กึ ปน สตฺถุ ปรินิพฺพานํ ชานนฺโต ปุจฺฉิ อชานนฺโตติ. อาวชฺชนปฏิพทฺธํ ขีณาสวานํ ชานนํ. อนาวชฺชิตตฺตา ปเนส อชานนฺโต ปุจฺฉีติ เอเก. เถโร สมาปตฺติพหุโล, รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานเลณมณฺฑปาทีสุ นิจฺจํ สมาปตฺติพาหุลฺเลน ๑- ยาเปติ, กุลสนฺตกํ คามํ ปวิสิตฺวา ทฺวาเร ๒- ทฺวาเร สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา สมาปตฺติโต วุฏฺฐิโตว ภิกฺขํ คณฺหาติ. เถโร กิร อิมินา ปจฺฉิเมน อตฺตภาเวน มหาชนานุคฺคหํ กริสฺสามิ "เย มยฺหํ ภิกฺขํ วา เทนฺติ คนฺธมาลาทีหิ วา สกฺการํ กโรนฺติ, เตสนฺตํ มหปฺผลํ โหตู"ติ เอวํ กโรติ. ตสฺมา สมาปตฺติพหุลตาย น ชานาติ. อิติ อชานนฺโตว ปุจฺฉีติ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ.

น เหตฺถ อชานนการณํ อตฺถิ, อภิสลฺลกฺขิตํ สตฺถุ ปรินิพฺพานํ อโหสิ. ทสสหสฺสีโลกธาตุกมฺปนาทีหิ นิมิตฺเตหิ. เถรสฺส ปน ปริสาย เกหิจิ ภิกฺขูหิ ภควา ทิฏฺฐปุพฺโพ, เกหิจิ น ทิฏฺฐปุพฺโพ, ตตฺถ เยหิปิ ทิฏฺฐปุพฺโพ, เตปิ ปสฺสิตุกามาว, เยหิปิ อทิฏฺฐปุพฺโพ, เตปิ ปสฺสิตุกามาว. ตตฺถ เยหิ น ทิฏฺฐปุพฺโพ, เต อติทสฺสนกามตาย คนฺตฺวา "กุหึ ภควา"ติ ปุจฺฉนฺตา "ปรินิพฺพุโต"ติ สุตฺวา สณฺฐาเรตุํ ๓- นาสกฺขิสฺสนฺติ. จีวรญฺจ ปตฺตญฺจ ฉฑฺเฑตฺวา เอกวตฺถา วา ทุนฺนิวตฺถา วา ทุปฺปารุตา วา อุรานิ ปฏิปึสยนฺตา ๔- ปโรทิสฺสนฺติ. ตตฺถ มนุสฺสา "มหากสฺสปตฺเถเรน สทฺธึ อาคตา ปํสุกูลิกา สยํปิ อิตฺถิโย วิย โรทนฺติ, ๕- เต กึ อเมฺห สมสฺสาเสสฺสนฺตี"ติ มยฺหํ โทสํ ทสฺสนฺติ. อิมํ ปน สุญฺญํ มหาอรญฺญํ, อิธ ยถา ตถา โรทนฺเตสุ โทโส นาม นตฺถิ. ปุริมตรํ สุตฺวา นาม โสโกปิ ตนุโก โหตีติ ภิกฺขูนํ สตุปฺปาทนตฺถํ ชานนฺโตว ปุจฺฉิ.

อชฺช สตฺตาหํ ปรินิพฺพุโต สมโณ โคตโมติ อชฺช สมโณ โคตโม สตฺตาหํ ปรินิพฺพุโต. ตโต เม อิทนฺติ ตโต สมณสฺส โคตมสฺส ปรินิพฺพุตฏฺฐานโต.

[๒๓๒] สุภทฺโท นาม วุฑฺฒปพฺพชิโตติ "สุภทฺโท"ติ ตสฺส นามํ. วุฑฺฒกาเล ปน ปพฺพชิตตฺตา "วุฑฺฒปพฺพชิโต"ติ วุจฺจติ, กสฺมา ปน โส