[367] Ejāti calanaṭṭhena taṇhā vuccati. Sā pīḷanaṭṭhena rogo, anto padussanaṭṭhena gaṇḍo, anuvijjhanaṭṭhena sallaṃ. Tasmā ayaṃ purisoti yasmā ejā attanā katakammānurūpena purisaṃ tattha tattha abhinibbattanatthāya kaḍḍhati, tasmā ayaṃ puriso tesaṃ tesaṃ bhavānaṃ vasena uccāvacaṃ āpajjati. Brahmaloke ucco hoti, devaloke avaco. Devaloke ucco, manussaloke avaco. Manussaloke ucco, apāye avaco. Yesāhaṃ bhanteti yesaṃ ahaṃ bhante. Sandhivasena panettha "yesāhan"ti hoti. Yathāsutaṃ yathāpariyattanti yathā mayā suto ceva uggahito ca, evaṃ. Dhammaṃ desemīti sattavattapadadhammaṃ desemi. Na cāhaṃ tesanti ahaṃ pana tesaṃ sāvako na sampajjāmi. Ahaṃ kho pana bhanteti ādinā attano sotāpannabhāvaṃ jānāpeti.

Somanassapaṭilābhakathāvaṇṇanā

[368] Vedapaṭilābhanti tuṭṭhipaṭilābhaṃ. Devāsurasaṅgāmoti devānaṃ ca asurānaṃ ca saṅgāmo. Samupabyūḷhoti samosaṇṇo nalāṭena nalāṭaṃ paharaṇākārappatto viya. Etesaṃ kira kadāci mahāsamuddapiṭṭhe saṅgāmo hoti, tattha

Kadāci devā jinanti, kadāci asuRā. Tattha yasmiṃ saṅgāme devā puna apaccāgamanāya asure jiniṃsu. Taṃ sandhāya tasmiṃ kho pana bhanteti ādimāha. Ubhayametthāti ubhayaṃ etaṃ, duvidhaṃpi ojaṃ ettha devaloke devāyeva paribhuñjissantīti evamassa āvajjentassa balavapītisomanassaṃ uppajji. Sadaṇḍāvacaroti sadaṇḍo avacarako, daṇḍaggahaṇena satthaggahaṇena saddhiṃ ahosi, na nikkhittadaṇḍasatthoti dasseti. Ekantanibbidāyāti ekanteneva vaṭṭe nibbindanatthāya. Sabbaṃ mahāgovinde vuttameva.

[369] Pavedesīti kathesi dīpesi. Idhevāti imasmiṃyeva okāse. Devabhūtassa me satoti devassa me sato. Punevāyu ca me laddhoti puna aññena kammavipākena me jīvitaṃ laddhanti, iminā attano cutibhāvañceva upapannabhāvaṃ ca āvikaroti.

Diviyā kāyāti dibbā attabhāvā. Āyuṃ hitvā amānusanti dibbaṃ āyuṃ jahitvā. Amuḷho gabbhamessāmīti niyatagatikattā amuḷho hutvā. Yattha me ramatī manoti yattha me mano ramissati tattheva khattiyakulādīsu gabbhaṃ upagacchissāmīti sattakkhattuṃ deve ca mānuse cāti imamatthaṃ dīpeti.

Ñāyena viharissāmīti manussesu upapannopi mātaraṃ jīvitā voropanādīnaṃ abhabbattā ñāyena kāraṇena samena viharissāmīti attho.

Sambodhi ce bhavissatīti idaṃ sakadāgāmimaggaṃ sandhāya vadati, sace sakadāgāmī bhavissāmīti dīpeti. Aññātā viharissāmīti aññātā ājānitukāmo hutvā viharissāmi. Sveva anto bhavissatīti soeva me manussaloke anto bhavissatīti.

Puna devo bhavissāmi, devalokasmimuttamoti puna devalokasmiṃ uttamo sakko devānamindo bhavissāmīti vadati.

@3 cha.Ma. mahāgovindasutte 4 cha.Ma., i. punarāyu

Antime vattamānamhīti antime bhave vattamāne. So nivāso bhavissatīti ye te āyunā ca paññāya ca akaniṭṭhā jeṭṭhakā sabbadevehi paṇītatarā devā, avasāne me so nivāso bhavissati. Ayaṃ kira tato sakkattabhāvato cuto tasmiṃ attabhāve anāgāmimaggassa paṭiladdhattā uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī hutvā avihādīsu nibbattanto avasāne pana akaniṭṭhagāmī bhavissati. Taṃ sandhāya evamāha.

Esa kira avihesu kappasahassaṃ vasissati, atappesupi dve kappasahassāni, sudassesu cattāri kappasahassāni, sudassīsu aṭṭha, akaniṭṭhesu soḷasāti ekattiṃsa kappasahassāni brahmaāyuṃ anubhavissati. Sakko devarājā anāthapiṇḍiko gahapati visākhā mahāupāsikāti tayopi hi ime ekappamāṇāyukāeva, vaṭṭābhiratasattā nāma. Etehi sadisā sukhabhāgino nāma natthi.

[370] Apariyositasaṅkappoti aniṭṭhitamanoratho. Yassu maññāmi samaṇeti ye samaṇe pavivittavihārinoti maññāmi. Ārādhanāti sampādanā. Virādhanāti asampādanā. Na sambhontīti sampādetvā kathetuṃ na sakkonti. Ādiccabandhunanti ādiccopi gotamagotto, bhagavāpi gotamagottoeva, tasmā evamāha. Yaṃ karomaseti yaṃ pubbe brahmuno namakāraṃ karoma. Samaṃ devehīti saddhiṃ devehi, ito paṭṭhāya idāni amhākaṃ brahmuno namakārakaraṇaṃ natthīti dasseti. Sāmaṃ karomāti namakāraṃ karoma.

[371] Parāmasitvāti tuṭṭhacitto sahāyaṃ hatthena hatthamhi parāmasanto viya paṭhaviṃ paharitvā, sakkhibhāvatthāya vā paharitvā "yathā tvaṃ niccalā, evamahaṃ bhavāmī"ti. Ajjhiṭṭhapañhāti ajjhesitapañhā puṭṭhapañhāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

Sakkapañhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

@karomasi. 4 cha.Ma. paharanto 5 cha.Ma.,i. niccalo, 6 cha.Ma.,i. evamahaṃ bhagavatīti.

@7 cha.Ma.,i. patthitapañhā.