@4 cha.Ma.,i. piyavacanapābhatena 5 cha.Ma.,i. cintanaṃ 6 cha.Ma. pavattisamakālameva,

@Ma. pavattasamakālameva Taṃ anubandhamānova rājā cakkavattī yānavaraṃ āruyha vehāsaṃ abbhuggacchati. Athassa chattacāmarādihattho parijano ceva antojano ca tato nānappakārakañcuka- kavacādisannāhavibhūsitena vividhābharaṇappabhāsamujjalena samussitadhajapaṭākapaṭimaṇḍitena attano attano balakāyena saddhiṃ uparājasenāpatipabhūtayopi vehāsaṃ abbhuggantvā rājānameva parivārenti.

Rājayuttā pana janasaṅgahaṇatthaṃ nagaravīthīsu bheriyo cārāpenti "tātā amhākaṃ rañño cakkaratanaṃ nibbattaṃ, attano attano vibhavānurūpena maṇḍitapasādhitā sannipatathā"ti. Mahājanopi ca patiyā cakkaratanasaddeneva sabbakiccāni pahāya gandhapupphādīni ādāya sannipatitova, sopi sabbo vehāsaṃ abbhuggantvā rājānameva parivāreti. Yassa yassa hi raññā saddhiṃ gantukāmatā cittaṃ uppajjati, so so ākāsagatova hoti. Evaṃ dvādasayojanāyāmavitthārā parisā hoti. Tattha ekapurisopi chinnabhinnasarīro vā kiliṭṭhavattho vā natthi. Suciparivāro hi rājā cakkavatti. Cakkavattiparisā nāma vijjādharapurisā viya ākāse gacchamānā indanīlamaṇitale vippakiṇṇamaṇiratanasadisā hoti. Mahāsudassanassāpi tatheva ahosi. Tena vuttaṃ "anvadeva rājā mahāsudassano saddhiṃ caturaṅginiyā senāyāti.

Taṃ pana cakkaratanaṃ rukkhaggānaṃ upari nātiuccena nātinīcena gagaṇappadesena pavattati. Yathā rukkhānaṃ pupphaphalapallavehi atthikā, tāni sukhena gahetuṃ sakkonti. Yathā ca bhūmiyaṃ ṭhitā "esa rājā, esa uparājā, esa senāpatī"ti sallakkhetuṃ sakkonti. Ṭhānādīsu ca iriyāpathesu yo yena icchati, so teneva gacchati. Cittakammādisippapasutā cettha attano attano kiccaṃ karontāyeva gacchanti. Yatheva hi bhūmiyaṃ, tathā tesaṃ sabbakiccāni ākāseyeva ijjhanti. Evaṃ cakkavattiparisaṃ gahetvā taṃ cakkaratanaṃ vāmapassena sineruṃ pahāya mahāsamuddassa uparibhāge aṭṭhayojanasahassappamāṇaṃ pubbavidehaṃ gacchati.

@4 cha.Ma., i. vippakiṇṇaratanasadisā 5 cha.Ma., i. uparūpari

@6-6 cha.Ma., i. uparibhāgena sattasahassayojanappamāṇaṃ

Tattha yo vinibbedhena dvādasayojanāya, parikkhepato chattiṃsayojanāya parisāya sannivesakkhamo sulabhāhārūpakaraṇo chāyūdakasampanno sucisamatalo ramaṇīyo bhūmibhāgo, tassa uparibhāge taṃ cakkaratanaṃ akkhāhataṃ viya tiṭṭhati. Atha tena saññāṇena so mahājano otaritvā yathāruciṃ nhānabhojanādīni sabbakiccāni karonto vāsaṃ kappeti. Mahāsudassanassāpi sabbaṃ tatheva ahosi. Tena vuttaṃ "yasmiṃ kho panānanda padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāsi, tattha so rājā mahāsudassano vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāyā"ti.

Evaṃ vāsaṃ upagate cakkavattimhi ye tattha rājāno, te "pana cakkaṃ āgatan"ti sutvāpi na balakāyaṃ sannipātetvā yuddhasajjā honti. Cakkaratanassa hi uppattisamanantarameva natthi koci satto nāma, yo paccatthikasaññāya taṃ rājānaṃ ārabbha āvudhaṃ ukkhipituṃ visaheyya. Ayamānubhāvo cakkaratanassa.

Cakkānubhāvena hi tassa rañño,

arī asesā damathaṃ upenti.

Arindamo nāma narādhipassa,

teneva taṃ vuccati tassa cakkanti.

Tasmā sabbepi te rājāno attano attano rajjasirivibhavānurūpaṃ pābhaṭaṃ gahetvā taṃ rājānaṃ upagamma onatasirā attano molimaṇippabhābhisekena tassa pādapūjaṃ katvā "ehi kho mahārājā"ti ādīhi vacanehi tassa kiṃkārapaṭissāvitaṃ āpajjanti. Mahāsudassanassāpi tathevākaṃsu. Tena vuttaṃ "ye kho panānanda puratthimāya disāya .pe. Anusāsa mahārājā"ti.

Tattha svāgatanti suāgataṃ. Ekasmiṃ hi āgate socanti, gate nandanti. Ekasmiṃ āgate nandanti, gate socanti, tādiso tvaṃ āgamananandano gamanasocano. Tasmā tava āgamanaṃ suāgamananti vuttaṃ hoti. Evaṃ vutte pana rājā cakkavattī nāpi "ettakaṃ nāma me anuvassaṃ baliṃ upakappethā"ti vadati,

@4 cha.Ma., i. so 5 cha.Ma., i. arindamaṃ 6 cha.Ma., i. karontā Nāpi aññassa bhogaṃ acchinditvā aññassa deti. Attano pana dhammarājabhāvassa anurūpāya paññāya pāṇātipātādīni upaparikkhitvā pemanīyena mañjunā vacanena "passatha tātā, pāṇātipāto nāmesa āsevito bhāvito bahulīkato nirayasaṃvattaniko hotī"ti ādinā nayena dhammaṃ desetvā "pāṇo na hantabbo"ti ādikaṃ ovādaṃ deti. Mahāsudassanopi tatheva akāsi, tena vuttaṃ "rājā mahāsudassano evamāha `pāṇo na hantabbo .pe. Yathābhuttañca bhuñjathā"ti.

Kiṃ pana sabbepi rañño imaṃ ovādaṃ gaṇhantīti. Buddhassāpi tāva sabbe na gaṇhanti, rañño kiṃ gaṇhissantīti. Tasmā ye paṇḍitā viyattā medhāvino, te gaṇhanti. Sabbe pana anuyantāva bhavanti. Tasmā ye kho panānandāti ādimāha.

Atha taṃ cakkaratanaṃ evaṃ pubbavidehavāsīnaṃ ovāde dinne katapātarāsena cakkavattibalena vehāsaṃ abbhuggantvā puratthimasamuddaṃ ajjhogāhati. Yathā yathā ca taṃ ajjhogāhati, tathā tathā agadagandhaṃ ghāyitvā saṃkhittaphaṇo nāgarājā viya, saṃkhittaūmivipphāraṃ hutvā oggacchamānaṃ mahāsamuddasalilaṃ yojanamattaṃ oggantvā antosamudde veḷuriyabhitti viya tiṭṭhati. Taṃkhaṇaṃyeva ca tassa rañño puññasiriṃ daṭṭhukāmāni viya mahāsamuddatale vippakiṇṇāni nānāratanāni tato tato āgantvā taṃ padesaṃ pūrayanti. Atha sā rājaparisā taṃ nānāratanaparipūraṃ mahāsamuddatalaṃ disvā yathāruciṃ ucchaṅgādīhi ādiyati, yathāruciṃ ādinnaratanāya pana parisāya taṃ cakkaratanaṃ paṭinivattati. Paṭinivattamāne ca tasmiṃ parisā aggato hoti, majjhe rājā, ante cakkaratanaṃ. Jalanidhijalaṃ palobhiyamānamiva cakkaratanasiriyā, asahamānamiva ca tena viyogena nemimaṇḍalassa dīghantaṃ abhihanantaṃ abhihanantaṃ nirantarameva upagacchati. Evaṃ rājā cakkavattī puratthimamahāsamuddapariyantaṃ pubba- videhaṃ abhivijinitvā dakkhiṇasamuddapariyantaṃ jambūdīpaṃ vijetukāmo cakkaratanadesitena maggena dakkhiṇasamuddābhimukho gacchati. Mahāsudassanopi tatheva agamāsi. Tena