บทว่า ตณฺหา ได้แก่ ตัณหาที่มีวัฏฏะเป็นมูล. จริงอยู่ ตัณหานี้ท่านเรียกว่า เอสิกา เพราะอรรถว่าตามไปโดยลึกซึ้ง. ด้วยเหตุนั้น ภิกษุนั้น ท่านเรียกว่า อัพภุฬเหสิกะ เพราะตัณหานั้นเขายกทิ้ง คือ เพราะเขาตัดทิ้ง.

บทว่า โอรมฺภาคิยานิ ได้แก่ ให้เกิดต่ำลง คือเป็นปัจจัยให้เกิดในกามภพ. จริงอยู่ สังโยชน์เหล่านี้ ท่านเรียกว่า อัคคฬะ เพราะตั้งปิดจิต เหมือนบานประตูปิดประตูเมือง. ด้วยเหตุนั้น ภิกษุนั้น ท่านเรียกว่า นิรัคคฬะ เพราะสังโยชน์เหล่านั้นอันเธอกระทำให้ไม่มี คือทำลายไป.

บทว่า อริโย ได้แก่ ผู้ไม่มีกิเลส คือหมดจด.

บทว่า ปนฺนทฺธโช ได้แก่ มีธงคือมานะอันตกไปแล้ว.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑,๖๓๙

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. อลคัททูปมสูตร”