บรรดาธรรมเหล่านั้น มุฏฐสัจจะคืออะไร? คือ ไม่มีสติ ระลึกตามไปไม่ได้ ระลึกย้อนไปก็ไม่ได้ นึกไม่ออก จำไม่ได้ ฟั่นเฟือน หลงลืม นี้เรียกว่ามุฏฐสัจจะ. ๑๔-

คำว่า อสมฺปชญฺญํ ได้แก่ อวิชชานั่นเอง ที่ท่านกล่าวไว้อย่างนี้ว่า บรรดาธรรมเหล่านั้น อสัมปชัญญะคืออะไร? คือความไม่รู้ ไม่เห็น ฯลฯ ขัดข้องเพราะอวิชชา ความหลง อกุศลมูล. ๑๔-

สติก็คือสตินั่นเอง. สัมปชัญญะคือญาณ (ความรู้). ____________________________ ๑๔- อภิ. สงฺ. เล่ม ๓๔/ข้อ ๘๖๔

คำว่า อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา หมายถึง การขาดความสำรวมอินทรีย์ ที่ท่านแถลงไว้อย่างละเอียดโดยนัยเป็นต้นว่า ๑๕-

เล่มที่ ๑๑ ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค๕๕๑

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. สังคีติสูตร”