti. Yo vā pana avaḍḍhitakasiṇanimittaṃ ugghātetvā nimittaphuṭṭhokāsaṃ vā tattha pavatte cattāro khandhe vā tesu viññāṇamattameva vā attāti gaṇhāti, so arūpiṃ parittaṃ paññapeti. Yo vaḍḍhitakasiṇanimittaṃ ugghātetvā nimittaphuṭṭhokāsaṃ vā tattha pavatte cattāro khandhe vā tesu viññāṇamattameva vā attāti gaṇhāti, so arūpiṃ anantaṃ paññapeti.

[118] Tatrānandāti ettha tatrāti tesu catūsu diṭṭhigatikesu. Etarahi vāti idāneva, na ito paraṃ. Ucchedavasenetaṃ vuttaṃ. Tathābhāviṃ vāti tathāvāse loke bhāviṃ. Sassatavasenetaṃ vuttaṃ. Atathaṃ vā pana santanti atathasabhāvaṃ samānaṃ vā. Tathattāyāti tathabhāvāya. Upakappessāmīti sampādessāmi. Imināpi vivādaṃ dasseti. Ucchedavādī hi "sassatavādino attānaṃ atathaṃ anucchedasabhāvaṃpi samānaṃ tathattāya ucchedasabhāvāya upakappessāmi, sassatavādaṃ ca jānāpetvā ucchedavādameva naṃ gāhessāmī"ti cintesi. Sassatavādīpi "ucchedavādino attānaṃ atathaṃ asassatasabhāvaṃpi samānaṃ tathattāya sassatabhāvāya upakappessāmi, ucchedavādaṃ ca jānāpetvā sassatavādameva naṃ gāhessāmī"ti cintesi.

Evaṃ santaṃ khoti evaṃ samānaṃ rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññāpayantanti attho. Rūpinti rūpakasiṇalābhiṃ. Parittattānudiṭṭhi anusetīti paritto attāti ayaṃ diṭṭhi anuseti, sā pana na valli viya ca latā viya ca anuseti. Appahīnaṭṭhena

@4 ka. arūpinaṃ 5 i. anattaṃ. 6 cha.Ma.,i. tatthabhāviṃ 7-7 cha.Ma.,i. tattha vā

@ paraloke bhāviṃ. 8 cha.Ma.,i. vā saddo na dissati. 9 cha.Ma.,i. pi saddo na dissati.

@10 tathatthāya evamuparipi. 11 cha.Ma. cinteti evamuparipi.

@12 i. gāhāpessāmi. 13 paññapentanti, i. paññāpenti evamuparipi. Anusetīti veditabbā. Iccālaṃ vacanāyāti taṃ puggalaṃ evarūpā diṭṭhi anusetīti vattuṃ yuttaṃ. Esa nayo sabbattha.

Arūpinti ettha pana arūpakasiṇalābhiṃ, arūpakkhandhagocaraṃ vāti evamattho daṭṭhabbo. Ettāvatā lābhino cattāro, tesaṃ antevāsikā cattāro, takkikā cattāro, tesaṃ antevāsikā cattāroti atthato soḷasadiṭṭhigatikā dassitā honti.

Naattapaññattivaṇṇanā

[119] Evaṃ ye attānaṃ paññapenti, te dassetvā idāni ye na paññapenti, te dassetuṃ "kittāvatā ca ānandā"ti ādimāha. Ke pana na paññapenti? sabbe tāva ariyapuggalā na paññapenti. Ye ca bahussutā tipiṭakadharā dvipiṭakadharā ekapiṭakadharā, antamaso ekanikāyaṃpi sādhukaṃ vinicchinitvā uggahitadhammakathikopi āraddhavipassakopi puggalo, te na paññapentiyeva. Etesaṃ hi paṭibhāgakasiṇe paṭibhāgakasiṇamicceva saññā hoti. Arūpakkhandhesu ca arūpakkhandhā icceva.

Attasamanupassanāvaṇṇanā

[121] Evaṃ ye na paññapenti, te dassetvā idāni ye te paññapenti, te yasmā diṭṭhivasena samanupassitvā paññapenti, sā panesā samanupassanā vīsativatthukāya sakkāyadiṭṭhiyā appahīnattā hoti, tasmā taṃ vīsativatthukaṃ sakkāyadiṭṭhiṃ dassetuṃ puna kittāvatā ca ānandāti ādimāha,

tattha vedanaṃ vā hīti iminā vedanākkhandhavatthukā sakkāyadiṭṭhi kathitā. Appaṭisaṃvedano me attāti iminā rūpakkhandhavatthukā. Attā me

@4 cha.Ma. ñāṇaṃ. 5-5 cha.Ma. sā ca nesaṃ, i. sā hi ca nesaṃ.

@6 i. casaddo na dissati. 7 i. vuttā. Vediyati, vedanādhammo hi me attāti iminā saññāsaṅkhāraviññāṇakkhandhavatthukā. Idaṃ hi khandhattayaṃ vedanāsampayuttattā vediyati. Etassa ca vedanādhammo avippayuttasabhāvo.

[122] Idāni tattha dosaṃ dassento "tatrānandā"ti ādimāha. Tattha tatrāti tesu tīsu diṭṭhigatikesu. Yasmiṃ ānanda samayeti ādi yo yo yaṃ yaṃ vedanaṃ attāti samanupassati, tassa tassa attano kadāci bhāvaṃ, kadāci abhāvanti evamādidosadassanatthaṃ vuttaṃ.