กามธาตุอาทีสุ "กามปฏิสํยุตฺโต ตกฺโก วิตกฺโก มิจฺฉาสงฺกปฺโป. อยํ วุจฺจติ กามธาตุ. สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา กามธาตู"ติ อยํ กามธาตุ. "พฺยาปาทปฏิสํยุตฺโต ตกฺโก วิตกฺโก มิจฺฉาสงฺกปฺโป. อยํ วุจฺจติ พฺยาปาทธาตุ. ทสสุ อาฆาตวตฺถูสุ จิตฺตสฺส อาฆาโต ปฏิฆาโต อนตฺตมนตา จิตฺตสฺสา"ติ อยํ พฺยาปาทธาตุ. "วิหึสาปฏิสํยุตฺโต ตกฺโก วิตกโก มิจฺฉาสงฺกปฺโป. อยํ วุจฺจติ วิหึสาธาตุ. อิเธกจฺโจ ปาณินา วา เลฑฺฑุนา วา ทณฺเฑน วา สตฺเถน วา รชฺชุยา วา อญฺญตรญฺญตเรน วา สตฺเต วิเหเฐตี"ติ อยํ วิหึสาธาตุ. ตตฺถ เทฺว กถา สพฺพสงฺคาหิกา จ อสมฺภินฺนา จ. ตตฺถ กามธาตุยา คหิตาย อิตรา เทฺว คหิตาว โหนฺติ, ตโต ปน นีหริตฺวา อยํ พฺยาปาทธาตุ อยํ วิหึสาธาตูติ ทสฺเสสีติ ๑- อยํ สพฺพสงฺคาหิกถา นาม. กามธาตุํ กเถนฺโต ปน ภควา พฺยาปาทธาตุํ พยาปาทธาตุฏฺฐาเน, วิหึสาธาตุํ วิหึสาธาตุฏฺฐาเน ฐเปตฺวา อวเสสํ กามธาตุ นามาติ กเถสีติ อยํ อสมฺภินฺนกถา นาม. (๑๑)

เนกฺขมฺมธาตุอาทีสุ. "เนกฺขมฺมปฏิสํยุตฺโต ตกฺโก วิตกฺโก สมฺมาสงฺกปฺโป. อยํ วุจฺจติ เนกฺขมฺมธาตุ. สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา เนกฺขมฺมธาตู"ติ อยํ เนกฺขมฺมธาตุ. "อพฺยาปาทปฏิสํยุตฺโต ตกฺโก ฯเปฯ อยํ วุจฺจติ อพฺยาปาทธาตุ. ยา สตฺเตสุ เมตฺติ ฯเปฯ เมตฺตาเจโตวิมุตฺตี"ติ อยํ อพฺยาปาทธาตุ. "อวิหึสาปฏิสํยุตฺโต ตกฺโก ฯเปฯ อยํ วุจฺจติ อวิหึสาธาตุ. ยา สตฺเตสุ กรุณา ฯเปฯ กรุณาเจโตวิมุตฺตี"ติ อยํ อวิหึสาธาตุ. อิธาปิ เหฏฺฐโต ๒- วุตฺตนเยเนว เทฺว กถา เวทิตพฺพา. (๑๒)

อปราปิ ติสฺโส ธาตุโยติ อญฺญาปิ สุญฺญตฏฺเฐน ติสฺโส ธาตุโย. ตาสุ "ตตฺถ กตมา กามธาตุ. เหฏฺฐโต อวีจินิรยํ ปริยนฺตํ กริตฺวา"ติ ๓- เอวํ วิตฺถาริโต กามภโว กามธาตุ นาม. "เหฏฺฐโต พฺรหฺมโลกํ ปริยนฺตํ กริตฺวา อากาสานญฺจายตนูปเค เทเว ปริยนฺตํ กริตฺวา"ติ ๔- เอวํ วิตฺถาริตา ปน