[๑๓] อิทานิ อถ โข เตสํ ภิกฺขูนนฺติอาทีสุ เต ภิกฺขู "อาวุโส ปุพฺเพนิวาสสฺส นาม อยํ คติ, ยํ ปนีทํ ๑- จุติโต ปฏฺฐาย ปฏิสนฺธิอาโรหณํ. ยํ ปน อิทํ ปฏิสนฺธิโต ปฏฺฐาย ปจฺฉามุขํ ญาณํ เปเสตฺวา จุตึ คนฺตพฺพํ, อิทํ อติครุกํ. อากาเส ปทํ ทสฺเสนโต วิย ภควา กเถตี"ติ ๒- อติวิมฺหยชาตา หุตฺวา "อจฺฉริยํ อาวุโส"ติอาทีนิ วตฺวา ปุน อปรํปิ การณํ ทสฺเสนฺตา ๓- "ยตฺร หิ นาม ตถาคโต"ติอาทิมาหํสุ.

ตตฺถ ยตฺร หิ นามาติ อจฺฉริยฏฺเฐ นิปาโต, โย นาม ตถาคโตติ อตฺโถ. ฉินฺนปปญฺเจติ เอตฺถ ปปญฺจา นาม ตณฺหา มาโน ทิฏฺฐีติ อิเม ตโย กิเลสา. ฉินฺนวฏุเมติ เอตฺถ วฏุมนฺติ กุสลากุสลกมฺมวฏฺฏํ วุจฺจติ. ปริยาทินฺนวฏฺเฏติ ตสฺเสว เววจนํ, ปริยาทินฺนสพฺพกมฺมวฏฺเฏติ อตฺโถ. สพฺพทุกฺขวีติวตฺเตติ สพฺพํ วิปากวฏฺฏสงฺขาตํ ทุกฺขํ วีติวตฺเต. อนุสฺสริสฺสตีติ อิทํ ยตฺร หีติ นิปาตวเสน อนาคตวจนํ, อตฺโถ ปเนตฺถ อตีตวเสน เวทิตพฺโพ. ภควา หิ เต พุทฺเธ อนุสฺสริ, น อิทานิ อนุสฺสริสฺสตีติ. เอวํสีลาติ มคฺคสีเลน ผลสีเลน โลกิยโลกุตฺตรสีเลน เอวํสีลา. เอวํธมฺมาติ เอตฺถ สมาธิปกฺขาว ธมฺมา อธิปฺเปตา, มคฺคสมาธินา ผลสมาธินา โลกิยโลกุตฺตรสมาธินา เอวํสมาธิโนติ อตฺโถ. เอวํปญฺญาติ มคฺคปญฺญาทิวเสเนว เอวํปญฺญา. เอวํวิหารีติ เอตฺถ ปน เหฏฺฐา สมาธิปกฺขานํ ธมฺมานํ คหิตตฺตา วิหาโร คหิโตว, ปุน กสฺมา คหิตเมว คณฺหาตีติ เจ. น อิทํ คหิตเมว, อิทํ หิ นิโรธสมาปตฺติปริทีปนตฺถํ วุตฺตํ. ตสฺมา เอวํ นิโรธสมาปตฺติวิหารี เต ภควนฺโต อเหสุนฺติ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

เอวํ วิมุตฺตาติ เอตฺถ วิกฺขมฺภนวิมุตฺติตทงฺควิมุตฺติสมุจฺเฉทวิมุตฺติปฏิปฺ- ปสฺสทฺธิวิมุตฺตินิสฺสรณวิมุตฺตีติ ปญฺจวิธา วิมุตฺติ. ตตฺถ อฏฺฐสมาปตฺติโย สยํ วิกฺขมฺภิเตหิ นีวรณาทีหิ วิมุตฺตตฺตา วิกฺขมฺภนวิมุตตีติ สงฺขยํ ๑- คจฺฉนฺติ. อนิจฺจานุปสฺสนาทิกา สตฺต อนุปสฺสนา สยํ ตสฺส ตสฺส ปจฺจนีกงฺควเสน ปริจฺฉินฺนตฺตา ๒- เตหิ นิจฺจสญฺญาทีหิ วิมุตฺตตฺตา ตทงฺควิมุตฺตีติ สงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. จตฺตาโร อริยมคฺคา สยํ สมุจฺฉินฺเนหิ กิเลเสหิ วิมุตฺตตฺตา สมุจฺเฉทวิมฺตตีติ สงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. จตฺตาริ สามญฺญผลานิ มคฺคานุภาเวน กิเลสานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธนฺเต อุปฺปนฺนตฺตา ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิมุตฺตีติ สงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. นิพฺพานํ สพฺพกิเลเสหิ นิสฺสรณตฺตา ๓- อปคตตฺตา ทูเร ฐิตตฺตา นิสฺสรณวิมุตฺตีติ สงฺขฺยํ คจฺฉตีติ ๔- อิมาสํ ปญฺจนฺนํ วิมุตฺตีนํ วเสน "เอวํ วิมุตฺตา"ติ เอตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.