อรรถกถาบาลี อักษรไทย
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
[๔๑๑] อิเม โภ กสฺสป จนฺทิมสุริยาติ โส กิร เถเรน ปุจฺฉิโต จินฺเตสิ "อยํ สมโณ ปฐมํ จนฺทิมสุริเย อุปมํ อาหริ, จนฺทิมสุริยสทิโส ภวิสฺสติ ปญฺญาย, อนภิภวนีโย อญฺเญน, สเจ ปนาหํ `จนฺทิมสุริยา อิมสฺมึ โลเก'ติ ภณิสฺสํ, ๑- `กึ นิสฺสิตา เอเต, กิตฺตกปฺปมาณา, กิตฺตกํ อุจฺจา'ติ อาทินา ๒- ปริโพเธสฺสติ, ๒- อหํ โข ปเนตํ นิพฺเพเฐตุํ น สกฺขิสฺสามิ, ปรสฺมึ โลเก อิจฺเจวสฺส กเถสฺสามี"ติ. ตสฺมา เอวมาห.
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[306] Tenahi rājañña upamante karissāmi upamāyapīdhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti seyyathāpi rājañña puriso gūthakūpe sasīsako nimmuggo assa atha tvaṃ purise āṇāpeyyāsi tenahi bho taṃ purisaṃ tamhā gūthakūpā uddharathāti te te sādhūti paṭissutvā taṃ purisaṃ tamhā gūthakūpā uddhareyyuṃ te tvaṃ evaṃ vadeyyāsi tenahi bho tassa purisassa Kāyā veḷupesikāhi gūthaṃ sunimmajjitaṃ nimmajjathāti te te sādhūti paṭissutvā tassa purisassa kāyā veḷupesikāhi gūthaṃ sunimmajjitaṃ nimmajjeyyuṃ te tvaṃ evaṃ vadeyyāsi tenahi bho tassa purisassa kāyaṃ paṇḍumattikāya tikkhattuṃ ubbaṭitaṃ ubbaṭethāti te te sādhūti paṭissutvā tassa purisassa kāyaṃ paṇḍumattikāya tikkhattuṃ ubbaṭitaṃ ubbaṭeyyuṃ te tvaṃ evaṃ vadeyyāsi tenahi bho taṃ purisaṃ telena abbhañjitvā sukhumena cuṇṇena tikkhattuṃ suppadhotaṃ karothāti te taṃ purisaṃ telena abbhañjitvā sukhumena cuṇṇena tikkhattuṃ suppadhotaṃ kareyyuṃ te tvaṃ evaṃ vadeyyāsi tenahi bho tassa purisassa kesamassuṃ kappethāti te tassa purisassa kesamassuṃ kappeyyuṃ [3]- tvaṃ evaṃ vadeyyāsi tenahi [4]- tassa purisassa mahagghañca mālaṃ mahagghañca vilepanaṃ mahagghāni ca vatthāni upaharathāti te tassa purisassa mahagghañca mālaṃ mahagghañca vilepanaṃ mahagghāni ca vatthāni upahareyyuṃ te tvaṃ evaṃ vadeyyāsi tenahi bho taṃ purisaṃ pāsādaṃ āropetvā pañca kāmaguṇāni upaṭṭhapethāti te taṃ purisaṃ pāsādaṃ āropetvā pañca kāmaguṇāni upaṭṭhapeyyuṃ {306.1} taṃ kiṃ maññasi rājañña api nu tassa purisassa sunhātassa suvisittassa kappitakesamassussa āmuttamaṇibharaṇassa odātavatthavasanassa uparipāsādavaragatassa pañcahi kāmaguṇehi samappitassa Samaṅgibhūtassa paricārayamānassa punadeva tasmiṃ gūthakūpe nimmujjitukāmyatā assāti . no hīdaṃ bho kassapa . Taṃ kissa hetu. Asuci bho kassapa gūthakūpo asuci ceva asucisaṅkhāto ca duggandho ca duggandhasaṅkhāto ca jeguccho ca jegucchasaṅkhāto ca paṭikūlo ca paṭikūlasaṅkhāto cāti . evameva kho rājañña manussā devānaṃ asuci ceva asucisaṅkhātā ca duggandhā ca duggandhasaṅkhātā ca jegucchā ca jegucchasaṅkhātā ca paṭikūlā ca paṭikūlasaṅkhātā ca yojanasataṃ kho rājañña manussagandho deve ubbāhati kiṃ pana te mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesu micchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā pisuṇāvācā paṭiviratā pharusavācā paṭiviratā samphappalāpā paṭiviratā anabhijjhālū abyāpannacittā sammādiṭṭhī kāyassa bhedā parammarajhā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā te āgantvā ārocessanti itipi atthi paro loko atthi sattā opapātikā atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti imināpi kho te rājañña pariyāyena evaṃ hotu itipi atthi paro loko atthi sattā opapātikā atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
