๗. มหาสมยสูตร

ว่าด้วยการประชุมครั้งใหญ่ของเทวดา

[๓๓๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ป่ามหาวัน ๑- เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้น สักกะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ซึ่งล้วนเป็นพระอรหันต์ มีเหล่าเทวดาจำนวนมากจาก ๑๐ โลกธาตุมาประชุมกันเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค และเยี่ยมภิกษุสงฆ์

เทพชั้นสุทธาวาส ๔ องค์ ได้มีความดำริดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคพระองค์นี้ ประทับอยู่ที่ป่ามหาวัน เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ประมาณ ๕๐๐ รูป ซึ่งล้วนเป็นพระอรหันต์ มีเหล่าเทวดาจำนวนมากจาก ๑๐ โลกธาตุมาประชุมกัน เพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคและเยี่ยมภิกษุสงฆ์ ทางที่ดี เราก็ควร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค แล้วกล่าวคาถาองค์ละคาถาในสำนักพระผู้มีพระภาค”

[๓๓๒] ลำดับนั้น เทพเหล่านั้นหายไปจากเทวโลกชั้นสุทธาวาสมาปรากฏ ณ เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาค เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า ฉะนั้น ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทพองค์หนึ่งได้กล่าว คาถานี้ว่า

“การประชุมครั้งใหญ่ในป่าใหญ่

มีหมู่เทพมาประชุมกัน

พวกเราพากันมายังธรรมสมัย ๒- นี้

ก็เพื่อได้เยี่ยมสงฆ์ผู้ไม่พ่ายแพ้”

@เชิงอรรถ :

@๑ ป่ามหาวัน เป็นป่าที่เกิดเองตามธรรมชาติ อยู่ติดกับเทือกเขาหิมาลัย (ที.ม.อ. ๓๓๑/๒๘๗)

@๒ ธรรมสมัย ในที่นี้หมายถึงสถานที่ที่ประชุมเพื่อฟังธรรม (ที.ม.อ. ๓๓๒/๒๙๕)

จากนั้น เทพอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ว่า

“ภิกษุทั้งหลายในที่ประชุมนั้น

มีจิตมั่นคง ทำจิตของตนๆ ให้ตรง

ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตย่อมรักษาอินทรีย์ไว้

เหมือนสารถีผู้กุมบังเหียนขับรถม้าไป”

เทพอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ว่า

“ภิกษุเหล่านั้นตัดกิเลสดังตะปู ๑-

ตัดกิเลสดังลิ่มสลัก ถอนกิเลสดังเสาเขื่อนได้แล้ว

เป็นผู้ไม่หวั่นไหว บริสุทธิ์

เป็นผู้ปราศจากมลทิน เที่ยวไป

เป็นผู้อันพระผู้มีพระภาคผู้มีพระจักษุ ๒- ทรงฝึกดีแล้ว

เหมือนช้างหนุ่ม ฉะนั้น”

เทพอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ว่า

“เหล่าชนผู้นับถือพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ

จักไม่ไปสู่อบายภูมิ ครั้นละกายมนุษย์แล้ว

จักทำให้หมู่เทพเจริญเต็มที่” ๓-

@เชิงอรรถ :

@๑ กิเลสดังตะปู ในที่นี้หมายถึงราคะ โทสะ และโมหะ กิเลสดังลิ่มสลัก และกิเลสดังเสาเขื่อน ก็มีนัยเช่น

@เดียวกัน (ที.ม.อ. ๓๓๒/๒๙๖)

@๒ มีพระจักษุ หมายถึงมีพระจักษุ ๕ คือ ๑. มังสจักขุ (ตาเนื้อ) ๒. ทิพพจักขุ (ตาทิพย์) ๓. ปัญญาจักขุ

@(ตาปัญญา) ๔. พุทธจักขุ (ตาพระพุทธเจ้า) ๕. สมันตจักขุ (ตาเห็นรอบ) (ขุ.ม. (แปล) ๒๙/๑๑/๕๕,

