Gokāṇanti etthāpi gokāṇaṃ pariyantacāriniṃ viya karothāti attho. Tuṇhībhūtoti tuṇhībhāvaṃ upagato. Maṅkubhūtoti nittejataṃ āpanno. Pattakkhandhoti onatagīvo. Adhomukhoti heṭṭhāmukho.

[76] Buddho so bhagavā bodhāyāti sayaṃ buddho sattānaṃpi catusaccaṃ bodhanatthāya dhammaṃ deseti. Dantoti cakkhutopi danto .pe. Manatopi danto. Damathāyāti aññesaṃpi damanatthāyaeva, na vādatthāya. Santoti rāgasantatāya santo, dosamohasantatāya sabbākusalasabbābhisaṃkhārasantatāya Santo. Samathāyāti mahājanassa rāgādisamanatthāya dhammaṃ deseti. Tiṇṇoti cattāro oghe tiṇṇo. Taraṇāyāti mahājanassa oghanittharaṇatthāya. Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto. Parinibbānāyāti mahājanassāpi sabbakilesaparinibbāpanatthāya dhammaṃ deseti.

Brahmacariyapariyosānasacchikiriyāvaṇṇanā

[77] Accayoti ādīni sāmaññaphale vuttāni. Ujujātikoti kāyavaṅkādivirahito ujusabhāvo. Ahamanusāsāmīti ahaṃ tādisaṃ puggalaṃ anusāsāmi dhammañcassa desemi. Sattāhanti satta divasāni, idaṃ sabbaṃpi ca bhagavā dandhapaññaṃ puggalaṃ sandhāyāha. Asaṭho pana amāyāvī ujujātiko taṃmuhutteneva arahattaṃ pattaṃ sakkhissati. Iti bhagavā "asaṭhan"ti ādivacanena saṭho hi vaṅkavaṅko, mayāpi na sakkā anusāsitunti dīpento paribbājakaṃ pādesu gahetvā (taṃ) mahāmerupādatale viya khipittha. Kasmā? ayamhi atisaṭho kuṭilacitto, satthari evaṃ kathentepi buddhadhammasaṃghesu nādhimuccati, adhimuccanakatthāya sotaṃ na odahati, kohaññe ṭhito satthāraṃ khamāpeti. Tasmā bhagavā tassa ajjhāsayaṃ viditvā "etu viññū puriso asaṭho"ti ādimāha. Saṭhaṃ panāhaṃ anusāsituṃ na sakkomīti.

เล่มที่ ๑๑ ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค๓๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. อุทุมพริกสูตร”