ภาษาไทย ฉบับหลวง
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
ภาษาไทย ฉบับหลวง
[๒๕๖] ท้าวสักกะจอมเทพทรงชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาค ในปัญหา พยากรณ์ข้อแรกดังนี้แล้ว จึงได้ทูลถามปัญหากะพระผู้มีพระภาคยิ่งขึ้นไป ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ก็ความริษยาและความตระหนี่ มีอะไรเป็นเหตุ มี อะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไร เป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี ความริษยา และความตระหนี่จึงมี เมื่ออะไรไม่มี ความริษยาและ ความตระหนี่จึงไม่มี ฯ ภ. ดูกรจอมเทพ ความริษยาและความตระหนี่มีอารมณ์เป็นที่รักและ อารมณ์อันไม่เป็น ที่รักเป็นเหตุ เป็นสมุทัย เป็นกำเนิด อันเป็นแดนเกิด เมื่อ อารมณ์อันเป็นที่รักและอารมณ์อัน ไม่เป็นที่รักมีอยู่ ความริษยาและความตระหนี่ จึงมี เมื่ออารมณ์อันเป็นที่รักและอารมณ์อันไม่เป็น ที่รักไม่มี ความริษยาและความ ตระหนี่จึงไม่มี ฯ ส. ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อารมณ์อันเป็นที่รักและอารมณ์อันไม่เป็น ที่รัก มีอะไร เป็นเหตุ มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี อารมณ์อันเป็น ที่รักและอารมณ์อันไม่เป็นที่รักจึงมี เมื่ออะไรไม่มี อารมณ์อันเป็นที่รักและอารมณ์อันไม่เป็นที่รัก จึงไม่มี ฯ ดูกรจอมเทพ อารมณ์อันเป็นที่รักและอารมณ์อันไม่เป็นที่รัก มีความพอ ใจเป็นเหตุ เป็นสมุทัย เป็นกำเนิด เป็นแดนเกิด เมื่อความพอใจมี อารมณ์ อันเป็นที่รักและอารมณ์อันไม่ เป็นที่รักจึงมี เมื่อความพอใจไม่มี อารมณ์อันเป็น ที่รักและอารมณ์อันไม่เป็นที่รักจึงไม่มี ฯ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ความพอใจมีอะไรเป็นเหตุ มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็น กำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี ความพอใจจึงมี เมื่ออะไร ไม่มี ความพอใจจึงไม่มี ฯ ดูกรจอมเทพ ความพอใจมีความตรึกเป็นเหตุ เป็นสมุทัย เป็นกำเนิด เป็นแดนเกิด เมื่อความตรึกมี ความพอใจจึงมี เมื่อความตรึกไม่มี ความพอใจ จึงไม่มี ฯ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ความตรึกมีอะไรเป็นเหตุ มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็น กำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี ความตรึกจึงมี เมื่ออะไรไม่มี ความตรึกจึงไม่มี ฯ ดูกรจอมเทพ ความตรึกมีส่วนแห่งสัญญาอันประกอบด้วยปปัญจธรรม เป็นเหตุ เป็น สมุทัย เป็นกำเนิด เป็นแดนเกิด เมื่อส่วนแห่งสัญญาอันประกอบ ด้วยปปัญจธรรมมี ความตรึก จึงมี เมื่อส่วนแห่งสัญญาอันประกอบด้วยปปัญจธรรม ไม่มี ความตรึกจึงไม่มี ฯ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Taṃ añño pucchi "bho magha tvaṃ pātova nikkhamitvā sāyaṃ araññato esi, kiṃ kammaṃ karosī"ti. Puññakammaṃ karomi, saggagāmimaggaṃ sodhemīti. Kimidaṃ bho puññaṃ nāmāti. Kiṃ tvaṃ na jānāsīti. Āma na jānāmīti. Nagaraṃ gatakāle diṭṭhapubbā te rājarājamahāmattādayoti. Āma diṭṭhapubbāti. Puññakammaṃ katvā tehi taṃ ṭhānaṃ laddhaṃ, ahaṃpi evaṃvidhasampattidāyakaṃ kammaṃ karomi. "cando nāma devaputto suriyo nāma devaputto"ti sutapubbaṃ tayāti. Āma sutapubbanti. Etassa saggassa gamanamaggaṃ ahaṃ sodhemīti, idaṃ pana puññakammaṃ kiṃ taveva vaṭṭati, aññassāpi vaṭṭatīti. Na kassa cetaṃ vāritanti. Yadi evaṃ sve araññaṃ gamanakāle mayhaṃpi saddaṃ dehīti. Punadivase taṃ gahetvā gato, evaṃ tasmiṃ gāme tettiṃsa manussā taruṇavayā sabbe tasseva anuvattakā ahesuṃ. Te ekacchandā hutvā puññakammāni karontā vicaranti. Yaṃ disaṃ gacchanti maggaṃ samaṃ karontā ekadivaseyeva karonti, pokkharaṇiṃ khaṇantā sālaṃ karontā setuṃ bandhantā ekadivaseyeva niṭṭhāpenti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Atha nesaṃ gāmabhojako cintesi "ahaṃ pubbe etesu suraṃ pivantesu pāṇaghātādīni karontesu ca katikahāpanādivasena ceva daṇḍabalivasena ca dhanaṃ labhāmi, idāni etesaṃ puññakaraṇato paṭṭhāya ettako āyo natthi, handa ne rājakule paribhindāmī"ti rājānaṃ upasaṅkamitvā core mahārāja passāmīti. Kuhiṃ tātāti. Mayhaṃ gāmeti. Kiṃ corā nāma tātāti. Rājāparājikā devāti. Kiṃjātikāti. Gahapatijātikā devāti. Gahapatikā kiṃ karissantīti, tayā jānamānena kasmā mayhaṃ na kathitanti. Bhayena mahārāja na kathemi, idāni mā mayhaṃ dosaṃ