ภควา ปน ตโต ปุพฺเพ น จิรสฺเสว สุธาโภชนียชาตกํ กเถสิ. ตตฺถ "จนฺเท จนฺโท เทวปุตฺโต, สุริเย สุริโย เทวปุตฺโต "ติ อาคตํ. ภควตา จ กถิตํ ชาตกํ วา สุตฺตนฺตํ วา สกลชมฺพูทีเป ปากฏํ ๓- โหติ, เตน โส "เอตฺถ นิวาสิโน เทวปุตฺตา นตฺถี"ติ น สกฺกา วตฺตุนฺติ จินฺเตตฺวา เทวา เต น มนุสฺสาติ อาห.
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[307] Kiñcāpi bhavaṃ kassapo evamāha athakho evamme ettha hoti itipi natthi paro loko natthi sattā opapātikā natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti . atthi pana [2]- rājañña Pariyāyo .pe. atthi bho kassapa pariyāyo .pe. yathākathaṃ viya rājaññāti . idha me bho kassapa mittāmaccā ñātisālohitā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesu micchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā te aparena samayena ābādhikā honti dukkhitā bāḷhagilānā yadāhaṃ jānāmi nadānime imamhā ābādhā vuṭṭhahissantīti tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi santi kho bho eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ye te pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesu micchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā te kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyatanti bhavanto kho pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā paṭiviratā kāmesu micchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā sace tesaṃ bhavati samaṇabrāhmaṇānaṃ saccaṃ vacanaṃ bhavanto kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissanti devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ sace kho bho kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyyātha devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ yena me āgantvā āroceyyātha itipi atthi paro loko atthi sattā opapātikā atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti bhavanto Kho pana me saddhāyikā paccayikā yaṃ bhavantebhi diṭṭhaṃ yathā sāmaṃ diṭṭhaṃ evametaṃ bhavissatīti te me sādhūti paṭissutvā neva āgantvā ārocenti na pana dūtaṃ pahiṇanti ayampi kho bho kassapa pariyāyo yena me pariyāyena evaṃ hoti itipi natthi paro loko natthi sattā opapātikā natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
[๔๑๒] อตฺถิ ปน ราชญฺญ ปริยาโยติ อตฺถิ ปน การณนฺติ ปุจฺฉติ. อาพาธิกาติ วิสภาคเวทนาสงฺขาเตน อาพาเธน สมนฺนาคตา. ทุกฺขิตาติ ทุกฺขปฺปตฺตา. พาฬฺหคิลานาติ อธิมตฺตคิลานา. สทฺธายิกาติ อหํ ตุเมฺห สทฺทหามิ, ตุเมฺห มยฺหํ สทฺเธยฺยิกา สทฺธายิตพฺพวจนาติ อตฺโถ. ปจฺจยิกาติ อหํ ตุเมฺห ปตฺติยามิ, ตุเมฺห มยฺหํ ปจฺจยิกา ปจฺจยิตพฺพาติ อตฺโถ.
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
โจรูปมาวณฺณนา