Parito gāmesu manussāti samantā gāmesu manussā. Pakatisāyamāsakāleyeva kira gāmamajjhe dārakesu kīḷantesu tattha sakko agamāsi, tasmā manussā passitvā evamāhaṃsu. Nanu ca majjhimayāme devatā bhagavantaṃ upasaṅkamanti, ayaṃ kasmā paṭhamayāmassāpi purimabhāgeyeva āgatoti. Maraṇabhayeneva santajjitattā. Kiṃsu nāmāti kiṃsu nāma bho etaṃ, ko nu kho ajja mahesakkho devo vā brahmā vā bhagavantaṃ pañhaṃ pucchituṃ dhammaṃ sotuṃ upasaṅkamanto, kathaṃsu nāma bho bhagavā pañhaṃ visajjessati dhammaṃ desessati, lābhā amhākaṃ, yesaṃ no evaṃ devatānaṃ kaṅkhāvinodako satthā avidūre vihāre vasati, ye labhāma thālakabhikkhaṃpi kaṭacchubhikkhaṃpi dātunti saṃviggā lomahaṭṭhajātā uddhaggalomā hutvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā namassamānā aṭṭhaṃsu.

[347] Durupasaṅkamāti duppayirupāsiyā. Ahaṃ sarāgo sadoso samoho. Satthā vītarāgo vītadoso vītamoho, tasmā duppayirupāsiyā tathāgatā mādisena. Jhāyīti lakkhaṇūpanijjhānena ca ārammaṇūpanijjhānena ca jhāyī. Tasmiṃyeva jhāne ratāti jhānaratā. Tadanantaraṃ paṭisallīnāti tadanantaraṃ paṭisallīnā sampati paṭisallīnā vā. Tasmā na kevalaṃ jhāyī jhānaratāti durupasaṅkamā, idānimeva paṭisallīnātipi durupasaṅkamā. Pasādeyyāsīti ārādheyyāsi, okāsaṃ me kāretvāva dadeyyāsīti vadati. Veḷuvapaṇḍuvīṇaṃ ādāyāti nanu pubbe ca ādinnāti. Āma ādinnā, maggagamanavasena pana aṃsakūṭe laggitā, idāni naṃ vāmahatthe ṭhapetvā vādanasajjaṃ katvā ādiyi. Tena vuttaṃ "ādāyā"ti.

Pañcasikhagītagāthāvaṇṇanā

[348] Assāvesīti sāvesi. Buddhūpasañhitāti budadhaṃ ārabbha buddhaṃ nissayaṃ katvā pavattāti attho. Sesapadesupi eseva nayo.

Vande te pitaraṃ bhadde timbaruṃ suriyavacchaseti ettha suriyavacchasāti suriyasamānasarīRā. Tassā kira devadhītāya pādante rasmi uṭṭhahitvā kesantaṃ ārohati, tasmā bālasuriyamaṇḍalasadisā khāyati, iti naṃ "suriyavacchasā"ti sañjānanti. Taṃ sandhāyāha "bhadde suriyavacchase "tava pitaraṃ timbaruṃ gandhabbadevarājānaṃ vandāmī"ti. Yena jātāsi kalyāṇīti yena kāraṇabhūtena yaṃ timbarudevarājānaṃ nissāya tvaṃ jātā kalyāṇī sabbaṅgasobhanī. Ānandajananī mamāti mayhaṃ pītisomanassavaḍḍhanī.

Vātova sedataṃ kantoti yathā sañjātasedānaṃ sedaharaṇatthaṃ vāto iṭṭho hoti kanto manāpo, evanti attho. Pānīyaṃva pipāsatoti pātumicchantassa pipāsato pipāsābhibhūtassa. Aṅgiraṃsīti aṅgirasmiyo assāti aṅgiraṃsī, tameva ārabbha ālapanto vadati. Dhammo arahataṃ ivāti arahantānaṃ navalokuttaradhammo viya.

