บทว่า โส ธมฺมํ ปสฺสติ ได้แก่ ผู้นั้น ชื่อว่าเห็นปฏิจจสมุปปันนธรรม.

คำทั้งปวงมีฉันทะเป็นต้น เป็นไวพจน์ของตัณหานั่นเอง.

จริงอยู่ ตัณหาท่านเรียกว่าฉันทะ เพราะทำความพอใจ. เรียกว่าอาลัย เพราะทำความเยื่อใย. เรียกว่าอนุนยะ เพราะทำความยินดี. เรียกว่าอัชโฌสานะ เพราะใส่ลงกลืนเก็บไว้.

คำว่า ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ เป็นชื่อของพระนิพพานทั้งนั้น.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑,๙๖๒

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. มหาหัตถิปโทปมสูตร”