จตฺตาโรธมฺมวณฺณนา

[๓๕๔] (ก) จตฺตาริ จกฺกานีติ เอตฺถ จกฺกํ นาม ทารุจกฺกํ, รตนจกฺกํ, ธมฺมจกฺกํ, อิริยาปถจกฺกํ, สมฺปตฺติจกฺกนฺติ ปญฺจวิธํ. ตตฺถ "ยํ ปนิทํ สมฺม รถการ จกฺกํ ฉหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ, ฉารตฺตูเนหี"ติ ๑- อิทํ ทารุจกฺกํ. "ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ อนุปฺปวตฺเตตี"ติ ๒- อิทํ รตนจกฺกํ. "มยา ๓- ปวตฺติตํ จกฺกนฺ"ติ ๔- อิทํ ธมฺมจกฺกํ. "จตุจกฺกํ นวทฺวารนฺ"ติ ๕- อิทํ อิริยาปถจกฺกํ. "จตฺตาริมานิ ภิกฺขเว จกฺกานิ, เยหิ สมนฺนาคตานํ เทวมนุสฺสานํ จตุจกฺกํ ปวตฺตตี"ติ ๖- อิทํ สมฺปตฺติจกฺกํ. อิธาปิ เอตเทว อธิปฺเปตํ.

ปฏิรูปเทสวาโสติ ยตฺถ จตสฺโส ปริสา สนฺทิสฺสนฺติ, เอวรูเป อนุจฺฉวิเก เทเส วาโส. สปฺปุริสูปนิสฺสโยติ พุทฺธาทีนํ สปฺปุริสานํ อวสฺสยนํ เสวนํ ภชนํ ปยิรุปาสนํ. ๗- อตฺตสมฺมาปณิธีติ อตฺตโน สมฺมาฐปนํ, สเจ ปน ปุพฺเพ อสฺสทฺธาทีหิ สมนฺนาคโต โหติ, ตานิ ปหาย สทฺธาทีสุ ปติฏฺฐาปนํ. ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตาติ ปุพฺเพ อุปจิตกุสลตา. อิทเมเวตฺถ ปมาณํ. เยน หิ ญาณสมฺปยุตฺตจิตฺเตน กุสลกมฺมํ กตํ โหติ, ตเทว กุสลํ ตํ ปุริสํ ปฏิรูเป เทเส อุปเนติ, สปฺปุริเส ภชาเปติ. ๘- โสเอว จ ปุคฺคโล อตฺตานํ สมฺมา ฐเปสิ. จตูสุ อาหาเรสุ ปฐโม โลกิโยว. เสสา ปน สงฺคีติสุตฺเต ๙- โลกิยโลกฺตฺตรมิสฺสกา กถิตา. อิธ ปุพฺพภาเค โลกิยาว.

(จ) กามโยควิสํโยคาทโย อนาคามิมคฺคาทิวเสน เวทิตพฺพา.