ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
[๔๒๘] “บพิตร ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจะยกอุปมาถวายพระองค์ให้สดับ คนฉลาดบางพวกในโลกนี้ เข้าใจความหมายแห่งถ้อยคำได้ด้วยอุปมาโวหาร เรื่องเคยมี มาแล้ว มีชฎิลผู้บูชาไฟคนหนึ่งอาศัยอยู่ในกุฎีใบไม้ ณ ชายป่า เวลานั้น หมู่เกวียน หมู่หนึ่งพักอยู่ในที่ใกล้อาศรมของชฎิลนั้น ๑ คืนแล้วจากไป ต่อมาชฎิลผู้บูชาไฟมี ความคิดดังนี้ว่า ‘ทางที่ดี เราควรเข้าไปในสถานที่ที่หมู่เกวียนนั้นพักอยู่ บางทีจะได้ อุปกรณ์ใช้สอยในที่นั้นบ้าง จึงลุกขึ้นแต่เช้าตรงเข้าไปที่ที่หมู่เกวียนพำนัก พบเด็ก อ่อนถูกทิ้งนอนหงายอยู่ที่นั้น คิดว่า ‘การที่เราผู้เป็นมนุษย์มาพบเด็ก แล้วจะปล่อย ให้เด็กเสียชีวิตไปก็ไม่เหมาะ ทางที่ดี เราควรพาเขาไปอาศรมแล้วชุบเลี้ยงให้เจริญเติบโต’ จึงพาเด็กนั้นไปชุบเลี้ยงจนเจริญเติบโต เมื่อเด็กนั้นอายุได้ ๑๐ ปี หรือ ๑๒ ปี ชฎิลบูชาไฟคนนั้นมีธุระอย่างหนึ่งในเมืองจึงสั่งเด็กนั้นว่า ‘ลูก พ่อจะไปในเมือง เจ้าพึงบูชาไฟอย่าให้ไฟดับ ถ้าไฟดับ นี้มีด นี้ฟืน นี้ไม้สีไฟ เจ้าพึงก่อไฟบูชา’ เมื่อสั่งเด็กแล้วได้ไปในเมือง ขณะที่เด็กกำลังเล่นอยู่ไฟเกิดดับ เด็กนึกขึ้นได้ว่า ‘พ่อสั่งเราไว้ว่า ‘เจ้าพึงบูชาไฟ อย่าให้ไฟดับ ถ้าไฟดับ นี้มีด นี้ฟืน นี้ไม้สีไฟ เจ้าพึง ก่อไฟบูชา’ ทางที่ดี เราควรก่อไฟบูชา’ จึงเอามีดถากไม้สีไฟด้วยเข้าใจว่า ‘บางทีจะได้ ไฟบ้าง’ แต่ไม่ได้ไฟเลย จึงผ่าไม้สีไฟออกเป็น ๒ ซีก ... ๓ ซีก... ๔ ซีก ... ๕ ซีก ... ๑๐ ซีก ... ๒๐ ซีก ... แล้วสับให้เป็นชิ้นเล็กๆ ครั้นสับให้เป็นชิ้นเล็กๆ แล้วก็นำ มาโขลกในครก ครั้นโขลกในครกแล้วก็โปรยในที่มีลมแรงด้วยเข้าใจว่า ‘บางทีจะได้ ไฟบ้าง’ แต่เขาก็ไม่ได้ไฟเลย
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[319] Tenahi rājañña upamante karissāmi upamāyapīdhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti . bhūtapubbaṃ rājañña mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṃ puratthimā janapadā pacchimaṃ janapadaṃ agamāsi . soyeva gacchati khippaṃyeva pariyādiyati tiṇaṃ kaṭṭhodakaṃ haritakapaṇṇaṃ . tasmiṃ kho pana satthe dve satthavāhā ahesuṃ Eko pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ eko pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ . athakho tesaṃ satthavāhānaṃ etadahosi ayaṃ kho mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṃ te mayaṃ yena yena gacchāma khippameva pariyādiyati tiṇaṃ kaṭṭhodakaṃ haritakapaṇṇaṃ yannūna mayaṃ imaṃ satthaṃ dvidhā vibhajeyyāma ekato pañca sakaṭasatāni ekato pañca sakaṭasatānīti . te taṃ satthaṃ dvidhā vibhajiṃsu ekato pañca sakaṭasatāni ekato pañca sakaṭasatāni. {319.1} Eko tāva satthavāho bahuṃ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca āropetvā satthaṃ payāpesi . dvīhatīhapayāto kho pana so sattho addasa purisaṃ kāḷaṃ lohitakkhiṃ āsannaddhakalāpaṃ kumudamālaṃ allavatthaṃ allakesaṃ kaddamamakkhitehi cakkehi bhadrena rathena paṭipathaṃ āgacchantaṃ disvā etadavoca kuto bho āgacchasīti . Amukamhā janapadāti . kuhiṃ gamissasīti . amukaṃ nāma janapadanti . Kacci bho purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭhoti. Evaṃ bho purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho āsittodakāni vaṭumāni bahuṃ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca chaḍḍetha bho purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni lahubhārehi sakaṭehi sīghaṃ sīghaṃ gacchatha mā yoggāni kilamitthāti. {319.2} Athakho so satthavāho satthike āmantesi ayaṃ bho puriso evamāha purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho āsittodakāni vaṭumāni bahuṃ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca chaḍḍetha bho purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni lahubhārehi sakaṭehi sīghaṃ gacchatha Mā yoggāni kilamitthāti chaḍḍetha bho purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni lahubhārehi sakaṭehi satthaṃ payāpethāti . evaṃ bhoti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā chaḍḍetvā purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni lahubhārehi sakaṭehi satthaṃ payāpesuṃ . te paṭhamepi satthavāse na addasaṃsu tiṇaṃ vā kaṭṭhaṃ vā udakaṃ vā dutiyepi satthavāse . tatiyepi satthavāse. Catutthepi satthavāse . pañcamepi satthavāse . chaṭṭhepi satthavāse . Sattamepi satthavāse na addasaṃsu tiṇaṃ vā kaṭṭhaṃ vā udakaṃ vā sabbe va anayabyasanaṃ āpajjiṃsuyeva . tasmiṃ satthe ahesuṃ manussā vā pasū vā . sabbe va so yakkho amanusso bhakkhesi. Aṭṭhikāneva sesāni . {319.3} Yadā aññāsi dutiyo satthavāho bahunikkhantaro khodāni so satthoti bahuṃ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca āropetvā satthaṃ payāpesi . dvīhatīhapayāto kho pana so sattho addasa purisaṃ kāḷaṃ lohitakkhiṃ āsannaddhakalāpaṃ kumudamālaṃ allavatthaṃ allakesaṃ kaddamamakkhitehi cakkehi bhadrena rathena paṭipathaṃ āgacchantaṃ disvā etadavoca kuto bho āgacchasīti . amukamhā janapadāti . Kuhiṃ gamissasīti . amukaṃ nāma janapadanti . kacci bho purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭhoti . evaṃ bho purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho āsittodakāni vaṭumāni Bahuṃ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca chaḍḍetha bho purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāna lahubhārehi sakaṭehi sīghaṃ sīghaṃ gacchatha mā yoggāni kilamitthāti. {319.4} Athakho so satthavāho satthike āmantesi ayaṃ bho puriso evamāha purato kantāre mahāmegho abhippavuṭṭho āsittodakāni vaṭumāni bahuṃ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca chaḍḍetha bho purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni lahubhārehi sakaṭehi sīghaṃ sīghaṃ gacchatha mā yoggāni kilamitthāti ayaṃ bho puriso neva amhākaṃ mitto na ñātisālohito kathaṃ mayaṃ imassa saddhāya gamissāma na vo chaḍḍetabbāni purāṇāni tiṇāni kaṭṭhāni udakāni . yathābhatena bhaṇḍena satthaṃ payāpetha na no purāṇaṃ chaḍḍessāmāti . evaṃ bhoti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā yathābhatena bhaṇḍena satthaṃ payāpesuṃ . Te paṭhamepi satthavāse na addasaṃsu tiṇaṃ vā kaṭṭhaṃ vā udakaṃ vā dutiyepi satthavāse . tatiyepi satthavāse . catutthepi satthavāse. Pañcamepi satthavāse . chaṭṭhepi satthavāse . sattamepi satthavāse na addasaṃsu tiṇaṃ vā kaṭṭhaṃ vā udakaṃ vā tañca satthaṃ addasaṃsu anayabyasanaṃ āpannaṃyeva . tasmiṃ satthe ahesuṃ manussā vā pasū vā . tesañca aṭṭhikāneva addasaṃsu . tena yakkhena amanussena bhakkhitā . {319.5} Athakho so satthavāho satthike āmantesi ayaṃ kho bho so sattho anayabyasanaṃ āpanno yathā taṃ tena Bālena satthavāhena pariṇāyakena . tenahi bho yānamhākaṃ satthe appasārāni paṇiyāni tāni chaḍḍetvā yāni imasmiṃ satthe mahāsārāni paṇiyāni tāni ādiyathāti . evaṃ bhoti kho te satthikā tassa satthavāhassa paṭissutvā yāni sakasmiṃ satthe appasārāni paṇiyāni tāni chaḍḍetvā yāni tasmiṃ satthe mahāsārāni paṇiyāni tāni ādiyitvā sotthinā taṃ kantāraṃ nitthariṃsu yathā taṃ paṇḍitena satthavāhena pariṇāyakena. {319.6} Evameva kho tvaṃ rājañña bālo abyatto anayabyasanaṃ āpajjissasi ayoniso paralokaṃ gavesanto seyyathāpi so puriso satthavāho yepi tava sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññissanti tepi anayabyasanaṃ āpajjissanti seyyathāpi te satthikā paṭinissajjetaṃ rājañña pāpakaṃ diṭṭhigataṃ paṭinissajjetaṃ rājañña pāpakaṃ diṭṭhigataṃ mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti.
ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ต่อมา ชฎิลผู้บูชาไฟทำธุระในเมืองเสร็จแล้วจึงกลับมาอาศรมของตน ได้ถาม เด็กนั้นว่า ‘ลูกเอ๋ย ไฟของเจ้าไม่ดับบ้างเลยหรือ’
ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
เด็กนั้นตอบว่า ‘พ่อครับ ผมมัวเล่นอยู่ตรงนี้ ไฟก็ดับเสีย’ พอนึกขึ้นได้ว่า ‘พ่อสั่งไว้ว่า ‘เจ้าพึงบูชาไฟ อย่าให้ไฟดับ ถ้าไฟดับ นี้มีด นี้ฟืน นี้ไม้สีไฟ เจ้าพึง ก่อไฟบูชา’ ทางที่ดี เราควรก่อไฟบูชา ผมจึงเอามีดถากไม้สีไฟด้วยคิดว่า ‘บางทีจะ ได้ไฟบ้าง’ แต่ไม่ได้ไฟเลย จึงผ่าไม้สีไฟออกเป็น ๒ ซีก ... ๓ ซีก ... ๔ ซีก ... ๕ ซีก ... ๑๐ ซีก ... ๒๐ ซีก ... แล้วสับให้เป็นชิ้นเล็กๆ ครั้นสับให้เป็นชิ้นเล็กๆ แล้วก็ นำมาโขลกในครก ครั้นโขลกในครกแล้วก็โปรยในที่มีลมแรงด้วยเข้าใจว่า ‘บางทีจะได้ ไฟบ้าง’ แต่ไม่ได้ไฟเลย
ภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เป็นงานของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที