ในคำว่า สมนุยุญฺชนฺติ เป็นต้น ภิกษุทั้งหลายถามว่า ท่านมีลัทธิอะไร จึงกล่าวลัทธิ ชื่อว่าสอบถาม. ยกทิฏฐิขึ้นชื่อว่ายึดถือทิฏฐิ. สอบถามเหตุว่า เพราะเหตุไร ท่านจึงกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่าสมนุภาสน์.

ในคำว่า อฏฺฐิกงฺขลูปมา เป็นต้น อุปมาด้วยร่างกระดูก เพราะอรรถว่ามีอัสสาทะน้อย อุปมาด้วยชิ้นเนื้อ เพราะอรรถว่าเป็นของทั่วไปแก่คนเป็นอันมาก อุปมาด้วยคบเพลิงหญ้า เพราะอรรถว่าตามเผา อุปมาด้วยหลุมถ่านเพลิง เพราะอรรถว่าทำให้เร่าร้อนมาก อุปมาด้วยความฝัน เพราะอรรถว่าปรากฏนิดหน่อย อุปมาด้วยของที่ขอยืมเขามา เพราะอรรถว่าเป็นไปชั่วคราว อุปมาด้วยผลต้นไม้มีพิษ เพราะอรรถว่าทำลายทั่วสรรพางค์ อุปมาด้วยคมดาบ เพราะอรรถว่าตัดรอน อุปมาด้วยหอกและหลาว เพราะอรรถทิ่มแทง อุปมาด้วยหัวงู เพราะอรรถว่าน่ารังเกียจ และมีภัยเฉพาะหน้า.

บทว่า ถามสา ได้แก่ ด้วยกำลังแห่งทิฏฐิ. บทว่า ปรามาสา ได้แก่ ลูบคลำด้วยทิฏฐิ.

บทว่า อภินิวิสฺส โวหรติ ได้แก่ มุ่งมั่นกล่าวหรือแสดง.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑,๖๐๒

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. อลคัททูปมสูตร”