จตุกมฺมกิเลสวณฺณนา

[๒๔๕] อิติ ภควา สงฺเขเปน มาติกํ ฐเปตฺวา อิทานิ ตเมว วิตฺถาเรนฺโต กตมสฺส จตฺตาโร กมฺมกิเลสาติ อาทิมาห. กมฺมกิเลโสติ กมฺมญฺจ ตํ กิเลสสมฺปยุตฺตตฺตา กิเลโส จาติ กมฺมกิเลโส. สกิเลโสเยว หิ ปาณํ หนติ, นิกฺกิเลโส น หนติ, ตสฺมา ปาณาติปาโต "กมฺมกิเลโส"ติ วุตฺโต. อทินฺนาทานาทีสุปิ เอเสว นโย. อถาปรนฺติ อปรํปิ เอตทตฺถปริทีปกเมว คาถาพนฺธํ อโวจาติ อตฺโถ.

จตุฐานวณฺณนา

[๒๔๖] ปาปกมฺมํ กโรตีติ อิทํ ภควา ยสฺมา การเก ทสฺสิเต อการโก ปากโฏ โหติ, ตสฺมา "ปาปกมฺมํ น กโรตี"ติ มาติกํ ฐเปตฺวาปิ เทสนากุสลตาย ปฐมตรํ การกํ ทสฺเสนฺโต อาห. ตตฺถ ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโตติ ฉนฺเทน เปเมน อคตึ คจฺฉนฺโต อกตฺตพฺพํ กโรนฺโต. ปรปเทสุปิ เอเสว นโย. ตตฺถ โย "อยํ เม มิตฺโต วา สมฺภตฺโต วา สนฺทิฏฺโฐ วา ญาตโก วา ลญฺจํ วา ปน เม เทตี"ติ ฉนฺทวเสน อสฺสามิกํ สามิกํ กโรติ, อยํ ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ นาม. โย "อยํ เม เวรี"ติ ปกติเวรวเสน วา ตํขณุปฺปนฺนโกธวเสน วา อสฺสามิกํ สามิกํ กโรติ, อยํ โทสาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ นาม. โย ปน มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ยํ วา ตํ วา วตฺวา อสฺสามิกํ สามิกํ กโรติ, อยํ โมหาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ นาม. โย ปน "อยํ ราชวลฺลโภ วา วิสมนิสฺสิโต วา อนตฺถํปิ เม กเรยฺยา"ติ ภีโต อสฺสามิกํ สามิกํ กโรติ, อยํ ภยาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ นาม. โย ปน ยํ กิญฺจิ ภาเชนฺโต "อยํ เม สนฺทิฏฺโฐ วา สมฺภตฺโต วา"ติ เปมวเสน อติเรกํ เทติ, "อยํ เม เวรี"ติ โทสวเสน โอนกํ ๑- เทติ, โมมูหตฺตา ทินฺนาทินฺนํ อชานมาโน กสฺสจิ โอนํ ๒- กสฺสจิ อธิกํ เทติ, "อยํ อิมสฺมึ