Sotāpattiyaṅgādicatukkavaṇṇanā

[311] Sotāpattiyaṅgānīti sotāpattiyā aṅgāni, sotāpattimaggassa paṭilābhakāraṇānīti attho. Sappurisasaṃsevoti buddhādīnaṃ sappurisānaṃ upasaṅkamitvā sevanaṃ. Saddhammassavananti sappāyassa tepiṭakassa dhammassa savanaṃ. Yonisomanasikāroti aniccādivasena manasikāro. Dhammānudhammapaṭipattīti lokuttaradhammassa anudhammabhūtāya pubbabhāgapaṭipattiyā paṭipajjanaṃ. (13)

Aveccappasādenāti acalappasādena. "itipi so bhagavā"ti ādīni visuddhimagge vitthāritāni. Phaladhātuāhāracatukkāni uttānatthāneva. Apicettha lūkhapaṇītavatthuvasena oḷārikasukhumatā veditabbā. (14-17)

Viñañāṇaṭṭhitiyoti viññāṇaṃ etāsu tiṭṭhatīti viññāṇaṭṭhitiyo. Ārammaṇaṭṭhitivasenetaṃ vuttaṃ. Rūpūpāyanti rūpaṃ upagataṃ hutvā. Pañcavokārabhavasmiñhi abhisaṅkhāraviññāṇaṃ rūpakkhandhaṃ nissāya tiṭṭhati. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Rūpārammaṇanti rūpakkhandhagocaraṃ. Rūpappatiṭṭhanti rūpe patiṭṭhitaṃ hutvā. Nandūpasecananti lobhasahagatasampayuttāya nandiyāva upasitaṃ hutvā. Itaraṃ upanissayakoṭiyā. Vuḍḍhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjatīti saṭṭhīpi sattatipi vassāni evaṃ pavattamānaṃ vuḍḍhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjati. Vedanūpāyādīsupi eseva nayo. Imehi pana tīhi padehi catuvokārabhave abhisaṅkhāraviññāṇaṃ vuttaṃ. Tassa yāvatāyukaṃ patattanavasena vuḍḍhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjanā veditabbā. Catukkavasena pana desanāya āgatattā viññāṇūpāyanti na vuttaṃ. Evaṃ vuccamāno ca "katamaṃ nu kho ettha kammaviññāṇaṃ, katamaṃ vipākaviññāṇan"ti sammohova bhaveyya, tasmāpi na vuttaṃ. Agatigamanāni vitthāritāneva. (18-19)