ฝ่ายพระมหาเถระนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เริ่มตั้งสุตตันตะใหญ่นี้แล้ว ตั้งมาติกาโดยอริยสัจจะ ๔ เหมือนช่างสานได้ไม้ไผ่ที่ดีแล้วแบ่ง ๔ ส่วนฉะนั้น. พระเถระเว้นอริยสัจจะ ๓ แล้วถือเอาทุกขสัจจะอย่างเดียวจำแนก ทำให้เป็นขันธ์ ๕ ส่วน เหมือนช่างสานเว้น ๓ ส่วนถือเอาส่วนหนึ่งแล้วทำส่วนหนึ่งนั้นให้เป็น ๕ ส่วน.

แต่นั้นพระเถระเว้นอรูปขันธ์ ๔ แล้วจำแนกรูปขันธ์และทำมหาภูตรูป ๔ ให้เป็น ๕ ส่วน คือมหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูป ๑ เปรียบเหมือนช่างสานนั้นเว้น ๔ ส่วนถือเอาส่วนหนึ่งแล้วผ่าเป็น ๕ เสี้ยวฉะนั้น.

แต่นั้น เมื่อพระเถระเว้นอุปทายรูปและธาตุ ๓ แล้วจำแนกปฐวีธาตุอย่างเดียว แสดงเป็น ๒ ส่วน คือ อัชฌัตติกรูป รูปภายใน พาหิรรูป รูปภายนอก เปรียบเหมือนช่างสานนั้นเว้น ๔ ส่วนถือเอาส่วนหนึ่งแล้วผ่าเป็น ๒ ส่วน คือ ส่วนท้อง ๑ ส่วนหลัง ๑.

เพื่อจะเว้นปฐวีธาตุภายนอก แล้วแสดงจำแนกปฐวีธาตุภายในโดยอาการ ๒๐ พระเถระจึงกล่าวคำเป็นต้นว่า กตมา จ อาวุโส อชฺฌตฺติกา ปฐวีธาตุ เปรียบเหมือนช่างสานเว้นส่วนหลังถือเอาส่วนท้อง จึงกระทำให้เป็นเครื่องสานชนิดต่างๆ ฉะนั้น.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑,๙๒๗

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. มหาหัตถิปโทปมสูตร”