บทว่า อิมานิ หิ เต โภนฺโต ความว่า เพราะสมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่รู้การณ์ ๓ อย่างนี้ตามสภาวะ.

ก็สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมรู้ตามสภาวะในบทนั้นว่า เหตุแห่งการบัญญัติความรอบรู้สองอย่าง คือทิฏฐิและสีลัพพตะนั้นพึงละ ทรงหมายถึงสมณพราหมณ์เหล่านั้น จึงตรัสวาระสองอย่างไว้ข้างหน้า.

บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดถือว่าทานที่ให้แล้วมีผลดังนี้เป็นต้น สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมบัญญัติความรอบรู้ทิฏฐุปาทาน.

ส่วนเหล่าใดถือว่าความบริสุทธิด้วยศีล ความบริสุทธิด้วยวัตร ความบริสุทธิด้วยภาวนาเหล่านั้น ย่อมบัญญัติความรอบรู้แม้สีลัพพตุปาทาน. แต่แม้ผู้หนึ่งไม่อาจเพื่อบัญญัติความรอบรู้อัตตวาทุปาทานข้างหน้า. ก็เดียรถีย์ทั้งหลายผู้ได้สมาบัติแปดก็ดี ผู้เอามือลูบคลำพระจันทร์และพระอาทิตย์อยู่ก็ดี ย่อมบัญญัติความรอบรู้ ๓ อย่าง. แต่ไม่อาจเพื่อจะเปลื้องอัตตวาทะได้ เพราะฉะนั้น จึงตกอยู่ในวัฏฏะบ่อยๆ นั้นเทียว.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑,๒๗๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. จูฬสีหนาทสูตร”