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@ vaṭṭatīti 4 cha.Ma.,i. ekadivaseneva 5 cha.Ma.,i. kahāpanādivasena
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
@6 cha.Ma., i. karissanti. Kareyyāthāti. Atha rājā "ayaṃ mayhaṃ mahāravaṃ ravatī"ti saddahitvā "tenahi gaccha tvameva ne ānehī"ti balaṃ datvā pesesi. So gantvā divasaṃ araññe kammaṃ katvā sāyamāsaṃ bhuñjitvā gāmamajjhe nisīditvā "sve kiṃ kammaṃ karissāma, kiṃ maggaṃ samaṃ karoma, pokkharaṇiṃ khaṇāma, setuṃ bandhāmā"ti mantayamāneyeva te parivāretvā "mā phandittha, rañño āṇā"ti bandhitvā pāyāsi.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Atha kho nesaṃ itthiyo "sāmikā kira vo `rājāparājikā corā'ti bandhitvā nīyantī"ti sutvā "aticirena kūṭā ete `puññakammaṃ karomā'ti divase divase araññameva gacchanti, sabbakammantā parihīnā, gehe na kiñci vaḍḍhati, suṭṭhu bandhā suṭṭhu gahitā"ti vadiṃsu. Gāmabhojakopi te netvā rañño dassesi. Rājā anupaparikkhitvāyeva "hatthinā maddāpethā"ti āha. Tesu nīyamānesu magho itare āha "bho sakkhissatha mama vacanaṃ kātun"ti. Tava vacanaṃ karontāyevamhā imaṃ bhayaṃ pattā evaṃ santepi tava vacanaṃ karoma, bhaṇa bho kiṃ karomāti. Etha bho vaṭṭe carantānaṃ nāma nibandhaṃ etaṃ, kiṃ pana tumhe corāti. Na coramhāti. Imassa lokassa saccakiriyā nāma avassayo, tasmā sabbepi "yadi amhe corā hatthī maddatu, atha na corā mā maddatū"ti saccakiriyaṃ karothāti. Te tathā akaṃsu. Hatthī upagantuṃpi na sakkoti, viravanto palāyati, hatthiṃ tuttatomaraṅkusehi koṭṭentāpi upanetuṃ na sakkonti. "hatthiṃ upanetuṃ na sakkomā"ti rañño ārocesuṃ. Tenahi tesaṃ upari kaṭena paṭicchādetvā maddāpethāti. Upari kaṭe dinne dviguṇaravaṃ viravanto palāyati.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Rājā sutvā pesuññakārakaṃ pakkosāpetvā āha "tāta hatthī maddituṃ na icchatī"ti. Āma deva jeṭṭhakamāṇavo mantaṃ jānāti, mantassevesa ānubhāvoti. Rājā taṃ pakkosāpetvā "manto kira te atthī"ti pucchi. Natthi deva mayhaṃ manto, saccakiriyaṃ pana mayaṃ karimhā "yadi amhe rañño corā maddatu, atha na corā mā maddatū"ti. Saccakiriyāya no esa ānubhāvoti. Kiṃ pana tāta
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Amhe visamaṃ maggaṃ samaṃ karoma, catumahāpathe sālaṃ karoma, pokkharaṇiṃ khaṇāma, setuṃ bandhāma, evarūpāni puññakammāni karontā vicarāma devāti.
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
Ayaṃ tumhe kimatthaṃ pisuṇesīti. Amhākaṃ pamattakāle idañcidañca labhati appamattakāle taṃ natthi, etena kāraṇenāti. Tāta ayaṃ hatthī nāma tiracchāno, sopi tumhākaṃ guṇaṃ jānāti. Ahaṃ manusso hutvāpi na jānāmi, tumhākaṃ vasanagāmaṃ tumhākaṃyeva puna aharaṇīyaṃ brahmadeyyaṃ katvā demi, ayaṃpi hatthī tumhākaṃyeva hoti, pesuññakārakopi tumhākaṃyeva dāso hotu, ito paṭṭhāya mayhaṃpi puññaṃ karothāti dhanaṃ datvā visajjesi. Te dhanaṃ gahetvā vārena vārena hatthiṃ āruyha gacchantā mantayanti "bho puññakammaṃ nāma anāgatabhavatthāya karaṇīyaṃ, taṃ amhākaṃ pana antoudake pupphitaṃ nīluppalaṃ viya imasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ deti. Idāni atirekaṃ puññaṃ karissāmā"ti. Kiṃ karomāti. Catumahāpathe thāvaraṃ katvā mahājanassa vissamanasālaṃ karomāti. Itthīhi pana saddhiṃ apattikaṃ katvā karissāma, amhesu hi "corā"ti gahetvā nīyamānesu itthīsu ekāpi cintāmattakaṃpi akatvā "subandhā sugahitā"ti uṭṭhahi, tasmā tāsaṃ pattiṃ na dassāmāti. Te attano gehāni gantvā hatthino tettiṃsapiṇḍabhattaṃ denti, tettiṃsatiṇamuṭṭhiyo ārahanti, taṃ sabbaṃ hatthissa kucchipūraṃ jātaṃ. Te araññaṃ pavisitvā rukkhe chindanti, chinnaṃ chinnaṃ hatthī ākaḍḍhitvā sakaṭapathe ṭhapesi, te rukkhe tacchetvā sālāya kammaṃ ārabhiṃsu.