ท่านกล่าวอธิบายไว้อย่างไร?

ท่านกล่าวอธิบายไว้ว่า เพราะรู้ คือทราบ ได้แก่พิจารณา ตรวจตรา เปิดเผย กระทำให้แจ้งซึ่งอรรถแห่งขันธ์ว่าเป็นขันธ์ อรรถแห่งอายตนะว่าเป็นอายตนะ อรรถแห่งธาตุว่าเป็นธาตุ อรรถแห่งทุกข์ว่าเป็นการบีบคั้น อรรถแห่งสมุทัยว่าเป็นบ่อเกิดทุกข์ อรรถแห่งนิโรธว่าเป็นความสงบ อรรถแห่งมรรคว่าเป็นทัสสนะ มีประเภทอย่างนี้ว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ดังนี้ โดยชอบคือตามความเป็นจริง.

บทว่า วิมุตฺโต มีวินิจฉัยว่า

วิมุติมี ๒ อย่าง คือ ความหลุดพ้นแห่งจิต ๑ พระนิพพาน ๑. พระอรหันต์ ชื่อว่าผู้หลุดพ้นแล้วแม้ด้วยความหลุดพ้นแห่งจิต เพราะความที่จิตของท่านหลุดพ้นแล้วจากกิเลสทั้งปวง ชื่อว่าหลุดพ้นแล้วแม้ในพระนิพพาน เพราะความที่ท่านมีจิตน้อมไปสู่พระนิพพาน ด้วยเหตุนั้น พระอรหันต์ ท่านจึงเรียกว่าผู้หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑๖๘

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. มูลปริยายสูตร”