พระเถระครั้นแสดงกำลังของภิกษุผู้บำเพ็ญธาตุกัมมัฏฐานด้วยอำนาจกำหนดในโสตทวารอย่างนี้แล้ว บัดนี้ เมื่อจะแสดงในกายทวาร จึงกล่าวคำว่า ตญฺเจ อาวุโส เป็นต้น.

จริงอยู่ ภิกษุผู้ถึงอนิฏฐารมณ์ย่อมลำบากในทวารทั้ง ๒ คือ โสตทวารและกายทวาร เพราะฉะนั้น พระมหาเถระคิดว่า ในอนาคตกาล กุลบุตรผู้ต้องการศึกษาบำเพ็ญเพียร ถึงความสำรวมในทวารทั้ง ๒ เหล่านี้ จักทำที่สุดแห่งชาติชรามรณะได้ฉับพลันทีเดียว เปรียบเหมือนบุรุษเจ้าของนา ถือจอบเที่ยวเดินสำรวจนาไม่เสริมก้อนดินในที่ใดที่หนึ่ง เอาจอบฟันดินเฉพาะในที่บกพร่อง เพิ่มดินในที่มีหญ้า ฉะนั้น เมื่อจะแสดงการสำรวมในทวารทั้ง ๒ เหล่านี้แลให้มั่นคง จึงเริ่มเทศนานี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สมุทาจรนฺติ ได้แก่ พยายาม.

บทว่า ปาณิสมฺผสฺเสน ได้แก่ ประหารด้วยฝ่ามือ. แม้ในคำนอกนี้ก็มีนัยนี้เหมือนกัน.