@3 cha.Ma.,ka. aṅguliṃ phoṭesunti, i. aṅguliṃ poṭhesunti 4 cha.Ma.,i. apaloketha

@5 i. tāvatiṃsaparisaṃ. 6 cha.Ma. uyyojetīti. 7 cha.Ma.,i. osannavīriyā

Adhivāsetūti ambapāliyā nimantitabhāvaṃ ñatvāpi kasmā nimantentīti? asaddahanatāya ceva vattasīsena ca. Sā hi dhuttā itthī animantetvā nimantesinti vadeyyāti tesaṃ cittaṃ ahosi, dhammaṃ sutvā gamanakāle ca nimantetvā gamanaṃ nāma manussānaṃ vattameva.

Veḷuvagāmavassūpagamanavaṇṇanā

[163] Veḷuvagāmakoti vesāliyā samīpe veḷuvagāmo yathāmittanti ādīsu mittā mittāva. Sandiṭṭhāti tattha tattha saṅgamma diṭṭhamattā sandiṭṭhā na daḷhamittā. Sambhattāti suṭṭhu bhattā sinehamittā daḷhamittā. Yesaṃ yesaṃ yattha yattha evarūpā bhikkhū atthi, te te tattha tattha vassaṃ upethāti attho. Kasmā evamāha? tesaṃ phāsuvihāratthāya. Tesaṃ hi veḷuvagāmake senāsanaṃ nappahoti, bhikkhāpi mandā. Samantā vesāliyā pana bahūni senāsanāni, bhikkhāpi sulabhā, tasmā evamāha. Atha kasmā "yathāsukhaṃ gacchathā"ti na visajjesi? tesaṃ anukampāya. Evaṃ kirassa ahosi "ahaṃ dasamāsamattaṃ ṭhatvā parinibbāyissāmi, sace ime dūraṃ gacchissanti, maṃ parinibbānakāle daṭṭhuṃ na sakkhissanti. Atha nesaṃ `satthā parinibbāyanto amhākaṃ satimattaṃpi nādāsi, sace jāneyyāma, na evaṃ dūre vaseyyāmā'ti vipaṭisāro bhaveyye. Vesāliyā samantā pana vasantā māsassa aṭṭha vāre āgantvā dhammaṃ suṇissanti bhagavato vādaṃ labhissantī"ti na visajjesi.

[164] Kharoti pharuso. Ābādhoti visabhāgarogo. Bāḷhāti balavatiyo. Maraṇantikāti maraṇanti maraṇasantikaṃ pāpanasamatthā. Sato sampajāno adhivāsesīti satiṃ supaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā adhivāsesi. Avihaññamānoti vedanānuvattanavasena aparāparaṃ parivattanaṃ akaronto apīḷiyamāno adukkhiyamānova adhivāsesi. Anāmantetvāti ajānāpetvā. Anapaloketvāti na

@i. pādagāmo 4 cha.Ma.,i. nātidaḷhamittā 5 cha.Ma. sinehavanto 6 cha.Ma. mama

@7 i. vasissāmāti 8 cha.Ma. māraṇantikāti 9 i. anavahetvā Aploketvā, ovādānusāsaniṃ adatvāti vuttaṃ hoti. Viriyenāti pubbabhāgaviriyena ceva phalasamāpattiviriyena ca. Paṭipaṇāmetvāti vikkhambhetvā. Jīvitasaṅkhāranti ettha jīvitaṃpi jīvitasaṅkhāro. Yena jīvitaṃ saṅkhariyati chijjamānaṃ ghaṭṭetvā ṭhapiyati, so phalasamāpattidhammopi jīvitasaṅkhāro. So idha adhippeto. Adhiṭṭhāyāti adhiṭṭhahitvā pavattetvā, jīvitaṭhapanasamatthaṃ phalasamāpattiṃ samāpajjeyyanti ayamettha saṅkhepattho.

Kiṃ pana bhagavā ito pubbe phalasamāpattiṃ na samāpajjatīti. Samāpajjati. Sā pana khaṇikasamāpatti. Khaṇikasamāpatti ca antosamāpattiyaṃyeva vedanaṃ vikkhambheti, samāpattito vuṭṭhitamattassa kaṭṭhapātena vā kaṭhalapātena vā chinnasevālo viya udakaṃ puna sarīraṃ vedanā ajjhottharati. Yā pana rūpasattakañca arūpasattakañca niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā mahāvipassanāvasena samāpannasamāpatti, sā suṭṭhu vikkhambheti. Yathā nāma purisena pokkharaṇiṃ oggāhetvā hatthehi ca pādehi ca suṭṭhu apabyuḷho sevālo cirena udakaṃ ottharati, evameva tato vuṭṭhitassa cirena vedanā uppajjati. Iti bhagavā taṃdivasaṃ mahābodhipallaṅke abhinavavipassanaṃ paṭṭhapento viya rūpasattakaṃ arūpasattakaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā cuddasahākārehi sannetvā mahāvipassanāya vedanaṃ vikkhambhetvā "dasa māse mā uppajjitthā"ti samāpattiṃ samāpajji. Samāpattivikkhambhitā vedanā dasa māse na uppajjiyeva.

Gilānā vuṭṭhitoti gilāno hutvā puna vuṭṭhito. Madhurakajāto viyāti sañjātagarubhāvo sañjātathaddhabhāvo sūle uttāsitapuriso viya. Na pakkhāyantīti nappakāsanti, nānākārato na upaṭṭhahanti. Dhammāpi maṃ nappaṭibhantīti satipaṭṭhānadhammāpi mayhaṃ pākaṭā na hontīti dīpeti. Tantidhammā pana therassa suppaguṇā. Na udāharatīti pacchimaṃ ovādaṃ na deti. Taṃ sandhāya vadati.

[165] Anantaraṃ abāhiranti dhammavasena vā puggalavasena vā ubhayaṃ akatvā. "ettakaṃ dhammaṃ parassa na desessāmī"ti hi cintento dhammaṃ abbhantaraṃ karoti nāma. "ettakaṃ parassa desessāmī"ti cintento dhammaṃ bāhiraṃ karoti nāma. "imassa puggalassa desessāmī"ti cintento pana puggalaṃ abbhantaraṃ

Evaṃ akatvā desitoti attho. Ācariyamuṭṭhīti yathā bāhirakānaṃ ācariyamuṭṭhi nāma hoti. Daharakāle kassaci akathetvā pacchimakāle maraṇamañce nipannā piyamanāpassa antevāsikassa kathenti, evaṃ tathāgatassa "idaṃ mahallakakāle pacchimakāle kathessāmī"ti muṭṭhiṃ katvā pariharitvā ṭhapitaṃ kiñci natthīti dasseti.

Ahaṃ bhikkhusaṃghanti ahameva bhikkhusaṃghaṃ pariharissāmīti vā. Mamuddesikoti ahaṃ uddisitabbaṭṭhena uddeso assāti mamuddesiko. Maṃyeva uddisitvā mamaṃ paccāsiṃsamāno bhikkhusaṃgho hotu, mama accayena mā vā ahesuṃ, yaṃ vā taṃ vā hotūti iti vā pana yassa assāti attho. Na evaṃ hotīti bodhipallaṅkeyeva issāmacchariyānaṃ vihatattā evaṃ na hoti. Sakinti so kiṃ. Āsītikoti asītisaṃvacchariko. Idaṃ pacchimavayaṃ anuppattabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ. Veḷumissakenāti bāhabaddhacakkabaddhādinā paṭisaṅkharaṇena veḷumissakena. Maññeti jarasakaṭaṃ viya veḷumissakena maññe yāpeti. Arahattaphalabandhanena catuiriyāpathakappanaṃ tathāgatassa hotīti dasseti.

Idāni tamatthaṃ pakāsento yasmiṃ ānanda samayeti ādimāha. Tattha sabbanimittānanti rūpanimittādīnaṃ kalāpānaṃ. Ekaccānaṃ vedanānanti lokiyānaṃ vedanānaṃ. Tasmātihānandāti yasmā iminā phalasamāpattivihārena phāsu hoti, tasmā tumhepi phāsukatthāya evaṃ viharathāti dasseti. Attadīpāti mahāsamuddamajjhe dīpaṃ viya attānaṃ dīpaṃ patiṭṭhaṃ katvā viharatha. Attasaraṇāti attagatikāva hotha, mā aññagatikā. Dhammadīpadhammasaraṇapadesupi eseva nayo. Tamataggeti tamaagge. Majjhe takāro padasandhivasena vutto. Idaṃ vuttaṃ hoti "ime aggatamā

@4 ka. asītikoti 5 cha.Ma. veṭhamissakenāti, Ma. vekhamissakenāti, i. veghamissakenāti

@6 cha.Ma. jiṇṇasakaṭaṃ 7 cha.Ma. phalaveṭhanena 8 cha.Ma.,i. kalāpānanti na dissati.

@9 cha.Ma.,i. tadatthāya 10 cha.Ma.,i. mahāsamuddagatadīpaṃ Ime aggatamāti. Evaṃ sabbaṃ tamayogaṃ chinditvā ativiya agge uttamabhāve te ānanda mama bhikkhū bhavissanti. Tesaṃ atiagge bhavissanti, ye keci sikkhākāmā, sabbepi te catusatipaṭṭhānagocarā ca bhikkhū agge bhavissanti. Arahattanikūṭana desanaṃ saṅgaṇhāti.

Dutiyabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.