บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ

[183] Athakho ānanda subhaddāya deviyā etadahosi vippasannāni kho rañño mahāsudassanassa indriyāni parisuddhāni chavivaṇṇo pariyodāto mā heva kho rājā mahāsudassano kālamakāsīti . rājānaṃ mahāsudassanaṃ etadavoca imāni [2]- te deva caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi {183.1} imāni te deva caturāsītipāsādasahassāni dhammapāsādapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni [3]- te deva caturāsītikūṭāgārasahassāni mahāviyūhakūṭāgārapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītipallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni masāragallamayāni goṇakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakupadhānāni ettha deva chandaṃ janehi Jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītināgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītiassasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītirathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi {183.2} imāni te deva caturāsītimaṇisahassāni maṇiratanapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītiitthīsahassāni itthīratanapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītigahapatisahassāni gahapatiratanapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītikhattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanapamukhāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītidhenusahassāni duhasandanāni kaṃsupadhāraṇāni ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītivatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ Kambalasukhumānaṃ ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi imāni te deva caturāsītithālipākasahassāni sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhiharayittha ettha deva chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohīti {183.3} evaṃ vutte ānanda rājā mahāsudassano subhaddaṃ deviṃ etadavoca dīgharattaṃ kho maṃ tvaṃ devi iṭṭhehi kantehi manāpehi samudācaritvā atha ca pana maṃ tvaṃ pacchime kāle aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācarasīti. Kathañca hi taṃ deva samudācarāmīti. {183.4} Evaṃ kho maṃ tvaṃ devi samudācara sabbeheva [2]- piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo mā kho tvaṃ deva sāpekkho kālamakāsi dukkhā sāpekkhassa kālakiriyā garahitā ca sāpekkhassa kālakiriyā imāni te deva caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītipāsādasahassāni .pe. mā akāsi imāni te deva caturāsītikūṭāgārasahassāni .pe. mā akāsi imāni te deva caturāsītipallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni masāragallamayāni goṇakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakupadhānāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītināgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni Hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītiassasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītirathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi {183.5} imāni te deva caturāsītimaṇisahassāni maṇiratanapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītiitthīsahassāni subhaddādevipamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītigahapatisahassāni gahapatiratanapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītikhattiyasahassasāni anuyantāni pariṇāyakaratanapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītidhenusahassāni duhasandanāni kaṃsupadhāraṇāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītivatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ ettha deva chandaṃ pajaha jīvite Apekkhaṃ mā akāsi . imāni te deva caturāsītithālipākasahassāni sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhiharayittha ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsīti. {183.6} Evaṃ vutte ānanda subhaddā devī parodi assūni pavattesi. Athakho ānanda subhaddā devī assūni pamajjitvā rājānaṃ mahāsudassanaṃ etadavoca sabbeheva deva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo mā kho tvaṃ deva sāpekkho kālamakāsi dukkhā sāpekkhassa kālakiriyā garahitā [2]- sāpekkhassa kālakiriyā imāni kho te deva caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītipāsādasahassāni dhammapāsādapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi {183.7} imāni te deva caturāsītikūṭāgārasahassāni mahāviyūhakūṭāgārapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītipallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni masāragallamayāni goṇakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakupadhānāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītināgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni Te deva caturāsītiassasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītirathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītimaṇisahassāni maṇiratanapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi {183.8} imāni te deva caturāsītiitthīsahassāni itthīratanapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītigahapatisahassāni gahapatiratanapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītikhattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanapamukhāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītidhenusahassāni duhasandanāni kaṃsupadhāraṇāni ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītivatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsi imāni te deva caturāsītithālipākasahassāni sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhiharayittha Ettha deva chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mā akāsīti.

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ปริณายกแก้วทูลรับสนองพระราชเสาวนีย์แล้ว จัดหมู่จาตุรงคินีเสนาไว้ให้ เรียบร้อย กราบทูลพระนางสุภัททาเทวีดังนี้ว่า “ขอเดชะพระเทวี ข้าพระพุทธเจ้าจัด หมู่จตุรงคินีเสนาพร้อมแล้ว ขอพระองค์จงทรงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด พระเจ้าข้า’

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

จากนั้น พระนางสุภัททาเทวีพร้อมด้วยหมู่จตุรงคินีเสนาและพระสนม ได้เสด็จ เข้าไปยังธรรมปราสาทขึ้นสู่ธรรมปราสาทเข้าไปยังเรือนยอดมหาวิยูหะ ประทับยืน เหนี่ยวบานพระทวารเรือนยอดมหาวิยูหะอยู่

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับนั้น พระเจ้ามหาสุทัสสนะทรงสดับเสียง จึงทรงดำริดังนี้ว่า ‘เสียง อะไรหนอ เหมือนเสียงของหมู่มหาชน’ จึงเสด็จออกจากเรือนยอดมหาวิยูหะ ทอดพระเนตรเห็นพระนางสุภัททาเทวีประทับยืนเหนี่ยวบานพระทวารอยู่ จึงตรัส กับพระนางสุภัททาเทวีดังนี้ว่า ‘เทวี เธอหยุดอยู่ที่นั่นแหละ อย่าเข้ามาเลย’ รับสั่ง เรียกราชบุรุษคนหนึ่งมาตรัสว่า ‘พ่อผู้เจริญ มาทางนี้ พ่อจงนำบัลลังก์ทองจาก เรือนยอดมหาวิยูหะไปตั้งในสวนตาลทอง’

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ราชบุรุษนั้นทูลรับสนองพระราชดำรัสแล้ว เชิญบัลลังก์ทองจากเรือนยอดมหา- วิยูหะไปตั้งไว้ในสวนตาลทอง จากนั้น พระเจ้ามหาสุทัสสนะทรงสำเร็จสีหไสยาโดย พระปรัศว์เบื้องขวา ซ้อนพระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีสติสัมปชัญญะ

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

[๒๖๖] อานนท์ ลำดับนั้น พระนางสุภัททาเทวีทรงดำริดังนี้ว่า ‘พระอินทรีย์ ของพระเจ้ามหาสุทัสสนะผ่องใสยิ่งนัก พระฉวีวรรณบริสุทธิ์ผุดผ่อง ท้าวเธออย่าได้ สวรรคตเลย’ จึงกราบทูลดังนี้ว่า ‘ขอเดชะ พระองค์ทรงมีเมืองขึ้น ๘๔,๐๐๐ เมือง มีกรุงกุสาวดีราชธานีเป็นเมืองหลวง โปรดทรงพอพระทัยเมืองเหล่านี้ โปรดทรง เยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมีปราสาท ๘๔,๐๐๐ องค์ มีธรรมปราสาท เป็นที่ประทับ โปรดทรงพอพระทัยปราสาทเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรง พระชนม์เถิด ทรงทรงมีเรือนยอด ๘๔,๐๐๐ หลัง มีเรือนยอดมหาวิยูหะเป็นที่ประทับ โปรดทรงพอพระทัยเรือนยอดเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมีบัลลังก์ ๘๔,๐๐๐ บัลลังก์ เป็นบัลลังก์ทอง บัลลังก์เงิน บัลลังก์งา บัลลังก์แก้ว บุษราคัม ลาดด้วยพรมขนสัตว์ชายยาว ลาดด้วยสักหลาด ลาดด้วยผ้าปักลวดลาย ลาดด้วยหนังกวางอย่างดี มีพนักสูง หุ้มนวมสีแดงทั้ง ๒ ข้าง โปรดทรงพอพระทัย บัลลังก์เหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมีช้าง ๘๔,๐๐๐ ช้าง มีเครื่องประดับทอง มีธงทอง คลุมด้วยตาข่ายทอง มีพญาช้างตระกูลอุโบสถ เป็นช้างทรง โปรดทรงพอพระทัยช้างเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรง พระชนม์เถิด ทรงมีม้า ๘๔,๐๐๐ ม้า มีเครื่องประดับทอง มีธงทอง คลุมด้วย ตาข่ายทอง มีพญาม้าวลาหกเป็นม้าทรง โปรดทรงพอพระทัยม้าเหล่านี้ โปรดทรง เยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมีราชรถ ๘๔,๐๐๐ คัน หุ้มด้วยหนังราชสีห์ หุ้มด้วยหนังเสือโคร่ง หุ้มด้วยหนังเสือเหลือง หุ้มด้วยผ้ากัมพลเหลือง มีเครื่อง ประดับทอง มีธงทอง คลุมด้วยตาข่ายทอง มีเวชยันต์ราชรถเป็นรถพระที่นั่ง โปรดทรงพอพระทัยราชรถเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมี แก้ว ๘๔,๐๐๐ ดวง มีมณีแก้วเป็นชั้นยอด โปรดทรงพอพระทัยแก้วเหล่านี้ โปรดทรง เยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมีสตรี ๘๔,๐๐๐ นาง มีนางแก้วเป็นหัวหน้า โปรดทรงพอพระทัยสตรีเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมี คหบดี ๘๔,๐๐๐ คน มีคหบดีแก้วเป็นหัวหน้า โปรดทรงพอพระทัยคหบดีเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรงพระชนม์เถิด ทรงมีกษัตริย์ผู้สวามิภักดิ์ ๘๔,๐๐๐ องค์ มีปริณายกแก้วเป็นหัวหน้า โปรดทรงพอพระทัยกษัตริย์เหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยใน การดำรงพระชนม์เถิด ทรงมีโคนม ๘๔,๐๐๐ ตัว ที่พร้อมจะให้น้ำนมจนสามารถ เอาภาชนะรองรับได้ โปรดทรงพอพระทัยโคนมเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรง พระชนม์เถิด ทรงมีผ้าโขมพัสตร์เนื้อดี ผ้าฝ้ายเนื้อดี ผ้าไหมเนื้อดี และผ้ากัมพลเนื้อ ดีรวม ๘๔,๐๐๐ โกฏิ โปรดทรงพอพระทัยผ้าเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรง พระชนม์เถิด ทรงมีสำรับพระกระยาหารที่มีคนนำมาถวายทั้งเช้าและเย็น ๘๔,๐๐๐ สำรับ โปรดทรงพอพระทัยสำรับพระกระยาหารเหล่านี้ โปรดทรงเยื่อใยในการดำรง พระชนม์เถิด’

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

พระเจ้ามหาสุทัสสนะทรงเกิดความสังเวช

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๙๔

ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เป็นงานของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. มหาสุทัสสนสูตร”