บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[76] Athakho bhagavā rājagahe yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi āyāmānanda yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamissāmāti. Evaṃ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi . athakho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena ambalaṭṭhikā tadavasari . tatra sudaṃ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṃ viharati rājāgārake . tatrapi sudaṃ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṃ viharanto rājāgārake etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti itipi sīlaṃ itipi samādhi itipi paññā sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati seyyathīdaṃ kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavāti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[77] Athakho bhagavā ambalaṭṭhikāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi āyāmānanda yena nāḷandā tenupasaṅkamissāmāti . evaṃ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi . athakho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena nāḷandā tadavasari . tatra sudaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati Pāvādikambavane. {77.1} Athakho āyasmā sārīputto yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi . ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sārīputto bhagavantaṃ etadavoca evaṃ pasanno ahaṃ bhante bhagavati na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññātaro yadidaṃ sambodhiyanti . uḷārā kho te ayaṃ sārīputta āsabhivācā bhāsitā ekaṃso gahito sīhanādo nadito evaṃ pasanno ahaṃ bhante bhagavati na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vajjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññātaro yadidaṃ sambodhiyanti {77.2} kiṃ nu sārīputta ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi evaṃdhammā . evaṃpaññā . Evaṃvihārī . evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipīti . no hetaṃ bhanteti . {77.3} Kiṃ pana [4]- sārīputta ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi evaṃdhammā . evaṃpaññā . Evaṃvihārī . evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipīti . no hetaṃ bhanteti. {77.4} Kiṃ pana sārīputta te ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito evaṃsīlo bhagavā Itipi evaṃdhammo . evaṃpañño . evaṃvihārī . evaṃvimutto bhagavā itipīti . no hetaṃ bhanteti . ettha ca hi te sārīputta atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariññāya ñāṇaṃ natthi atha kiñcetarahi te ayaṃ sārīputta uḷārā āsabhivācā bhāsitā ekaṃso gahito sīhanādo nadito evaṃ pasanno ahaṃ bhante bhagavati na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññātaro yadidaṃ sambodhiyanti. {77.5} Na kho me bhante atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariññāya ñāṇaṃ atthi apica [3]- dhammanvayo vidito seyyathāpi bhante rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhadvāraṃ daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ tatrassa dovāriko paṇḍito viyatto medhāvī añātānaṃ nivāretā ñātānaṃ pavesetā so tassa nagarassa samantā anucariyāya pathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā antamaso biḷāranikkhamanamattaṃpi na passeyya tassa evamassa ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā sabbe te iminā dvārena pavisanti vā nikkhamanti vāti evameva kho me bhante dhammanvayo vidito ye te bhante ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā Sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu yepi te bhante bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti bhagavāpi bhante etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti. {77.6} Tatrapi sudaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharanto pāvādikambavane etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti itipi sīlaṃ itipi samādhi itipi paññā sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati seyyathīdaṃ kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavāti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@3 Ma. sabbaṃ 4 vinaYu. cūḷa. 7/442/279 khuddānukhuddakasikkhāpadakathā
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Imaṃ tantiṃ ṭhapayanto āyasmā mahākassapo viya ca. Vuḍḍhiyevāti sīlādīhi guṇehi vuḍḍhiyeva, no parihāni.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Therāti thirabhāvappattā therakaraṇehi guṇehi samannāgatā. Bahū rattiyo jānantīti rattaññū. Ciraṃ pabbajitānaṃ etesanti cirapabbajitā. Saṃghassa pituṭṭhāne ṭhitāti saṃghapitaro. Pituṭṭhāne ṭhitattā saṃghaṃ pariṇenti pubbaṅgamā hutvā tīsu sikkhāpadesu pavattentīti saṃghapariṇāyakā.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Ye tesaṃ sakkārādīni na karonti, ovādatthāya dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ na gacchanti, tepi tesaṃ ovādaṃ na denti, paveṇīkathaṃ na kathenti, sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ na sikkhāpenti. Te tehi visaṭṭhā sīlādīhi dhammakkhandhehi sattahi ca ariyadhanehīti evamādīhi guṇehi parihāyanti. Ye pana tesaṃ sakkārādīni karonti, upaṭṭhānaṃ gacchanti, tepi tesaṃ ovādaṃ denti. "evante abhikkamitabbaṃ evante paṭikkamitabbaṃ, evante ālokitabbaṃ evante vilokitabbaṃ, evante sammiñajitabbaṃ evante pasāritabbaṃ, evante saṃghāṭipattacīvaraṃ dhāretabban"ti. Paveṇīkathaṃ kathenti, sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ sikkhāpenti, terasahi dhutaṅgehi dasahi kathāvatthūhi anusāsanti. Te tesaṃ ovāde ṭhatvā sīlādīhi guṇehi vaḍḍhamānā sāmaññatthaṃ anupāpuṇanti. Evamettha hānivuḍḍhiyo veditabbā.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Punabbhavadānaṃ punabbhavo, so sīlamassāti ponabbhavikā, ponabbhavadāyikāti attho, tassā ponobbhavikāya, na vasaṃ gacchissantīti ettha ye catunnaṃ paccayānaṃ kāraṇā upaṭṭhākānaṃ piṇḍapaṭipiṇḍikā hutvā gāmato gāmaṃ vicaranti te tassā taṇhāya vasaṃ gacchanti nāma, itare na gacchanti nāma, tattha hānivuḍḍhiyo pākaṭāyeva.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Āraññakesūti pañcadhanusatikapacchimesu. Sāpekkhāti sataṇhā sālayā. Gāmantasenāsanesu hi jhānaṃ appetvāpi tato vuṭṭhitamattova itthipurisadārikādi- saddaṃ suṇāti, yenassa adhigatavisesopi hāyatiyeva. Araññe pana niddāyitvā
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@4 cha.Ma. punabbhavadāyikāti 5 ka. ponabbhavikāya 6 cha.Ma. gacchantīti
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@7 cha.Ma.,i. padānupadikā Paṭibuddhamatto sīhabyagghamorādisaddaṃ suṇāti, yathā araññe pītiṃ labhitvā tameva sammasanto aggaphale patiṭṭhāti. Iti bhagavā gāmantasenāsane jhānaṃ appetvā nisinnabhikkhuto araññe niddāyamānameva pasaṃsati. Tasmā tameva atthavasaṃ paṭicca "āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissantī"ti āha.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Paccattaññeva satiṃ upaṭṭhapessantīti attano abbhantare satiṃ upaṭṭhapessanati. Pesalāti piyasīlā. Idhāpi sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ anicchantā nevāsikā assaddhā honti appasannā. Sampattabhikkhūnaṃ paccuggamanapattacīvara- paṭiggahaṇaāsanapaññāpanatālavaṇṭaggahaṇādīni na karonti, atha nesaṃ avaṇṇo uggacchati "asukavihāravāsino bhikkhū assaddhā appasannā vihāraṃ paviṭṭhānaṃ vattapaṭivattaṃ na karontī"ti. Taṃ sutvā pabbajitā vihāradvārena gacchantāpi vihāraṃ na pavisanti. Evaṃ anāgatānaṃ anāgamanameva hoti. Āgatānaṃ pana phāsuvihāre asati yepi ajānitvā āgatā, te "vasissāmāti tāva cintetvā pana āgatamhā, imesaṃ pana nevāsikānaṃ iminā nīhārena ko vasissatī"ti nikkhamitvā gacchanti. Evaṃ so vihāro aññesaṃ bhikkhūnaṃ anāvāsova hoti. Tato nevāsikā sīlavantānaṃ dassanaṃ alabhantā kaṅkhāvinodakaṃ vā ācārasikkhāpakaṃ vā madhuradhammassavanaṃ vā na labhanti, tesaṃ neva aggahitadhammaggahaṇaṃ, na gahitasajjhāyakaraṇaṃ hoti. Iti nesaṃ hāniyeva hoti na vuḍḍhi.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Ye pana sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ icchanti, te saddhā honti pasannā, āgatānaṃ sabrahmacārīnaṃ paccuggamanādīni katvā senāsanaṃ paññapetvā denti, te gahetvā bhikkhācāraṃ pavisanti kaṅkhaṃ vinodenti madhuradhammassavanaṃ labhanti. Atha nesaṃ kittisaddo uggacchati "asukavihāre bhikkhū evaṃ saddhāpasannā vattasampannā saṅgāhakā"ti. Taṃ sutvā bhikkhū dūratopi enti, tesaṃ nevāsikā vattaṃ karonti, samīpaṃ āgantvā vuḍḍhataraṃ āgantukaṃ vanditvā nisīdanti,
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@2 cha.Ma. attanāva attano, i. attano attano 3 cha.Ma. kaṅkhāvinodanaṃ Navakatarassa santike āsanaṃ gahetvā nisīdanti. Nisīditvā "imasmiṃ vihāre vasissatha, gamissathā"ti pucchanti. Gamissāmīti vutte "sappāyaṃ senāsanaṃ, sulabhā bhikkhā"ti ādīni vatvā gantuṃ na denti. Vinayadharo ce hoti, tassa santike vinayaṃ sajjhāyanti. Suttantādidharo ce, tassa santike taṃ taṃ dhammaṃ sajjhāyanti. Āgantukānaṃ therānaṃ ovāde ṭhatvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇanti. Āgantukā "ekaṃ dve divasāni vasissāmāti āgatamhā, imesaṃ pana sukhasaṃvāsatāya dasa dvādasa vassāni vasimhā"ti vattāro honti. Evamettha vuḍḍhihāniyo veditabbā.