Tatiyapañho ubhayavaseneva vutto. Tatra thero ākāse ambajambūpakkānaṃ uppattiṃ viya nāmarūpābhāve dvinnaṃpi phassānaṃ uppattiṃ asampaṭicchanto "nohetaṃ bhante"ti āha.

Evaṃ dvinnaṃ phassānaṃ visuṃ visuṃ paccayaṃ dassetvā idāni dvinnaṃpi tesaṃ avisesato nāmarūpapaccayataṃ dassetuṃ "yehi ānanda ākārehī"ti catutthapañhaṃ ārabhi.

Yadidaṃ nāmarūpanti yaṃ idaṃ nāmarūpaṃ, yaṃ etaṃ chasupi dvāresu nāmarūpaṃ, eseva hetu eseva paccayoti attho. Cakkhudvārādīsu hi cakkhvādīni ceva rūpārammaṇādīni ca rūpaṃ, sampayuttakā khandhā nāmanti evaṃ pañcavidhopi so phasso nāmarūpapaccayāva phasso. Manodvārepi hadayavatthuñceva yañca rūpaṃ ārammaṇaṃ hoti, idaṃ rūpaṃ. Sampayuttadhammā ceva yañca arūpaṃ ārammaṇaṃ hoti, idaṃ nāmanti. Evaṃ manosamphassopi nāmarūpapaccayāva phassoti veditabbo. Nāmarūpaṃ panassa bahudhā paccayo hoti.

[115] Na okkamissathāti pavisitvā vattamānaṃ viya paṭisandhivasena na vattissatha. Samucchissathāti paṭisandhiviññāṇe asati api nu kho suddhaṃ avasesaṃ nāmarūpaṃ antomātukucchismiṃ kalalādibhāvena samucchitaṃ missakabhūtaṃ hutvā vattissatha. Okkamitvā vokkamissathāti paṭisandhivasena okkamitvā cutivasena vokkamissatha, nirujjhissathāti attho. So panassa nirodho na tasseva cittassa nirodhena hoti, tato dutiyatatiyānaṃ nirodhena na hoti.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๑๖๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. มหานิทานสูตร”