สนงฺกุมารกถาวณฺณนา

[๒๘๔] อนภิสมฺภวนีโยติ อปตฺตพฺโพ, น ตํ เทวา ตาวตึสา ปสฺสนฺตีติ อตฺโถ. จกฺขุปถสฺมินฺติ จกฺขุปสาเท อาปาเถ วา. โส เทวานํ จกฺขุสฺส อาปาเถ สมฺภาวนีโย ๑- ปตฺตพฺโพ น อโหสิ, ๒- นาภิภวตีติ วุตฺตํ โหติ. เหฏฺฐา เหฏฐา หิ เทวตา อุปรูปริเทวตานํ โอฬาริกํ กตฺวา มาปิตเมว อตฺตภาวํ ปสฺสิตุํ สกฺโกนฺติ. เวทปฏิลาภนฺติ ตุฏฺฐิปฏิลาภํ. อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชนาติ สมฺปตฺติยา ๓- อภิสิตฺโต รชฺเชน. อยํ ปนตฺโถ ทุฏฺฐคามณิอภยวตฺถุนา ทีเปตพฺโพ:-

โส กิร ทฺวตฺตึส ทมิฬราชาโน วิชิตฺวา อนุราธปุเร ปตฺตาภิเสโก ตุฏฺฐิโสมนสฺเสน มาสํ นิทฺทํ น ลภิ, ตโต "นิทฺทํ น ลภามิ ภนฺเต"ติ ภิกฺขุสํฆสฺส อาจิกฺขิ. เตนหิ มหาราช อชฺช อุโปสถํ อธิฏฺฐาหีติ. โส จ อุโปสถํ อธิฏฺฐาสิ. สํโฆ คนฺตฺวา "จิตฺตยมกํ สชฺฌายถา"ติ อฏฺฐ อาภิธมฺมิกภิกฺขู เปเสสิ. เต คนฺตฺวา "นิปชฺชตุ ๔- มหาราชา"ติ วตฺวา สชฺฌายํ อารภึสุ. ราชา สชฺฌายํ สุณนฺโตว นิทฺทํ โอกฺกมิ. เถรา ราชานํ มา ปโพธยิตฺถาติ ปกฺกมึสุ. ราชา ทุติยทิวเส สุริยุคฺคมเนว ปพุชฺฌิตฺวา เถเร อปสฺสนฺโต "กุหึ อยฺยา"ติ ปุจฺฉิ. ตุมฺหากํ นิทฺโทกฺกมนภาวํ ญตฺวา คตาติ. นตฺถิ โภ มยฺหํ อยฺยกสฺส ทารกานํ อชานนเภสชฺชํ นาม, ยาว นิทฺทาเภสชฺชํปิ ชานนฺติเยวาติ อาห.

ปญฺจสิโขติ ปญฺจสิขคนฺธพฺพสทิโส หุตฺวา. ปญฺจสิขคนฺธพฺพเทวปุตฺตสฺส กิร สพฺพเทวปุตฺตา ๕- อตฺตภาวํ มมายนฺติ. ตสฺมา พฺรหฺมาปิ ตาทิสํเยว อตฺตภาวํ นิมฺมินิตฺวา ปาตุรโหสิ. ปลฺลงฺเกน นิสีทีติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา นิสีทิ.