บทว่า โอธสฺตปโตโท ความว่า นายสารถีผู้ฉลาดก้าวขึ้นบนรถแล้วสามารถเพื่อจะถือแซ่ที่วางไว้ทางขวางแล้วห้อยลง.

บทว่า โยคฺคาจริโย ได้แก่ นายสารถี. ผู้ใดย่อมฝึกม้า ผู้นั้นชื่อว่า อสฺสทมฺมสารถิ.

บทว่า เยนิจฺฉกํ คือ ย่อมปรารถนาไปทางใด. บทว่า ยทิจฺฉกํ คือ ย่อมต้องการออกไปที่ใด.

บทว่า สาเรยฺย คือ พึงไปทางตรงข้างหน้า. บทว่า ปจฺฉา สาเรยฺย คือ ให้กลับ.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑,๕๗๑

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. กกจูปมสูตร”