กถานี้ อาจารย์ทั้งปวงในธรรมวินัยประพฤติกันมาแล้ว

บทว่า เอกาทสหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ คือ โดยส่วนแห่งโทษ ๑๑ อย่าง. บทว่า โคคณํ แปลว่า ฝูงโค. บทว่า ปริหริตุํ ได้แก่ พาเที่ยวไป. บทว่า ผาติกาตุํ ได้แก่ ให้ถึงความเจริญ. บทว่า อิธ คือ ในโลกนี้.

บทว่า น รูปญฺญู โหติ ได้แก่ ย่อมไม่รู้จักรูปโดยการนับ หรือโดยสี.

ชื่อว่าย่อมไม่รู้จักโดยการนับ คือย่อมไม่รู้จักนับโคของตนว่า ร้อยหนึ่งหรือพันหนึ่ง. นายโคบาลนั้นเมื่อแม่โคถูกฆ่าหรือหนีไปนับฝูงโคแล้ว ทราบว่า วันนี้แม่โคประมาณเท่านี้หายไปดังนี้ เที่ยวไปตลอด ๒-๓ ละแวกบ้านหรือดง ย่อมไม่แสวงหา. เมื่อแม่โคของคนอื่นเข้าไปยังฝูงโคของตน นับจำนวนแล้วทราบว่า โคเหล่านี้ประมาณเท่านี้ไม่ใช่ของเราดังนี้ ไม่เอาไม้ตะพดตีออกไป แม่โคของเขาที่หายไปแล้ว ก็เป็นอันหายไป. เขาต้อนแม่โคของคนอื่นเที่ยวไป. พวกเจ้าของโคเห็นแล้วคุกคามว่า นายโคบาลนี้รีดน้ำนมแม่โคนมของพวกเราตลอดกาลประมาณเท่านี้แล้ว พาเอาแม่โคของตนไป. แม้ฝูงโคของเขาย่อมเสื่อมไป เขาย่อมห่างไกลจากการบริโภคปัญจโครส.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๒,๐๔๗

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. มหาโคปาลสูตร”