Āyasmā cundo therassa pattacīvarañca dhātuparissāvanañca gahetvā jetavanaṃ gantvā ānandattheraṃ gahetvā bhagavantaṃ upasaṅkami. Bhagavā dhātuparissāvanaṃ gahetvā pañcahi gāthāsatehi therassa guṇaṃ kathetvā dhātucetiyaṃ kārāpetvā rājagahagamanatthāya ānandattherassa saññaṃ adāsi. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi.

Bhagavāpi bhikkhusaṃghaparivuto rājagahaṃ agamāsi. Tattha gatakāle mahāmoggallānatthero parinibbāyi. Bhagavā tassāpi dhātuyo gahetvā cetiyaṃ kāretvā rājagahato nikkhamitvā anupubbena gaṅgābhimukho gantvā ukkavelaṃ agamāsi. Tattha gaṅgātīre bhikkhusaṃghaparivuto nisīditvā tattha sāriputtamoggallānānaṃ parinibbānapaṭisaṃyuttaṃ suttaṃ desetvā ukkavelato nikkhamitvā vesāliṃ agamāsi. Evaṃ gate athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisīti ayamettha anupubbikathā. Nisīdananti idha cammakkhaṇḍaṃ adhippetaṃ.

[167] Udenaṃ cetiyanti udenayakkhassa cetiyaṭṭhāne katavihāro vuccati. Gotamakādīsupi eseva nayo. Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ

@4 cha.Ma.,i. ukkacelaṃ 5 saṃ.mahā. 19/379/140 cundastata 6 i. gato

@7 ka. cha.Ma.,i. udenacetiyanti Katā. Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā. Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā. Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā. Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā. Susamāraddhāti suṭṭha samāraddhā. Iti aniyamena kathetvā puna niyametvā dassento tathāgatassa khotiādimāha. Ettha ca kappanti āyukappaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ kāle yaṃ manussānaṃ āyuppamāṇaṃ hoti, taṃ paripuṇṇaṃ karonto tiṭṭheyya. Kappāvasesaṃ vāti "appaṃ vā bhiyyo"ti vuttavassasatato atirekaṃ vā. Mahāsivatthero panāha "buddhānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ nāma natthi. Yatheva hi veḷuvagāmake uppannaṃ maraṇantikaṃ vedanaṃ dasa māse vikkhambheti, evaṃ punappnaṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjitvā dasa māse vikkhambhento imaṃ bhaddakappameva tiṭṭheyyāti. Kasmā pana na ṭhitoti. Upādinnakasarīraṃ nāma khaṇḍiccādīhi abhibhuyyati, buddhā ca khaṇḍiccādibhāvaṃ appatvā pañcame āyukoṭṭhāse bahujanassa piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti. Buddhānubuddhesu ca mahāsāvakesu parinibbutesu ekakeneva khāṇukena viya ṭhātabbaṃ hoti, daharasāmaṇeraparivārena pana gato `aho buddhānaṃ parisā'ti hīḷetabbataṃ āpajjeyya. Tasmā na ṭhito"ti. Evaṃ vuttepi so pana ruccati, "āyukappo"ti idameva aṭṭhakathāyaṃ niyamitaṃ.

Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittoti ettha tanti nipātamattaṃ, yathā mārena pariyuṭṭhitacitto ajjhotthaṭacitto aññopi koci puthujjano paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya, evameva nāsakkhi paṭivijjhitunti attho. Kiṃkāraṇā? māro hi yassa sabbena sabbaṃ cattāro vipallāsā appahīnā, tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti. Therassa cattāro vipallāsā appahīnā, tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāti. So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti. Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti, saddārammaṇaṃ vā sāveti, tato sattā taṃ disvā vā taṃ sutvā vā satiṃ visajjetvā vivaṭamukhā honti. Tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati.

@ māse 3 cha.Ma. iti saddo na dissati 4-4 cha.Ma. daharasāmaṇeraparivāritena vā tato

@ `aho...parisā'ti 5 cha.Ma. na 6 cha.Ma., i. dvādasa Tatopi visaññīva hutvā tiṭṭhanti, therassa panesa mukhena hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati. Bheravārammaṇaṃ pana dasseti. Taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ na paṭivijjhi. Bhagavā jānantoyeva kimatthaṃ yāvatatiyaṃ āmantesīti parato "tiṭṭhatu bhante bhagavā"ti yācite "tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhan"ti dosāropanena sokatankaraṇatthaṃ.

Mārayācanakathāvaṇṇanā

[168] Māro pāpimāti ettha māroti satte anatthe niyojento māretīti māro. Pāpimāti tasseva vevacanaṃ. So hi pāpadhammasamannāgatattā "pāpimā"ti vuccati. Kaṇho, antako namuci, pamattabandhūtipi tasseva nāmāni. Bhāsitā kho panesāti ayañhi bhagavato sambodhipattiyā aṭṭhame sattāhe bodhimaṇḍeyeva āgantvā "bhagavā yadatthaṃ tumhehi pāramiyo pūritā, so te attho anuppatto, paṭividdhaṃ sabbaññutañāṇaṃ, kiṃ te lokavicāraṇenā"ti vatvā, yathā ajja, evameva "parinibbātudāni bhante bhagavā"ti yāci. Bhagavā cassa "na tāvāhan"ti ādīni vatvā paṭikkhipi. Taṃ sandhāya "bhāsitā kho panesā bhante"ti ādimāha.

Tattha viyattāti maggavasena viyattā. Tatheva vinītā tathā visāradā. Bahussutāti tepiṭakavasena bahu sutametesanti bahussutā. Tameva dhammaṃ dhārentīti dhammadhaRā. Athavā pariyattibahussutā ceva paṭivedhabahussutā ca. Pariyatti- paṭivedhadhammānaṃyeva dhāraṇato dhammadharāti evamettha attho daṭṭhabbo. Dhammānudhamma- paṭipannāti ariyadhammassa anudhammabhūtaṃ vipassanādhammaṃ paṭipannā. Sāmīcipaṭipannāti anucchavikaṃ paṭipadaṃ paṭipannā. Anudhammacārinoti anudhammacaraṇasīlā. Sakaṃ ācariyakanti attano ācariyavādaṃ. Ācikkhissantīti ādīni sabbāni aññamaññassa vevacanāni. Saha dhammenāti sahetukena sakāraṇena vacanena. Sappāṭihāriyanti yāva niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessanti.