บทว่า อนภิสมฺพุทฺธสฺส ได้แก่ ยังไม่ได้แทงตลอดสัจจะ ๔.

บทว่า โพธิสตฺตสฺเสว สโต แปลว่า สัตว์ผู้จะตรัสรู้ คือสัตว์ผู้ควรที่จะบรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณ. อีกอย่างหนึ่ง หมายความว่า สัตว์ผู้ข้องคือผู้ติดอยู่ในพระโพธิญาณ.

เพราะว่า นับจำเดิมแต่อภินิหารสำเร็จลงด้วยความประชุมพร้อมแห่งธรรม ๘ ประการ แทบเบื้องพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าทีปังกร พระตถาคตซึ่งเป็นพระโพธิสัตว์หรือเป็นสัตว์ผู้เกี่ยวข้องอยู่ว่า โพธิญาณนี้ เราต้องบรรลุให้ได้ ไม่ยอมทิ้งความพยายามเพื่อบรรลุโพธิญาณนั้นมาแล้ว เพราะฉะนั้น จึงเรียกกันว่า "พระโพธิสัตว์".

[๓๑] บทว่า ตสฺส มยฺหํ ความว่า สำหรับเราตถาคตนั้น คือผู้เป็นพระโพธิสัตว์อย่างนี้นั่นแล.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๔๔๗

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. ภยเภรวสูตร”