@ที.ม.อ. ๑๘๖/๑๖๙, ๓๓๔/๓๐๐)

@๓ ดูเทียบ สํ.ส. (แปล) ๑๕/๓๗/๔๙-๕๐

การประชุมของเทวดา

[๓๓๓] ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุ ทั้งหลาย พวกเทวดาจำนวนมากใน ๑๐ โลกธาตุประชุมกันเพื่อเยี่ยมตถาคตและ ภิกษุสงฆ์ ภิกษุทั้งหลาย พวกเทวดาของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทั้งหลายในอดีตกาล ที่มาประชุมกัน ครั้งที่มีจำนวนสูงสุดก็เท่ากับพวกเทวดาของ เรานี้เองที่มาประชุมกันในบัดนี้ พวกเทวดาของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมา- สัมพุทธเจ้าทั้งหลายในอนาคตกาลที่มาประชุมกัน ครั้งที่มีจำนวนสูงสุดก็เท่ากับ พวกเทวดาของเรานี้เองที่มาประชุมกันในบัดนี้ เราจักบอกชื่อของหมู่เทพ จักระบุ ชื่อของหมู่เทพ จักแสดงชื่อของหมู่เทพ เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุ เหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว

[๓๓๔] พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสดังนี้ว่า

“เรา ๑- จะกล่าวเป็นคาถา

เหล่าภุมมเทวดาอาศัยอยู่ในที่ใด

เหล่าภิกษุก็อาศัยอยู่ในที่นั้น

ภิกษุเหล่าใดอาศัยซอกเขา

มีจิตมุ่งมั่น มีจิตตั้งมั่น

พวกเธอมีจำนวนมากเร้นอยู่ เหมือนราชสีห์

ข่มความขนพองสยองเกล้าได้

มีจิตสะอาด หมดจดผ่องใส ไม่ขุ่นมัว

พระศาสดาทรงทราบว่ามีภิกษุกว่า ๕๐๐ รูป

ผู้อยู่ในป่า ในเขตกรุงกบิลพัสดุ์

@เชิงอรรถ :

@๑ เรา ในที่นี้หมายถึงพระผู้มีพระภาค (ที.ม.อ. ๓๓๔/๒๙๙)

จึงรับสั่งเรียกพระสาวกผู้ยินดีในศาสนามาตรัสว่า

‘ภิกษุทั้งหลาย หมู่เทพมุ่งมากันแล้ว

พวกเธอจงรู้จักเทพเหล่านั้น’

ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว

พากันทำความเพียร ๑-’

จึงมีญาณอันเป็นเหตุให้เห็นพวกอมนุษย์ปรากฏขึ้น

ภิกษุบางพวก เห็นอมนุษย์ ๑๐๐ ตน

บางพวกเห็น ๑,๐๐๐ ตน

บางพวกเห็น ๗๐,๐๐๐ ตน

บางพวกเห็น ๑๐๐,๐๐๐ ตน

บางพวกเห็นมากมายไม่มีที่สิ้นสุด

อมนุษย์อยู่กระจายไปทั่วทุกทิศ

พระศาสดาผู้มีพระจักษุ

ทรงทราบเหตุทั้งหมด ทรงกำหนดแล้ว จึงรับสั่งเรียกพระสาวกผู้ยินดีในศาสนามาตรัสว่า

‘ภิกษุทั้งหลาย หมู่เทพมุ่งมากันแล้ว

เธอทั้งหลายจงรู้จักหมู่เทพเหล่านั้น

เราจะบอกเธอทั้งหลายด้วยวาจาตามลำดับ

[๓๓๕] ยักษ์ ๗,๐๐๐ ตน ที่เป็นภุมมเทวดาอยู่ในกรุงกบิลพัสดุ์

มีฤทธิ์ มีความรุ่งเรือง ๒-