เอตฺถ จ เสยฺยสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ จ, สทิสสฺส สทิโสหมสฺมีติ จ, หีนสฺส หีโนหมสฺมีติ จ อิเม ตโย มานา ยาถาว มานา นาม อรหตฺตมคฺควชฺฌา. เสสา ธมฺมา ๑- อยาถาว มานา นาม ปฐมมคฺควชฺฌ. (๒๓)

ตโย อทฺธาติ ตโย กาลา. อตีโต อทฺธาติ อาทีสุ เทฺว ปริยายา สุตฺตนฺตปริยาโย จ อภิธมฺมปริยาโย จ. สุตฺตนฺตปริยาเยน ปฏิสนฺธิโต ปุพฺเพ อตีโต อทฺธา นาม. จุติโต ปจฺฉา อนาคโต อทฺธา นาม. สห จุติปฏิสนฺธีหิ ตทนฺตรํ ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา นาม. อภิธมฺมปริยาเยน ตีสุ ขเณสุ ภงฺคโต อุทฺธํ อตีโต อทฺธา นาม. อุปฺปาทโต ปุพฺเพ อนาคโต อทฺธา นาม. ขณตฺตเย ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา นาม. อตีตาทิเภโท จ นาม อยํ ธมฺมานํ โหติ, น กาลสฺส. อตีตาทิเภเท ปน ธมฺเม อุปาทาย อิธ ปรมตฺถโต อวิชฺชมาโนปิ กาโล เตเนว โวหาเรน วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ. (๒๔)

ตโย อนฺตาติ ตโย โกฏฺฐาสา. "กายพนฺธนสฺส อนฺโต ชีรตี"ติ ๒- อาทีสุ หิ อนฺโตเยว อนฺโต. "เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา"ติ อาทีสุ ปรภาโค อนฺโต. "อนฺตมิทํ ภิกฺขเว ชีวิกากานนฺ"ติ ๓- เอตฺถ ลามกาภาโว อนฺโต. "สกกาโย โข อาวุโส ปฐโม อนฺโตติ ๔- อาทีสุ โกฏฺฐาโส อนฺโต. อิธ โกฏฺฐาโส อธิปฺเปโต. สกฺกาโยติ ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา. สกฺกายสมุทโยติ เตสํ นิพฺพตฺตกา ปุริมตณฺหา. สกฺกายนิโรโธติ อุภินฺนํ อปฺปวตฺติภูตํ นิพฺพานํ. มคฺโค ปน นิโรธาธิคมสฺส อุปายตฺตา นิโรเธ คหิเต คหิโต วาติ เวทิตพฺโพ. (๒๕)

ทุกฺขทุกฺขตาติ ทุกฺขภูตา ทุกฺขตา. ทุกฺขเวทนาเยตํ นามํ. สงฺขารทุกฺขตาติ สงฺขารภาเวน ทุกฺขตา. อทุกฺขมสุขาเยตํ ๕- นามํ. สา หิ