Jighacchatoti bhuñjitukāmassa khuddābhibhūtassa. Jalantamiva vārināti yathā koci jalantaṃ jātavedaṃ udakakumbhena nibbāpeyya, evaṃ tava kāraṇā uppannaṃ mama rāgapariḷāhaṃ nibbāpehīti vadati.

Yuttaṃ kiñjakkhareṇunāti padumakesarareṇunā yuttaṃ. Nāgo ghammābhitattovāti ghammābhitattahatthī viya. Ogāhe te thanūdaranti yathā so nāgo pokkharaṇiṃ ogāhitvā pivitvā aggasoṇḍamattaṃ paññāyamānaṃ katvā nimuggo sukhasātaṃ vindati, evaṃ kadā nu kho te thanūdaraṃ thanavemajjhaṃ ca udarañca otaritvā ahaṃ sukhasātaṃ paṭilabhissāmīti vadati.

@3 i. pipāsinoti 4 i. aṅgirāsī, Ma. aṅgirasmī 5 cha.Ma. dhammo arahatāmivā

Accaṅkusova nāgo ca jitaṃ me tuttatomaraṃ

kāraṇaṃ nappajānāmi sammatto lakkhaṇūruyāti

ettha tuttaṃ vuccati kaṇṇamūle vijjhanaayakaṇṭako. Tomaranti pādādīsu vijjhanadaṇḍatomaraṃ. Aṅkusoti matthake vijjhanakakuṭilakaṇṭako. Yo ca nāgo pabhinnamatto accaṅkuso hoti aṅkusaṃ atīto, aṅkusena vijjhiyamānopi vasaṃ na gacchati, so ca "jitaṃ mayā tuttatomaraṃ, yohaṃ aṅkusassāpi vasaṃ na gacchāmī"ti madadappena kiñci kāraṇaṃ na bujjhati. Yathā so accaṅkuso nāgo "jitaṃ me tuttatomaran"ti kiñci kāraṇaṃ nappajānāti, evaṃ ahaṃpi lakkhaṇasampannaūrutāya lakkhaṇūruyā sammatto matto pamatto ummatto viya kiñci kāraṇaṃ nappajānāmīti vadati. Athavā accaṅkusova nāgo ahaṃpi samamatto lakkhaṇūruyā kiñci tato virāgakāraṇaṃ nappajānāmi. Kasmā? yasmā tena nāgena viya jitaṃ me tuttatomaraṃ, na kassaci vadato vacanaṃ ādiyāmi.

Tayi gadhitacittosmīti bhadde lakkhaṇūruyā tayi paṭibaddhacittosmi. Gadhitacittoti vā gedhaṃ ajjhupekkhacitto. Cittaṃ vipariṇāmitanti pakatiṃ jahitvā ṭhitaṃ. Paṭiggantuṃ na sakkomīti nivattituṃ na sakkomi. Vaṅkaghasotva ambujoti balisaṃ gilitvā ṭhitamaccho viya. "ghaso"tipi pāṭho, ayamevattho.

Vāmūrūti vāmākārena saṇṭhitaūru, kaddalikkhandhasadisaūrūti vā attho. Sajāti āliṅga. Mandalocaneti itthiyo na tikhiṇaṃ nijjhāyanti mandaṃ ālocenti olokenti, tasmā "mandalocanā"ti vuccati. Palissajāti sabbato bhāgena āliṅga. Etaṃ me abhipatthitanti etaṃ mayā abhiṇhaṃ patthitaṃ.

Appako vata me santoti pakatiyāva mando samāno. Vellitakesiyāti kesā muñcitvā piṭṭhiyaṃ visaṭṭhakāle sappo viya vellantā gacchantā assāti vellitakesī, tassā vellitakesiyā. Anekabhāvo samuppādīti anekavidho jāto. Anekabhāgotipi pāṭho. Arahanteva dakkhiṇāti arahantamhi dinnadānaṃ viya nānappakārato pabhinno.